Turqia, papritur një ishull stabiliteti?

Lufta në Iran po shkakton pasiguri në tregje. Megjithatë, Turqia po e shfrytëzon këtë moment dhe, me lehtësime të mëdha tatimore, po synon investitorët dhe kapitalin e huaj.

Si pasojë e luftës në Iran, në mbarë botën mbizotëron pasiguri në planifikim. Shumë shtete druhen nga një inflacion i zgjatur dhe mungesa e burimeve. Ndërkohë që vendet e Gjirit përpiqen të ruajnë imazhin e tyre si “strehë të sigurta”, Turqia kalon në ofensivë: Me ulje të mëdha taksash dhe stimuj ekonomikë, Ankaraja synon të tërheqë veçanërisht investitorë dhe pasuri nga jashtë.

Paketa përkatëse ligjore u shpall nga presidenti Recep Tayyip Erdoğan që në fund të prillit. Në fillim të majit ajo u paraqit në parlament dhe u miratua nga komisioni përkatës. Qëllimi është ta bëjë Turqinë më konkurruese ndërkombëtarisht dhe ta pozicionojë si një vend tërheqës për kapitalin e huaj dhe fuqinë punëtore të kualifikuar.

Ligji u drejtohet personave dhe kompanive që gjatë tre viteve të fundit nuk kanë qenë të regjistruar si tatimpagues në Turqi, duke u premtuar atyre përfitime të konsiderueshme. Ata që regjistrojnë pasuritë e tyre jashtë vendit – valuta, ar apo letra me vlerë – në Turqi deri më 31 korrik 2027, do të përfitojnë një përjashtim 20-vjeçar nga tatimi mbi të ardhurat për fitimet e realizuara jashtë.

Përveç kësaj, për këtë grup norma e tatimit për trashëgimi dhe dhurata ulet në vetëm një për qind. Aktualisht këto norma janë – në varësi të shumës – midis një dhe dhjetë për qind për trashëgimi dhe midis dhjetë dhe 30 për qind për dhurata.

Edhe pasuritë e brendshme që nuk janë deklaruar pranë autoriteteve tatimore deri më tani mund të deklarohen pa pasoja penale në kushte të caktuara, për shembull nëse investohen për një periudhë të caktuar në obligacione shtetërore vendase ose në instrumente të ngjashme.

Ulje drastike e tatimit mbi fitimin për eksportuesit

Edhe tregtia e jashtme synohet të gjallërohet. Në mars u shënua një rënie prej 6,4 për qind. Për këtë arsye qeveria synon të ulë tatimin mbi fitimin për kompanitë vendase. Për eksportuesit prodhues norma ulet nga 25 në nëntë për qind, ndërsa për eksportuesit e tjerë në 14 për qind.

Përveç kësaj, qeveria synon ta zhvillojë Qendrën Financiare të Stambollit në një qendër konkurruese ndërkombëtare sipas modelit të Singaporit apo Hong Kongut. Kompanitë me seli në metropolin turk do të përfitojnë përjashtim të plotë nga taksat për fitimet nga tregtia ndërkombëtare tranzite. Edhe korporatat globale që zhvendosin selitë e tyre rajonale atje do të mbeten pa taksa për 20 vjet.

Reduktim masiv i burokracisë për investitorët

Për ta bërë investimin më tërheqës, qeveria synon të ulë ndjeshëm burokracinë. Koordinimin e merr drejtpërdrejt presidenca. Parashikohet krijimi i një platforme qendrore digjitale që trajton në mënyrë të përmbledhur dhe të përshpejtuar të gjitha proceset – nga themelimi i kompanive, te lejet e punës dhe të qëndrimit e deri te vlerësimet mjedisore.

Gjatë shpalljes së paketës ligjore, Erdoğan deklaroi se Turqia nuk është më vetëm një urë lidhëse midis Lindjes dhe Perëndimit apo Veriut dhe Jugut. Ajo është një nyje e pazëvendësueshme për korridoret energjetike dhe tregtare në rajon. Krizat e viteve të fundit, sipas tij, janë menaxhuar me sukses nga Ankaraja, prandaj Turqia sot është “një ishull stabiliteti”.

“Turqia është një kandidate premtuese për t’u bërë një nga qendrat e reja të fuqisë në një botë shumëpolare në ndryshim”, shtoi Erdoğan.

Megjithatë, pavarësisht planeve ambicioze, ekspertë të taksave si Emre Şirin shprehin dyshime. “Është thjesht një përpjekje për të tërhequr para të freskëta. Nuk ka më para dhe burime që mund të shfrytëzohen”, thotë ekonomisti dhe vlerësuesi i pasurive të paluajtshme nga Stambolli. Sipas tij, qeveria po përdor çdo mjet të mundshëm për të tërhequr kapital.

Përjashtimet nga taksat për kompanitë e huaja dhe periudhat e gjata pa taksa për pasuritë e importuara janë masat e fundit në kushte dëshpëruese. “Që anija të mos përplaset në breg”, shton Şirin. Sipas tij, investimet e huaja direkte pothuajse nuk po hyjnë më në vend, ndërsa kompanitë vendase ose falimentojnë ose largohen.

Një tjetër kritikë nga vëzhguesit është se në këto masa origjina e pasurive, si vendase ashtu edhe të huaja, verifikohet vetëm pjesërisht. Kjo, sipas tyre, hap mundësi për rrjedha financiare kriminale. Ministri i Financave Mehmet Şimşek e kundërshton këtë dhe u referohet sukseseve të mëparshme të programeve të ngjashme.

Qeveria e AKP-së i ka zbatuar këto rregullime tashmë shtatë herë. Në vitin 2008 u realizua për herë të parë një program i tillë; sipas qeverisë, atëherë u deklaruan pasuri me vlerë 31 miliardë dollarë amerikanë. Kjo solli kthimin e kapitalit të qytetarëve turq nga jashtë dhe forcimin e tregut, sipas ministrit të Financave Şimşek.

A do të bëhet Stambolli një alternativë ndaj Gjirit?

Pasiguria në rajonin e Gjirit Persik e shkaktuar nga lufta në Iran ka ngritur shpresa në Turqi për investime shtesë – veçanërisht si një alternativë ndaj vendeve të Gjirit. Megjithatë, ekonomisti Sinan Alçın, themelues i 4ware Research dhe kryetar i platformës Ekonomi Istanbul, e konsideron këtë pak të mundshme.

Për të tërhequr investime të huaja direkte në shkallë të gjerë, Turqia duhet të forcojë besimin në shtetin ligjor dhe të bëjë përparim në çështje si liria e shtypit, tha ai në prill në një intervistë për DW. Shumë vëzhgues ndajnë këtë mendim dhe nuk i shohin masat e planifikuara si zgjidhje të qëndrueshme, por kërkojnë reforma të thella strukturore.

Turqia ndodhet tashmë prej gjashtë vitesh në një krizë ekonomike. Me politikën e interesave të ulëta të Erdoğanit, vendi ra në krizë në vitin 2019 dhe që atëherë ka përjetuar vazhdimisht norma inflacioni dyshifrore. Muajin e kaluar inflacioni arriti në 32,4 për qind – ndërsa në maj 2024 përkohësisht madje mbi 75 për qind.

Ekonomistët e pavarur gjithashtu dyshojnë në të dhënat zyrtare të institutit turk të statistikave. Grupi kërkimor ENAG vlerëson se inflacioni së fundmi ka qenë mbi 55 për qind. Gjatë fundjavës së kaluar, presidenti turk zëvendësoi me dekret kreun e institutit kombëtar të statistikave. Edhe pavarësia e bankës qendrore turke ka qenë objekt debatit ndërkombëtar prej vitesh./DW/