Puna me kontrata të përkohshme, drejt zhdukjes

Bizneset dhe punonjësit në vendin tonë nuk janë duke e preferuar më punësimin me kontrata të përkohshme, duke kërkuar më shumë siguri. Sipas të dhënave më të fundit zyrtare të Instat mbi përqindjen e të punësuarve me kontrata të përkohshme ndaj totalit të të punësuarve me pagë, vihet re një rënie drastike e këtij treguesi, i cili ka zbritur nga nivelet dyshifrore të periudhës 2013-2017 në nivele të ulëta historike në fund të vitit 2025.

Në vitin 2014 mbi 15 për qind e të punësuarve kishin kontrata afatshkurtra, ndërsa në fund të vitit 2025 kjo kategori zuri vetëm 4.1 për qind të të punësuarve gjithsej që përbën nivelin më të ulët të regjistruar në të dhuna zyrtare. Kriza e vazhdueshme për krah pune ka detyruar punëdhënësit të ofrojnë kushte më të sigurta dhe kontrata afatgjata për të mbajtur stafin, pasi lëvizshmëria e lartë dhe emigracioni kanë krijuar mungesa në treg sidomos pas pandemisë.

Nga ana tjetër formalizimi i ekonomisë dhe presioni në rritje i inspektimeve të punës kanë bërë që shumë marrëdhënie që dikur ishin të përkohshme ose të padeklaruara, të kthehen në pozicione standarde pune.

Gjithashtu, ndryshimi i strukturës së ekonomisë drejt shërbimeve më të lartë të shtuar kërkon një fuqi punëtore më të kualifikuar dhe të qëndrueshme, që zakonisht kërkojnë kontratat të përhershme.

Në Bashkimin Europian, mesatarja e punësimit me kontrata të përkohshme luhatet zakonisht rreth nivelit 10-12 për qind, me vende si Spanja apo Holanda që historikisht kanë pasur nivele shumë më të larta se Shqipëria, shpesh mbi 20 për qind.

Dallimi kryesor qëndron te natyra e këtyre kontratave, pasi në BE ato përdoren shpesh si një urë hyrëse për të rinjtë në tregun e punës ose për fleksibilitet të rregulluar ligjërisht.

Ekspertët e tregut të punës thonë se ky tregues duhet lexuar si një reagim ndaj krizës së ofertës së punës. Ndryshe nga vendet e zhvilluara, ku punëmarrësit mund të pranojnë kontrata të përkohshme për shkak të fleksibilitetit, në Shqipëri punëdhënësit po përdorin kontratat e rregullta afatgjata si mjetin kryesor për të parandaluar largimin e punonjësve drejt emigrimit apo sektorëve të tjerë.

Teksa në BE, pjesa dërrmuese e forcës punëtore është e përfshirë në marrëdhënie page, në vendin tonë një pjesë e madhe e popullsisë aktive nuk figuron fare në statistikat e kontratave pasi punojnë në fermat familjare bujqësore, si vetëpunësim pa kontratë./Monitor/