“Demonstrata e heshtur” e 28 janarit 1990 në Tiranë!

nga Edi Paloka*

Një ngjarje që shumë pak kujtohet e përmendet sot, po që ka rëndësinë e vetë historike. Ajo është demonstrata e parë e organizuar në Tiranë kundër regjimit pas 45 vitesh të sundimit komunist! Përpara 2 korrikut të ambasadave dhe Dhjetorit te studentëve, ishte demonstrata e 28 janarit!

Organizimi i asaj demonstrate ishte disi i veçantë, aq sa as regjimi, megjithëse bëri dhjetëra arrestime, nuk arriti kurrë të “zbulonte” se kush ishin organizatorët!

E vërteta është se idea lindi tek “Bordura”, atje ku në atë kohë qëndronin një pjesë e mirë e çunave të Tironës (“Çun Tirone” nuk kishte thjeshtë kuptimin e dikujt që kishte lindur në Tiranë, ishte diçka më shumë, po kjo është temë tjetër).

Në Evropën Lindore kishin rënë një nga një regjimet. E ne kishim ndjekur në çdo minutë në televizor revolucionin rumun dhe pushkatimin e çausheskëve (kryesisht tek kanali i dytë i Yugosllavit që ishte i vetmi që mund të shihej në atë kohë pa zhurmues nëpërmjet kanaçeve të famshme).

Edhe në Shqipëri kishte disa vite që ishte zgjeruar rrethi i atyre që flisnin kundër regjimit, po jo se regjimi ishte zbutur, as dënimet nuk ishin ndalur, frika kishte filluar të vritej!

Në atë kohë ishte e vështirë që edhe njerëzve të afërt t’ju hapeshe qoftë edhe për tu ankuar, po sidoqoftë ne kishim krijuar grupe të konsoliduara shokësh e familjarësh me të cilët mund të flisnim me siguri të paktën që në vitet e para ‘80. Festat “ilegale” ishin sidomos ambientet kur kultivohej dhe urrejtja për regjimin, po gjithçka shkonte deri tek sharjet për diktatorin.

Unë vetë kisha në atë kohë, disa lidhje shoqërore me grupe të ndryshme qoftë për sa i përket shtresave ashtu dhe vendqëndrimit të tyre. Po Bordura ishte pika ku sidomos në fundjavë, mblidheshim shumica jonë!

Në atë kohë nuk kishte media përveç atyre të regjimit dhe çdo informacion qarkullonte nëpërmjet thashethemeve. Nëpërmjet njohjeve e lidhjeve që kisha ne Shkodër unë mësova për tentativën që ishte bërë për rrëzimin e bustit të Stalinit në mes të janarit. Edhe për arrestimet. Revolta kishte shpërthyer dhe në Kavajë. Po të gjitha këto regjimi kishte arritur ti shtypte dhe ti fshihte. Atëherë, pikërisht aty tek Bordura fillimisht e pastaj përhapur nëpër lagje e gjithë Tiranën, lindi ideja e domosdoshmërisë së një organizimi në Tiranë. Vetëm kështu do të merrej vesh se dhe ne po lëviznim. Në Tiranë, në mos tjetër, ishin ambasadat!

E kështu filloi e mori formë demonstrata e 28 janarit. Regjimi nuk e mësoi dot kush ishin organizatoret sepse organizatorë, pasi ideja doli, u bënë të gjithë!

“Koncert të dielën në orën 6 mbasdite tek sheshi”, kjo ishte formula që përhapëm për të mos u kapur. Fjala u përhap me shpejtësi të pabesueshme dhe secili shtonte diçka nga vetja. E bukura është se kur fjala filloi të kthehej tek ne, aty ku kishte nisur, ishte shtuar me ambasadorë që do ishin të pranishëm madje dhe me një prift të dënuar nga regjimi që do të mbante fjalim!

Ato ditë strukturat e Sigurimit ishin duke luajtur mendsh sepse nuk ishin vënë ndonjëherë në situata të tilla. Aq jashtë loje ndiheshin sa u bënë më agresiv po dhe qesharak. Dy tre raste , ndërkohë që ne ishim mbledhur në grup shoqëror te Bordura, vetëm se kur na futej në mes dikush që as nuk e kishim pare ndonjëherë. Hynin mes grupit tonë që ishim shokë prej vitesh dhe rrinin gjoja si pjesë e grupit që të dëgjonin çfarë po flisnim. Ne në fakt nuk na kapte frika, por e qeshura. Sigurisht pushonim së foluri dhe ktheheshim e i shihnim në sy deri sa largoheshin vetë!

Ndërkohë kishin filluar paralajmërimet e kërcënimet nëpër shkolla dhe vende pune. Disa nga ne i ndaluan e arrestuan përpara orës 6. Arrestet i bën në mënyrë demonstrative me qëllim që të fusnin frikën. Një prej çunave (A.Pocarin) e morën me zhurmë të madhe në mes të bulevardit. Na ndaloi gazi i Sigurimit para këmbëve, dolën dhe e rrëmbyen nga mesi i grupit tonë dhe ikën! Sigurisht që kërcënimet dhe këto ndalime bënin efekt aq sa ne filluam të kemi frike se mos nuk do kishte njerëz. Bënim shaka me njëri tjetrin;” më duket do dalim vetëm ne e do na kapin rehat se do ju shkojmë vetë në dorë”!

Në të vërtetë, në ora 6 u shkul e gjithë rinia e Tiranës në shesh.

Sigurimi e sampistat vinin vërdallë mes nesh, tanimë jo të fshehur po duke demonstruar forcë. Një ish-shef i sampistave në atë kohë, njëfarë Rreme që i thërrisnin “Tigri” i skuqur në surrat bertiste: ”Do ju bëjmë sallam”. (Nuk e kam parë më pas ‘90 atë sallamxhiun!). Ndërkohë një makinë e vogël e bardhë lëvizte mes turmës dhe filmonte. I dukej drita e kuqe e kameras nga një shirit xhami që kishte mbrapa.

Sidoqoftë ne vazhduam “xhiron” për disa orë.

Nuk pati revoltë, as prift që të mbante fjalim (përfaqësues të ambasadave u panë) por ajo demonstratë pati një vlerë të madhe sepse ne për herë të parë pamë njëri-tjetrin, pamë se sa shumë ishim që mendonim njësoj. Deri atë ditë ishim të kufizuar brenda grupeve tona familjare e shoqërore, atë ditë pamë jo vetëm që ishim shume, po pame dhe pafuqinë e regjimit për të na ndalur.

Vërtetë që disa nga ne u ndaluan dhe arrestuan. Disa dhe u dënuan. Edhe unë u ndalova po nuk me mbajtën me shumë se një natë. Si gjithë të tjerët ju thashë se kisha dalë per xhiron e të dielës… Më pas një shoku im i fakultetit më kontaktoi dhe më paralajmëroi se ma kishte nxjerrë ai emrin si personi që i kisha folur për “koncertin” e orës 6. U largova disa ditë nga Tirana, po nuk u morën më me mua. Duket që nuk kishin më kontroll të situatës pavarësisht represionit që bën dhe ato ditë! Frika ishte trembur! Të gjithëve nuk na burgosnin dot!

*Deputet i PD