Shteti “Robin Hood”

Mos u vërsulni ndaj të pasurve për të rregulluar buxhetet e dëmtuara. Nuk do të funksionojë dhe është gabim në parim, shkruan The Economist

1 për qind më i pasur i Amerikës gëzon një të pestën e të ardhurave të ekonomisë dhe paguan pothuajse një të tretën e taksave federale. Shumë politikanë mendojnë se duhet të paguajnë edhe shumë më tepër. Zohran Mamdani, kryetari i bashkisë së New Yorkut, kërkon një taksë të re 2 për qind për të ardhurat mbi 1 milion dollarë.

Virginia, Rhode Island dhe shteti i Uashingtonit po shqyrtojnë masa të ngjashme; kalifornianët pritet të votojnë këtë vit për një taksë që paguhet vetëm një herë, prej 5 për qind mbi pasurinë e miliarderëve. Edhe në Europë ka një zhurmë të ngjashme për të synuar të pasurit.

Franca ka ndërmarrë një fushatë popullore për një taksë mbi pasurinë. Dhe me Sir Keir Starmer në situatë të vështirë si kryeministër, krahu i majtë i Partisë Laburiste britanike mund të zbatojë një të tillë.

Shteti “Robin Hood”, që merr nga të pasurit për t’u dhënë të varfërve, ka një tërheqje të dukshme. Qeveritë në mbarë botën e zhvilluar janë të shtrënguara për para. Buxhetet rëndohen nga borxhe të trashëguara, popullsi në plakje dhe nevoja për të shpenzuar më shumë për mbrojtjen.

Por pak politikanë do të pranonin rritjen e taksave të përgjithshme në një kohë kur votuesit, të plagosur nga inflacioni i lartë i fillimit të viteve 2020, janë të shqetësuar për përballueshmërinë. Ndërkohë, tregjet e aksioneve në lulëzim kanë përforcuar idenë se pabarazia është shumë e lartë. Dhe gjithmonë tingëllon mirë të thuash se dikush tjetër do ta paguajë faturën.

Megjithatë, planet për të mbushur boshllëqet buxhetore duke rritur taksat për të pasurit janë të gabuara. Taksat janë një mënyrë me të cilën qeveritë mund të rishpërndajnë të ardhurat nga të pasurit te të varfrit. Por ky nuk është funksioni i tyre i vetëm: ato duhet gjithashtu të sigurojnë të ardhura pa shtrembëruar ekonominë.

Sistemi sot po dështon në të gjitha drejtimet. Argumentet se ata me të ardhura të larta nuk paguajnë pjesën e tyre të drejtë janë kryesisht të zbrazëta. Dhe shtrydhja edhe më tej e të pasurve do të sjellë shuma të papërfillshme parash, duke shkaktuar ndërkohë dëme reale ekonomike.

Pikëpyetjet

Së pari, marrim në konsideratë të ardhurat. Thjesht nuk ka mjaftueshëm super të pasur për të financuar shtetet e mirëqenies vetëm me taksat e tyre. Taksa e propozuar mbi pasurinë në Kaliforni do të sillte rreth 2 për qind të prodhimit vjetor të shtetit, jo shumë për një taksë kaq të rëndë njëherëshe në vendin me një nga përqendrimet më të mëdha të miliarderëve në botë.

Shifra për propozimin e Mamdani është rreth 0.25 për qind e prodhimit në vit. Fuqia e kufizuar për të mbledhur të ardhura nga të pasurit është arsyeja pse qeveritë europiane duhet të financojnë shpenzimet e mëdha me taksa të gjera, si taksat mbi konsumin. Në kontrast, Amerika, me barrën e saj të ulët të përgjithshme tatimore, ia del me një nga sistemet tatimore më progresive në botë.

Boshllëqet që përfitojnë jashtëzakonisht të pasurit duhet patjetër të mbyllen. Problemi më i madh në sistemin tatimor amerikan është në majë të piramidës. Rivlerësimi i bazës së taksës mbi fitimet kapitale në momentin e vdekjes u lejon miliarderëve që mbajnë asetet dhe marrin hua kundrejt tyre për të financuar shpenzimet, të shmangin plotësisht taksën.

Kjo manovër është e diskutueshme. Megjithatë, eliminimi i tij do të sillte vetëm një shumë të vogël parash, ndoshta më pak se 0.1 për qind e PBB-së në vit. E njëjta gjë vlen për rritjen e taksës mbi trashëgiminë, një taksë e mirë që nuk ka gjeneruar kurrë shumë të ardhura.

Probleme në horizont

Një problem tjetër me rritjen e taksave për të pasurit është se dëmton ekonominë. Është e vërtetë se duhet shumë për t’i penguar bankierët dhe avokatët të shkojnë në punë.

Megjithatë, në Nju Jork ata përballen tashmë me një normë të kombinuar federale, shtetërore dhe lokale prej 52 për qind.

Dhe ndikimi kumulativ i taksave të tilla mbi marrjen e riskut, sipërmarrjen dhe inovacionin, mund të shkaktojë dëme reale. Studime të fundit tregojnë se një rritje me një pikë përqindjeje e normës së tatimit mbi të ardhurat ul gjasat që dikush të paraqesë një patentë në tre vitet pasuese me 0.6 pikë përqindjeje.

Kjo humbje e përpjekjes sipërmarrëse dëmton shoqërinë më shumë sesa dëmton inovatorët, të cilët sipas një vlerësimi përfitojnë vetëm 2 për qind të vlerës që krijojnë.

Mund të mendoni se argumenti i vetëm i pakundërshtueshëm për të taksuar të pasurit është drejtësia. Por edhe kjo ide është e dyshimtë. Supozimi se qeveritë kanë dështuar të sigurojnë që taksat mbi të pasurit të ecin paralelisht me të ardhurat e tyre është kryesisht i gabuar. Bota e pasur rishpërndan më shumë se kurrë.

Në Britani, Francë dhe Japoni, pabarazia e të ardhurave ka rënë pas taksave dhe shpenzimeve. Që nga viti 1990, Amerika ka kompensuar pjesën më të madhe të rritjes së pabarazisë para taksave me më shumë rishpërndarje. Taksat për 1% më të pasur janë rritur dhe shpenzimet për të varfrit, si shëndetësia, janë shtuar.

Për më tepër, drejtësia nuk ka të bëjë vetëm me barazimin e të ardhurave. Një sistem i drejtë duhet gjithashtu të respektojë të drejtat e pronës, të jetë i parashikueshëm dhe t’u lejojë njerëzve të marrin frytet e përpjekjeve dhe rrezikut të tyre.

Nga të gjitha propozimet, ai i Kalifornisë dështon më dramatikisht në këto teste. Duket më shumë si një sekuestrim arbitrar i pronës sesa si tatim progresiv. Askush nuk duhet të presë që premtimi se është një taksë njëherëshe të respektohet.

Është e sigurt që e majta do t’u kthehet të njëjtëve miliarderë herën tjetër kur të ketë një program për të financuar.

Taksat me bazë të gjerë jo vetëm që sjellin shumë më tepër para. Ato janë edhe më të shëndetshme politikisht. Një shoqëri ku shumë njerëz paguajnë taksa dhe përfitojnë nga shpenzimet është më e fortë se ajo ku pak njerëz paguajnë për shumë të tjerë.

Nëse përparimi në Inteligjencën Artificiale përqendron të ardhurat në majë, siç presin pothuajse të gjithë në Silicon Valley, atëherë sistemi tatimor do të kërkojë rishqyrtim. Por kjo botë, nëse vjen ndonjëherë, është ende larg.

Sot, sondazhet dhe eksperimentet tregojnë se votuesit u kushtojnë shumë pak vëmendje efekteve negative që taksat kanë mbi ekonominë. Pa një interes personal për të mbajtur taksat të ulëta, ata kanë më pak gjasa të frenojnë skemat publike të pamenduara.

Vetëm duke i ekspozuar votuesit ndaj të dy anëve të bilancit mund të pritet që ata të marrin parasysh përfitimet dhe kostot e shpenzimeve qeveritare, në vend që të favorizojnë gjithmonë më shumë ndihma.

Shkallët tatimore të Robin Hood-it

Në një kohë të rritjes së shpenzimeve publike, është e rrezikshme të supozohet se të pasurit mund të paguajnë gjithmonë pak më shumë. Megjithatë, shumica e qeverive të majta do ta përqafonin me kënaqësi “Robin Hood”-in e tyre të brendshëm dhe do të rrisnin taksat me entuziazëm.

Kur presionet mbi financat publike janë të mëdha, është joshëse që liderët të zgjedhin mënyra për të rritur të ardhurat që, të paktën në afat të shkurtër, kanë koston më të vogël politike.

Megjithatë, taksimi i të pasurve do të shkaktojë dëme ekonomike dhe politike në afat të gjatë, dhe madje nuk do të arrijë të sjellë të ardhurat që qeveritë kanë nevojë. Të ndjekësh shembullin e Robin Hood-it dhe njerëzit e tij mund të duket joshëse. Por është një kurth./The Economist/Monitor/