HEC-et koncesionare prodhojnë vetëm 20% të energjisë në kontrata
Me qindra hidrocentrale, HEC, të ndërtuara në të gjithë vendin përmes 186 kontratave koncesionare që nga viti 2013 kanë arritur të prodhojnë vetëm rreth 20 për qind të energjisë së projektuar në momentin e nënshkrimit. Të dhënat janë kalkuluar nga Ministria e Financave dhe i referohen vetëm HEC-eve që janë aktualisht në punë dhe që raportojnë prodhim energjie.
Sipas raportit të fundit përmbledhës për kontratat koncesionare, mesatarja totale e prodhimit për periudhën 2013–2024 rezulton në 9.374.155.094 kwh në vit, ose vetëm 20 për qind e sasisë së kërkuar sipas parashikimeve kontraktuale.
Vetëm gjatë vitit 2024, prodhimi arriti në 2.464.766.525 kWh, që përfaqëson rreth 26 për qind të objektivit të vendosur.
Megjithëse këto hidrocentrale kanë kontribuar në rritjen e sigurisë së furnizimit me energji në vend, performanca e tyre financiare dhe teknike mbetet problematike. Sipas Ministrisë së Financave,
HEC-et koncesionare rezultojnë biznese me rrezik të lartë operacional, pasi nuk kanë arritur të përmbushin rreth 60% të kritereve të prodhimit të përcaktuara në kontrata.
Arsyet kryesore të performancës së dobët lidhen me mungesën e burimeve hidrike të qëndrueshme, ndryshimet klimatike dhe vitet e thata, vlerësimet jo realiste të prurjeve ujore në fazën e projektimit. Gjithashtu shumë nga objektet u përballen me probleme teknike dhe financiare në ndërtim dhe operim. Në disa raste, kapacitetet e instaluara kanë rezultuar më të larta se potenciali real i lumenjve.
Gjatë viteve 2005–2013, në kuadër të procesit të privatizimit të sektorit energjetik, një numër hidrocentralesh të vegjël u privatizuan, ndërsa të tjerë iu dhanë kompanive vendase dhe të huaja përmes kontratave koncesionare të tipit ROT, BOT dhe BOO. Ministria e Financave raporton rreth 186 kontrata aktive që prodhojnë energji, por numri real i HEC-eve në terren është më i lartë, pasi një kontratë përfshin shpesh më shumë se një objekt.
Qëllimi i këtyre kontratave ishte rehabilitimi i hidrocentraleve ekzistuese, operimi i tyre nga privati dhe më pas transferimi tek shteti. Ndër kontratat më të mëdha koncesionare të miratuara janë “Hidrocentrali i Ashtës” dhe “Kaskada e hidrocentralit të Devollit”, të cilat përfaqësojnë edhe investimet më të mëdha në sektor.
Rezultatet e deritanishme tregojnë se pritshmëritë fillestare për rritjen e prodhimit të energjisë përmes HEC-eve koncesionare kanë qenë dukshëm më optimiste se realiteti në terren, teksa kostoja e tyre në mjedis dhe në bujqësi ka qenë e lartë.
Ndërtimi i objekteve ka ndeshur në protesta të forta nga komunitetit, pasi HEC-et kanë tharë lumenjtë dhe kanë ezauruar ujin si burimin kryesor të jetesës. Dëmet në habitate në zonat ku janë ndërtuar janë të pallogaritshme duke përfshirë edhe parqet kombëtare./Monitor/
