Starlink, një kompani hapësinore që ndikon në gjeopolitikë

Fillimisht i projektuar për të ofruar akses në internet në pjesët më të largëta të botës, Starlink i Elon Musk është bërë një mjet i rëndësishëm komunikimi në zonat e luftës dhe krizave.

Qofshin shkretëtirat e Saharasë apo thellësitë e pyllit tropikal të Amazonës, hapësirat e gjera të Oqeanit Paqësor apo akullnajat e Arktikut – në shumë pjesë të botës, njeriu modern ka një problem të madh. Atij i mungon qasja në internet.

Miliarderi amerikan i teknologjisë Elon Musk fillimisht nisi zhvillimin e Starlink pikërisht për të zgjidhur këtë problem: për të ofruar internet të shpejtë në të gjithë botën në rajone ku nuk është e mundur të arrihet kjo në mënyrën e zakonshme, nëpërmjet kabllove ose fibrave optike – ose ku një infrastrukturë e tillë do të ishte aq e shtrenjtë sa thjesht nuk do të ia vlente.

Ndërkohë, fusha e aplikimit të Starlink është zgjeruar ndjeshëm. Përdoret për komunikim në zonat e goditura nga fatkeqësitë, por edhe nga ushtritë ose lëvizjet protestuese – për shembull, në rajone ku interneti klasik është shkatërruar nga sulmet e armikut ose është fikur nga regjimet diktatoriale.

Si funksionon Starlink?

Në thelb, është një sistem interneti satelitor në të cilin pothuajse 10,000 satelitë të vegjël rrethojnë Tokën. Ata shkëmbejnë të dhëna me njëri-tjetrin nëpërmjet lidhjeve lazerike dhe nuk varen nga dukshmëria e vazhdueshme direkte me stacionin tokësor që lidh sistemin satelitor me internetin klasik.

Ndryshe nga satelitët e tjerë të internetit, të cilët gjenden në një lartësi prej rreth 36,000 kilometrash, satelitët Starlink janë vetëm rreth 550 kilometra mbi sipërfaqen e Tokës. Falë kësaj, sinjalet e internetit transmetohen shumë më shpejt, dhe vonesat janë aq të vogla saqë aplikacionet që kërkojnë shpejtësi më të larta të të dhënave janë gjithashtu të mundshme.

Përdoruesit kanë nevojë vetëm për një terminal të vogël pranues me një antenë të kontrolluar elektronikisht, e cila drejtohet automatikisht drejt satelitëve aktualisht të disponueshëm.

Ku është përdorur Starlink?

Sudan: Në luftën civile sudaneze, Starlink përdoret kryesisht nga Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF), një formacion paraushtarak që lufton ushtrinë e rregullt. Qindra pajisje janë futur kontrabandë në vend nëpërmjet Emirateve të Bashkuara Arabe, dhe ndërkohë është zhvilluar një zinxhir i vërtetë i tregut informal për terminalet Starlink. RSF i përdor ato për komunikim dhe koordinim të milicive të saj, ndërsa forcat e armatosura shtetërore (SAF) po përpiqen të parandalojnë importin dhe përdorimin e tyre.

Irani: Në fillim të vitit 2026, në Teheran shpërthyen protesta masive kundër regjimit, i cili reagoi, ndër të tjera, duke mbyllur internetin. Megjithatë, thuhet se mijëra terminale u futën kontrabandë në vend dhe u shitën në tregun e zi me çmime të larta. Falë kësaj, lëvizja protestuese ishte në gjendje të përdorte Starlink për të koordinuar demonstratat pavarësisht censurës shtetërore.

Venezuela: Starlink është përdorur edhe atje për të thyer bllokadat e informimit dhe për të siguruar qasje në internet falas. Shërbimi ishte prej kohësh i disponueshëm vetëm jozyrtarisht, përmes blerjes së pajisjeve nga shitësit vendas. Pas ndërhyrjes së SHBA-së në janar 2026, gjatë së cilës u arrestua ish-Presidenti Nicolas Maduro, Elon Musk ofroi përkohësisht qasje falas në internet për qytetarët venezuelianë.

Gaza: Që nga korriku 2024, Starlink është përdorur për qëllime humanitare në Rripin e Gazës të shkatërruar rëndë. Organizatat e ndihmës dhe një spital polak e përdorin atë për telemjekësi dhe koordinim logjistik. Qasja më e gjerë për civilët mbetet e kufizuar, pjesërisht për shkak të shqetësimeve të sigurisë izraelite.

Ukraina: Që nga fillimi i ofensivës ruse në shkurt 2022, Starlink është bërë një nga mjetet kryesore të komunikimit në zonën e luftës. Ushtria përdor Starlink për të koordinuar njësitë, për të kontrolluar dronët dhe për të kontrolluar sistemet tokësore pa pilot. Në sektorin civil, sistemi përdoret nga spitalet, shërbimet e emergjencës, kompanitë e energjisë dhe hekurudhat.

Ushtria ruse thuhet gjithashtu se po përdor Starlink përmes terminaleve të kontrabanduara ilegalisht në vend përmes vendeve të treta. Ministria e Mbrojtjes e Ukrainës ka thënë se po punon ngushtë me SpaceX për të kufizuar sa më shumë që të jetë e mundur një përdorim të tillë.

Çfarë kritikash ka për Starlink?

Në shumë zona konflikti, Starlink është burimi i vetëm i lidhjes në internet. Kjo i jep Elon Musk ndikim të madh. Komunikimet e të gjitha strukturave ushtarake ose organizatave humanitare ndonjëherë varen nga kompania e tij SpaceX. Për shembull, Musk më parë refuzoi të lejonte Ukrainën të aktivizonte shërbimin për një sulm pranë Krimesë.

Presidenti i SHBA-së Donald Trump gjithashtu e ka kërcënuar Ukrainën me mbylljen e lidhjes satelitore në mënyrë që ta detyrojë Kievin të bëjë lëshime në negociata.

Ka edhe kritika nga një perspektivë mjedisore. Satelitët Starlink prodhohen në masë dhe kanë një jetëgjatësi prej rreth pesë vjetësh. Mesatarisht, një deri në dy satelitë digjen në atmosferën e Tokës në ditë, dhe oksidi i aluminit i lëshuar mund të ndikojë në shtresën e ozonit dhe të kontribuojë në ngrohjen globale. Përveç kësaj, një numër i madh satelitësh reflektojnë rrezet e diellit, duke e bërë qiellin e natës më të ndritshëm, gjë që mund të ketë pasoja për jetën.

Kush po punon për alternativa?

Për të thyer monopolin e Starlink, tashmë po punohet për alternativa, veçanërisht në Evropë. Aktualisht, konkurrenti më i madh privat i SpaceX është kompania Eutelsat.

Megjithatë, sistemi i saj OneWeb me një flotë prej pak më shumë se 600 satelitësh është dukshëm më i vogël dhe i përqendruar kryesisht te përdoruesit e biznesit dhe sektori detar.

Eutelsat po merr pjesë gjithashtu në zhvillimin e projektit IRIS² – një rrjet satelitor ambicioz dhe shumë i sigurt i Bashkimit Evropian, i cili duhet ta bëjë Evropën më të pavarur nga Starlink. Megjithatë, ai nuk do të vihet në funksionim para vitit 2029.

Konkurrenca po shfaqet edhe në vetë Shtetet e Bashkuara. Amazon, në pronësi të miliarderit Jeff Bezos, po zhvillon me shpejtësi sistemin e vet “Amazon LEO” – një rrjet prej më shumë se 3,000 satelitësh në orbitë të ulët. Amazon planifikon të lançojë shërbimin në SHBA dhe Gjermani këtë vit.

Qielli së shpejti do të bëhet edhe më i mbushur, pasi Kina po zhvillon dy nga sistemet e veta të komunikimit satelitor. Projekti shtetëror “Guowang” është menduar kryesisht për nevoja kombëtare dhe ushtarake dhe pritet të përfshijë deri në 13,000 satelitë, ndërsa projekti “Qianfan”, i planifikuar me rreth 12,000 satelitë, është më i orientuar komercialisht dhe synon tregjet e vendeve në zhvillim. Lëshimet e para masive për të dy projektet priten këtë vit./DW/