Në Kushtetuese, Shoqata e Pensionistëve “Thinjat”: Të njihen vitet e punës në Koperativa nën moshën 18 vjeç

By Pa frike Last updated Mar 7, 2026 1 267

Duke vlerësuar se i janë cenuar drejtpërdrejt interesat sociale të pensionistëve të cilët i përfaqëson dhe mbron, Shoqata e Pensionistëve Shqiptarë “Thinjat” i është drejtuar Gjykatës Kushtetuese pas miratimit të ligjit “Për njohjen e periudhave të punësimit në institucionet shtetërore, në ish-ndërmarjet shtetërore, në ish-ndërmarrjet bujqësore dhe në ish-kooperativat bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore” duke kërkuar shfuqizimin e tij si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë dhe si dhe pezullimin e zbatimit të këtij ligji deri në hyrjen në fuqi të vendimit përfundimtar të Gjykatës Kushtetuese.

Konkretisht, Shoqata e Pensionistëve Shqiptar “Thinjat” vlerëson se Neni 3 i ligjit Nr.7/2025 ”Periudhat e punësimit në institucione shtetërore dhe ish-ndërmarrje shtetërore” prek dhe dëmton një fashë të madhe të qytetarëve shqiptar duke përcaktuar:

“1. Njihet si periudhë e përgjithshme sigurimi për efekt pensioni nga sigurimet shoqërore koha e punësimit në institucionet shtetërore dhe në ish-ndërmarrjet shtetërore: a) nga mosha 18 (tetëmbëdhjetë) vjeç deri në hyrjen në fuqi të ligjit Nr.7703, datë 11.5. 1993, “Për sigurimet shoqërore në Republikën e Shqipërisë”, i ndryshuar; ….. ”

Duke pasur parasysh Neni 13 të Kodit Civil të RPSH-së, (1955) miratuar me Ligjin Nr.2022, datë 2.4.1955 i cili ka ishte në fuqi deri në datën 1981 kur hyri në fuqi Kodi i këtij viti që parashikonte se “i mituri që ka mbushur moshën 14 vjeç mund të kryejë veprime juridike vetëm me pëlqimin paraprak të përfaqësuesit të tij ligjor (prind, kujdestar). Megjithatë, ai mund të hyjë si anëtar në kooperativë dhe në organizata të tjera shoqërore, të lidhë kontratë pune dhe të disponojë lirisht atë që fiton me punën e tij, të bëjë depozita në arkën e kursimit dhe ti disponojë vetë këto depozita. I mituri që ka mbushur moshën 14 vjec përgjigjet për dëmet e shkatuara prej tij,” Shoqata e Pensionistëve Shqiptar “Thinjat” vlerëson se çdo qytetar i kësaj moshe i punësuar dhe me kontribute në sigurimet shoqërore dhe shëndetësore, nuk duhet ti mohohet njohja e periudhës së punësimit në institucionet shtetërore, në ish-ndërmarjet shtetërore, në ish-ndërmarrjet bujqësore dhe në ish-kooperativat bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore, me ligjin e miratuar pas kësaj periudhe, konkretisht ligjin e miratuar më 30 Janar të vitit 2025/

Me renditjen e dispozitave që kundërshton, me konkluzionin se krijojnë trajtim të pabarabartë mbi bazë moshe, cenojnë pritshmërinë legjitime të individëve që kanë punuar ligjërisht, përbëjnë ndërhyrje joproporcionale në interesin pasuror, e bindur se kufizimi nga mosha 18 vjeç nuk mbështetet në justifikim objektiv dhe proporcional, duke rënë në kundërshtim me nenet 4, 17, 18 dhe 41 të Kushtetutës, Shoqata e Pensionistëve Shqiptarë “Thinjat” kërkon nga Gjykata Kushtetuese:

1.Pranimi i kërkesës si e bazuar.

2.Shfuqizimi i pikës “a” të paragrafit të parë të nenit 3, paragrafit të parë të nenit 4 dhe paragrafit të parë të nenit 5 të ligjit Nr.7/2025, në pjesën që kufizon njohjen e periudhave të sigurimit nga mosha 18 vjeç.

3.Pezullimi i zbatimit të dispozitave të kundërshtuara deri në hyrjen në fuqi të vendimit përfundimtar.

4.Çdo masë tjetër që Gjykata e çmon të arsyeshme për garantimin e rendit kushtetues.

K Ë R K E S Ë

KËRKUESE: “Shoqata e Pensionistëve Shqiptarë – Thinjat”, me Nr NIPT/SSN:

M51308452A, me president z. Ilir Goci.

OBJEKTI:

Shfuqizimi i:
pikës “a”, të paragrafit të parë, të nenit 3;
paragrafit të parë të nenit 4, dhe
paragrafit të parë të nenit 5,

të ligjit Nr.7/2025, datë 30.01.2025 “Për njohjen e periudhave të punësimit në institucionet shtetërore, në ish-ndërmarjet shtetërore, në ish-ndërmarrjet bujqësore dhe në ish-kooperativat bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore”, si të papajtueshëm me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë.

Pezullimi i zbatimit të këtij ligji deri në hyrjen në fuqi të vendimit përfundimtar të Gjykatës Kushtetuese.

BAZA LIGJORE:

Nenet 3, 4, 15, 17, 18, pika 1, 41, 42, 131 pika a, 132, 134 pika 1, shkronja “f” të Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë;
Nenet 1, 6/1, 13, 14, 18 dhe 41 të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut (KEDNJ);
Neni 1 i Protokollit Nr.1 dhe neni 1 i Protokollit Nr.12 të saj;
Ligji Nr.8577/2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese”,

DREJTUAR GJYKATËS KUSHTETUESE TË REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË

RRETHANAT E ÇËSHTJES

Në datën 30.01.2025, Kuvendi i Shqipërisë ka miratuar ligjin Nr.7/2025, datë 30.01.2025 ”Për njohjen e periudhave të punësimit në institucionet shtetërore, në ish-ndërmarjet shtetërore, në ish-ndërmarrjet bujqësore dhe në ish-kooperativat bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore”. Ky ligj është shpallur me dekretin Nr.75, datë 25.02.2025 të Presidentit të Republikës si dhe është publikuar në Fletoren Zyrtare e ka hyrë në fuqi.

Sipas Nenit 3 të ligjit Nr.7/2025 ”Periudhat e punësimit në institucione shtetërore dhe ish-ndërmarrje shtetërore” përcaktohet se:

Sipas nenit 4 të ligjit Nr.7/2025 “Periudhat e punësimit në ish-kooperativat bujqësore” përcaktohet se:

“1.Njihet si periudhë e përgjithshme sigurimi në ish-kooperativë bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore nga mosha 18 (tetëmbëdhjetë) vjeç, por jo më herët se viti i krijimit të kooperativës bujqësore, deri në hyrjen në fuqi të ligjit Nr.7501, datë 19.7.1991, “Për tokën”, i ndryshuar. 2. Njohja si periudhë sigurimi sipas pikës 1 të këtij neni bëhet sipas deklaratës së kërkuesit, përkatësisht me ditë, muaj ose vite të plota pune dhe me kusht që gjatë periudhës së deklaruar kërkuesi: a) të ketë qenë me vendbanim në fshatin ku ushtronte aktivitetin ish-kooperativa bujqësore; b) të mos ketë qenë duke vuajtur dënimin me heqje lirie, pasi këto vite nuk njihen si periudhë sigurimi për efekt të këtij ligji. 3. Paga referuese për periudhën e sigurimit sipas këtij neni, për efekt të llogaritjes së bazës së vlerësuar për pension, të jetë sipas përcaktimeve në vendimin Nr.561, datë 12.8.2005, të Këshillit të Ministrave, “Për përcaktimin e pagave referuese për llogaritjen e pensioneve”, i ndryshuar. “

Sipas nenit 5 të ligjit të ligjit Nr.7/2025 ”Periudhat e punësimit në ish-ndërmarrjet bujqësore” përcaktohet se:

“1. Njihet si periudhë e përgjithshme sigurimi në ish-ndërmarrjet bujqësore për efekt pensioni në sistemin e sigurimeve shoqërore, nga mosha 18 (tetëmbëdhjetë) vjeç, por jo më herët se data e krijimit të ish-ndërmarrjes bujqësore, deri në hyrjen në fuqi të vendimit Nr.452, datë 17.10.1992, të Këshillit të Ministrave, “Për ristrukturimin e ndërmarrjeve bujqësore”. 2. Njohja si periudhë sigurimi sipas pikës 1 të këtij neni bëhet sipas deklaratës së kërkuesit dhe me kusht që, gjatë periudhës së deklaruar, kërkuesi: a) të ketë qenë me banim në vendin ku ushtronte aktivitetin ish-ndërmarrja bujqësore; b) të mos ketë qenë duke vuajtur dënimin me heqje lirie, pasi këto vite nuk njihen si periudhë sigurimi për efekt të këtij ligji. 3. Paga referuese për periudhën e sigurimit sipas këtij neni, për efekt të llogaritjes së bazës së vlerësuar për pension të jetë 2 833 (dy mijë e tetëqind e tridhjetë e tre) lekë sipas nënndarjes Nr.20, të tabelës Nr.3, bashkëlidhur vendimit Nr.561, datë 12.8. 2005, të Këshillit të Ministrave, “Për përcaktimin e pagave referuese për llogaritjen e pensioneve”, i ndryshuar. “

LEGJITIMITETI I KËRKUESIT

Sipas nenit 134/1/f të Kushtetutës, organizatat mund t’i drejtohen Gjykatës Kushtetuese kur ligji cenon drejtpërdrejt interesat e tyre. Në rastin konkret kërkuesi “Shoqata e Pensionistëve Shqiptarë – Thinjat” ka për objekt përfaqësimin dhe mbrojtjen e interesave sociale të pensionistëve, mbështetjen dhe këshillimin e tyre, promovimin e të drejtave të kësaj kategorie.

Kërkesa plotëson kushtet formale pasi ka një objektligjor të përcaktuar qartë, dispozita konkrete të identifikuara të cilat kërkohet të ndryshojnë lidhur me një interes të drejtpërdrejtë, që mbartin një cenim aktual e që shtrohen për zgjidhje para kësaj Gjykata në mungesë të një mjeti tjetër juridik për kontrollin abstrakt të normës. Gjykatat e zakonshme nuk kanë kompetencë të shfuqizojnë ligjin; për rrjedhojë, kontrolli kushtetues përbën mjetin e vetëm efektiv.

Me vendimin Nr.7472 datë 10.12.2024 të Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Tiranë, është regjistruar si person juridik kërkuesi, organizata jofitimprurëse “Shoqata e Pensionistëve Shqiptarë – Thinjat”; me seli në adresën: Rr. “Muhamet Deliu”, Pall. “Delta”, Hyrja 1, Ap. 9, Tiranë, me kohëzgjatje të pakufizuar dhe president i saj është zgjedhur Z. Ilir Goci.

Sipas vendimit të themelimit, qëllimi i SHPSH “Thinjat” është: të përfaqësojë dhe promovojë të gjitha çështjet sociale të afërta me pensionistët; të koordinojë dhe nxisë veprimtarinë shkencore të studiuesve socialë, kërkimin dhe debatin akademik; të nxisë përgatitjen e specialistëve të rinj të fushës; të rrisë ndikimin e shkencave sociale dhe të studiuesve socialë në zhvillimin e gjithanshëm të pozitës së pensionistëve në shoqëri.

Objekti i veprimtarisë së SHPSH “Thinjat” përfshin: studime e veprimtari shkencore (simpoziume, seminare, konferenca, tryeza diskutimesh, leksione, kurse trajnimi etj.); bashkëpunim me organizata, shoqata dhe institucione shqiptare e të huaja; botime librash e periodikësh shkencorë; veprimtari të tjera të ligjshme për realizimin e qëllimeve të përcaktuara në këtë statut; mbështetje, ndëmjetësim, këshillim dhe asistim kundrejt pensionistëve; vendosjen e marrëdhënieve të bashkëpunimit me Shoqata apo organizata të ngjashme në Shqipëri e jashtë saj, me qëllim arritjen e objektivave të përcaktuara në këtë statut.

Ligji Nr.7/2025 rregullon drejtpërdrejt periudhat e sigurimit për efekt pensioni, përfitimet financiare të pensionistëve aktualë dhe potencialë. Kufizimi nga mosha 14-18 vjeç prek një segment të konsiderueshëm të anëtarësisë së shoqatës, të cilët kanë ushtruar punë të ligjshme përpara kësaj moshe. Për rrjedhojë, ekziston lidhje e drejtpërdrejtë midis qëllimit statutor dhe dispozitave të kundërshtuara.

LEGJISLACIONI HISTORIK DHE FAKTIK
LIGJET E KOHËS

Neni 14 i Kushtetutës (1946) së RPSH-së miratuar nga Asambleja Kushtetuesemë 14.03.1946, parashikonte se:

“Të gjithë shtetasit janë njësoj përpara ligjës. Ata kanë për detyrë të konformohen me Kushtetutën dhe me ligjet. Nuk njihet asnjë privilegj për shkak origjine, pozite, pasurie ose shkallë kulture”

Neni 40 i Kushtetutës (1976) së RPSSH-së parashikonte se: “Të gjithë shtetasit janë të barabartë përpara ligjit. Nuk njihet asnjë kufizim ose privilegj në të drejtat dhe detyrat e shtetasve për arsye seksi, race, kombësie, arsimi, pozite shoqërore a gjendjeje materiale.» Ndërsa Neni 44 parashikonte: «Në Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë shtetasit kanë të drejtë për punë, e cila garantohet nga shteti. Puna është detyrë dhe nder për çdo shtetas të aftë për punë. Shtetasit kanë të drejtë të zgjedhin e të ushtrojnë profesionin e tyre sipas aftësisë e prirjeve personale dhe në pajtim me nevojat e shoqërisë. “

Neni 8 i “Dispozitave kryesore kushtetuese“, (1991) miratuar me ligjin Nr.7491, datë 29.4.1991 (Kushtetuta provizore), që ishte në fuqi deri në miratimin e Kushtetutës së parë të re demokratike të vitit 1998 parashikonte se:

“Legjislacioni i Republikës së Shqipërisë merr parasysh, njeh dhe respekton parimet dhe normat përgjithësisht të pranuara, të së drejtës ndërkombëtare. Zbatimi i përpiktë dhe i njëllojtë i normave juridike është i detyrueshëm për të gjitha organet shtetërore, partitë politike, organizatat e tjera, për nëpunësit, si dhe për personat e tjerë fizikë e juridikë. Të gjithë shtetasit janë të barabartë përpara ligjit. “

Neni 13 i Kodit Civil të RPSH-së, (1955) miratuar me Ligjin Nr.2022, datë 2.4.1955 i cili ka ishte në fuqi deri në datën 1981 kur hyri në fuqi Kodi i këtij viti parashikonte:

“I mituri që ka mbushur moshën 14 vjec mund të kryejë veprime juridike vetëm me pëlqimin paraprak të përfaqësuesit të tij ligjor (prind, kujdestar). Megjithatë, ai mund të hyjë si anëtar në kooperativë dhe në organizata të tjera shoqërore, të lidhë kontratë pune dhe të disponojë lirisht atë që fiton me punën e tij, të bëjë depozita në arkën e kursimit dhe ti disponojë vetë këto depozita. I mituri që ka mbushur moshën 14 vjec përgjigjet për dëmet e shkatuara prej tij. “

Neni 48 i Kodit Civil të RPSSH-së, (1981) miratuar me Ligjin Nr.6340, datë 26.6.1981 i cili ka hyrë në fuqi në datën 1 janar 1982 dhe ishte në fuqi deri në datën 01.11.1994 kur hyri në fuqi Kodi i ri Civil, parashikonte:

“Shtetasit, kur mbush moshën tetëmbëdhjetë vjeç, i lind zotësia e plotë që me veprimet e tij të fitojë të drejta dhe të marrë përsipër detyrime civile. Këtë zotësi e fiton përgjithmonë me anë të martesës edhe gruaja që nuk ka mbushur moshën tetëmbëdhjetë vjeç.

I mituri, që ka mbushur moshën katërmbëdhjetë vjeç, ka zotësi të kufizuar për të vepruar. Ai mund të kryejë veprime juridike vetëm me pëlqimin paraprak të përfaqësuesit të tij ligjor. Megjithatë, ai mund të hyjë si anëtar në kooperativë bujqësore, në organizatat e tjera shoqërore, të disponojë lirisht ato që fiton me punën e tij, të bëjë depozita në arkën e kursimit dhe t’i disponojë vetë këto depozita.

I mituri, që nuk ka mbushur moshën katërmbëdhjetë vjeç, nuk ka zotësi për të vepruar. Ai mund të kryejë veprime juridike, që i përshtaten moshës së tij dhe që përmbushen aty për aty, si edhe veprime juridike, që i sjellin dobi pa asnjë kundërshpërblim. Veprimet e tjera juridike i kryen në emër të tij përfaqësuesi ligjor. “

Neni 22 i Kodit të Punës të RPSSH-së (1980) miratuar me ligjin Nr.6200, datë 28.06. 1980, hyrë në fuqi në 1 Tetor 1980 dhe ishte në fuqi deri në miratimin e Kodit të ri të Punës të vitit 1995, parashikonte:

“Shtetasi, që ka mbushur moshën 15 vjeç merret në punë. Marrja në punë bëhet sipas profesionit, aftësisë e prirjeve personale dhe në pajtim me nevojat e shoqërisë.

NEVOJA PËR MIRATIMIN E KËTIJ LIGJI

Problematika e trashëguar nga e kaluara në lidhje me ruajtjen dhe arkivimin e dokumentacionit nga institucionet shtetërore, ish-ndërmarrjet shtetërore, ish-ndërmarrjet bujqësore dhe ish-kooperativat bujqësore ka bërë që shumë qytetarë ndër vite t’i drejtohen dyerve të gjykatave, si edhe komisioneve rajonale dhe qendrore të Institutit të Sigurimeve Shoqërore.

Grumbullimi aktual i dokumentacionit të vjetërsisë në punë para vitit 1994, të institucioneve shtetërore, ndërmarrjeve shtetërore, ndërmarrjeve bujqësore dhe kooperativave bujqësore, është bërë në zbatim të vendimit të Këshillit të Ministrave Nr.464, datë 22.07.1998 “Për sistemimin, ruajtjen dhe shfrytëzimin e dokumentacionit të sigurimit të punonjësve të ish-kooperativave bujqësore, ndërmarrjeve dhe institucioneve që kanë ndërprerë veprimtarinë e tyre, ose janë në procesin e mbylljes”, sistemimi, administrimi dhe shfrytëzimi i tij, në strukturat arkivore të Institutit të Sigurimeve Shoqërore, të krijuara me vendim të Këshillit të Ministrave Nr.761, datë 19.11.2004 “Për krijimin e arkivit qendror për sistemimin, ruajtjen dhe shfrytëzimin e dokumentacionit të periudhës së sigurimit pranë Institutit të Sigurimeve Shoqërore”, të ndryshuar.

Edhe kjo bazë ligjore KA evidentUAR problematika të konsiderueshme, për pensionistët si: mungesë e plotë të dhënash, të dhëna të pjesshme, të korrigjuara, të fshira, identitete të pasakta, fletë të dëmtuara, mungesë dokumentacioni për subjekte të caktuara, etj.

Është bërë nga qeveria një përpjekje fillestare, e fragmentarizuar dhe e lokalizuar që nuk e ka zgjidhur problemin tërësor të mungesës së të dhënave për efekt të llogaritjes së kontributeve shoqërore, nëpërmjet bazës Ligjit Nr.169/2020, datë 23.12.2020 “Për njohjen si periudhë sigurimi për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore të kohës së punësimit në ish-kooperativat bujqësore”.

Ky ligj kishte si qëllim njohjen si periudhë sigurimi për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore të kohës së punësimit në ish-kooperativat bujqësore, për të cilat është djegur dokumentacioni arkivor i vjetërsisë në punë deri në hyrjen në fuqi të ligjit Nr.7501, datë 19.7.1991 “Për tokën”, të ndryshuar. Njohja e periudhës së punësimit në ish-kooperativat bujqësore si periudhë sigurimi të përgjithshme bëhet për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore.

Njohja e periudhës së sigurimit për efekt përfitimi për kohën e punësimit në ish-kooperativat bujqësore është e mbështetur në legjislacionin ekzistues, si më poshtë: 1. Ligji Nr.169/2020, datë 23.12.2020, “Për njohjen si periudhë sigurimi për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore të kohës së punësimit në ish-kooperativat bujqësore“. 2. Vendimi i Këshillit të Ministrave Nr.432, datë 15.7.2021, “Për miratimin e listës së ishkooperativave bujqësore për të cilat nuk disponohet dokumentacioni i vjetërsisë në punë“. 3. Rregullorja Nr.1, datë 28.09.2021, e Institutit të Sigurimeve Shoqërore.

ANALIZA JURIDIKE E ANTIKUSHTETUESHMËRISË SË DISPOZITAVE

Ligji Nr.7/2025 njeh si periudhë sigurimi punën në institucione shtetërore; ish-ndërmarrje shtetërore; ish-kooperativa bujqësore; ish-ndërmarrje bujqësore, por vetëm duke filluar nga mosha 18 vjeç. Ky ligj krijon një realitet juridik të ri, duke e konsideruar të pavlefshme për efekt pensioni një periudhë pune që në kohën e saj ishte plotësisht e ligjshme.

Në periudhën kohore për të cilën bëhet fjalë edhe në dispozitat e renditura më sipër si Kodi i Punës i vitit 1980 i cili parashikonte punësimin nga mosha 15 vjeç; Kodi Civil i vitit 1981 i cili njihte zotësi të kufizuar për veprim juridik nga mosha 14 vjeç, por lejonte shtetasit të punonin në Kooperativa e të dispononin të ardhurat e tyre.

Praktika ekonomike e kohës na tregon se në veçanti në sektorin bujqësor, puna realizohej edhe nga persona 14–18 vjeç, në përputhje me legjislacionin në fuqi në ish kooperativa dhe ish-NB-të. Kjo punë para moshës 18 vjeç ishte e ligjshme, ishte e njohur institucionalisht dhe ishte e integruar në sistemin ekonomik të kohës e nuk mundet të mos kihet parasysh nga ligji i atakuar në këtë kërkesë.

Çështja konkrete nuk ka të bëjë me zgjerimin ose kufizimin e një skeme pensioni në mënyrë abstrakte. Çështja ka të bëjë me koherencën normative të shtetit të së drejtës, barazinë e shtetasve para ligjit, mbrojtjen e pritshmërisë legjitime dhe me zbatimin e drejtë në kufijtë e diskrecionit të vendimarrjeve të ligjvënësit në politikën sociale.

Ligji që po goditet ka si objektiv kryesor njohjen administrative të periudhave të punës dhe sigurimeve për individët që kanë kontribuar në ish-ndërmarrjet dhe institucionet shtetërore, ish-ndërmarrjet bujqësore dhe ish-kooperativat bujqësore për efekt pensioni. Ai synon me të drejtë të adresojë problematikat në dokumentacionin e vjetërsisë në punë për periudhën para vitit 1994, duke mundësuar njohjen e periudhave të sigurimit dhe sigurimin e një pensioni minimal për ata që nuk kanë dokumentacion të plotë.

Parë në aspektin kushtetues, vlerësohet se ligji nuk respekton principet kryesore kushtetuese dhe kryesisht: parimin e shtetit të së drejtës dhe barazisë para ligjit (neni 18) pasi krijon një kategori të veçantë bazuar në kritere jo objektive duke mos garantuar qasje të barabartë në përfitimin e të drejtave të pensionit, parimin e mbrojtjes së dinjitetit të individit dhe të drejtave ekonomike dhe sociale, nuk respekton parimin e proporcionalitetit, pasi trajton kategori të caktuara personash që kanë kontribuar në sistemin shtetëror dhe bujqësor, duke diskriminuar ata të moshave 14/15-18 vjeç.

Këto dispozita të këtij ligji shkelin parimet e shtetit të së drejtës, të barazisë përpara ligjit, të konfliktit të interesave, si dhe atë të hierarkisë së normave, pasi ligji duhet të jetë i përgjithshëm dhe në funksion të interesit të shoqërisë dhe jo të disa individëve. Nuk mund të konsiderohet ligj një normë, e cila nuk synon rregullimin e situatave të përgjithshme dhe nuk mbart karakter universal, të mbështetur në interesin e përgjithshëm publik që në realitet është shtrembërim i kushteve dhe kritereve të ligjit në funksion ose në shërbim të një individi.

Ligji trajton ndryshe situata të njëjta, krijon diskriminim dhe pabarazi midis qytetarëve shqiptarë. Të gjitha këto pretendime duhet të shqyrtohen në këndvështrimin e respektimit të parimit të shtetit të së drejtës, të sanksionuar në nenin 4 të Kushtetutës. Parimi i shtetit të së drejtës është trajtuar i lidhur ngushtë edhe me parimin e hierarkisë së akteve normative, duke e konsideruar këtë të fundit si detyrim që rrjedh nga parimi i shtetit të së drejtës dhe i koherencës në sistemin ligjor.

Në vlerësimin e aspektit ligjor, vlerësohet se ligji nuk harmonizohet as me kuadrin ligjor ekzistues, veçanërisht me ligjin Nr.169/2020 “Për njohjen si periudhë sigurimi për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore të kohës së punësimit në ish-kooperativat bujqësore”të ndryshuar, ligj i cili njeh drejtë moshën reale të punës në ish kooperativat bujqësore sipas ligjjit të kohës ku Kodi i Punës së kohës (para viteve 90) përcaktonte se shtetasi edhe 14 vjeç mund të punojë në kooperativë e të kishe të ardhurat e pagën tënde. Ai nuk plotëson një boshllëk ligjor duke mos rregulluar njohjen e periudhave të punës para mbushjes së moshës 18 vjec.

Ligji ka hyrë në fuqi dhe prodhon pasoja të menjëhershme duke përjashtuar periudha reale pune dhe redukton bazën e llogaritjes së pensionit duke cenuar pritshmërinë legjitime të një kategorie të caktuar qytetarësh. Cenimi në rastin e ankimuar nuk është hipotetik, por konkret dhe aktual.

Ligjvënësi mund të pretendojë se është nisur nga thjeshtëzim administrative duke unifikuar kriteret për një stabilitet financiar të skemës por këto qëllime nuk e justifikojnë përjashtimin total të një periudhe reale pune e nuk përbëjnë arsye të mjaftueshme për trajtim të pabarabartë.

Masë më pak kufizuese do të ishte njohja nga mosha 15 vjeç, në përputhje me legjislacionin historik; kërkesa për prova shtesë dokumentare. Përjashtimi absolut nuk është propor-cional.

Sipas standardeve të Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut, një e drejtë pensioni përbën “pasuri” në kuptimin e Konventës kur ekziston bazë ligjore dhe krijohet një pritshmëri legjitime.

Në rastin konkret puna është kryer në mënyrë të ligjshme pasi shteti e ka organizuar dhe administruar dhe individët kanë krijuar pritshmëri se ajo do të merret parasysh në sistemin e sigurimeve.

Ligji Nr.7/2025 njeh parimisht periudhën historike të punës por përjashton arbitrarisht një segment të saj. Kjo përbën ndërhyrje në interes pasuror.

Testi i “fair balance” na vendos në vëmendje se ndërhyrja duhet të ndjekë qëllim legjitim dhe të ruajë balancë të drejtë midis interesit publik dhe atij individual. Balanca prishet kur individi mbart barrë disproporcionale dhe përjashtimi nuk është i arsyetuar me domosdoshmëri reale.

Proporcionaliteti në kuptimin e ngushtë tregon se kemi dëm të shkaktuar pensionistëve me reduktim i përhershëm i të ardhurave e cenim i pritshmërisë legjitime që jep ndikim në nivel jetese. Përfitimi publik nuk rezulton proporcional me barrën e imponuar.

Parimi i sigurisë juridike kërkon stabilitet normativ dhe respektim të situatave të krijuara. Kur shteti organizon dhe lejon punën duke filluar nga 14/15 vjeç, më pas njeh periudhën historike të punës, por përjashton një segment të saj me kriter të ri, kjo krijon cenim të pritshmërisë legjitime.

Në vendimet e Gjykatës Kushtetuese kjo e fundit ka shqyrtuar pretendime sipas parimit të sigurisë juridike, proporcionalitetit dhe barazisë dhe ka vlerësuar se dispozitat normative duhet të pasqyrojnë përmbajtjen e ligjit bazë pa cenuar ato parime kushtetuese.

Gjykata Kushtetuese (një rast i kontrollit normativ të VKM-së), analizon pretendimet për barazi dhe siguri juridike dhe thekson rëndësinë e qëndrueshmërisë së rregullave që ndikojnë në të drejta themelore dhe konkretisht thekson se“…Rregullimet ligjore që lidhen me të drejtat e shtetasve duhet të kenë qëndrueshmëri të mjaftueshme që siguron vijimësinë e tyre. Si rregull, nuk mund të mohohen interesa dhe pritshmëri të ligjshme të qytetarëve nga ndryshimet në legjislacion, dhe shteti duhet të synojë të ndryshojë një situatë të rregulluar më parë vetëm nëse ndryshimi sjell pasoja pozitive… Parimet e sigurisë juridike dhe të barazisë përpara ligjit e të mosdiskriminimit janë cenuar kur dispozitat normative ndryshojnë pa një arsyetim të qartë dhe të drejtë.”

Gjykata Kushtetuese ka shqyrtuar edhe më parë pretendime për shfuqizim të dispozitave të ligjeve të sigurimeve shoqërore që përjashtojnë kategori të caktuara me arsyetime kushtetuese, duke çuar çështjen për shqyrtim në seancë plenare bazuar në dokumentet e çështjes.

Gjykata Kushtetuese në vendimarrjet e saj thekson:“Gjykata Kushtetuese ka konstatuar se një ndërhyrje në të drejta themelore është joproporcionale kur nuk arsyetohet si e nevojshme dhe e drejtë në raport me qëllimin e arritur.”

Legjislatori shqiptar mund të zbatojë periudha sigurimi për ish-kooperativat bujqësore në një formë fleksibël dhe proporcional, siç është bërë në Ligjin Nr.169/2020. Kufizimi i moshës 18 vjeç në ligjin 7/2025 nuk është i domosdoshëm, dhe krijon pabarazi artificiale për qytetarët që kanë punuar ligjërisht para kësaj moshe. Ky shembull forcon argumentin se mund të respektohet barazia dhe proporcionaliteti pa ndërhyrje arbitrare në të drejtat e pensionistëve.

Në kontrast me Ligjin Nr.7/2025, Ligji Nr.169/2020 mbi njohjen e periudhave të punës në ish-kooperativat bujqësore ka ndjekur një qasje proporcionale dhe të arsyetuar, duke marrë parasysh legjislacionin e kohës dhe rrethanat faktike të individëve, pa vendosur kufizim moshe arbitrar si mosha 18 vjeç, duke respektuar kështu barazinë dhe sigurinë juridike të qytetarëve.

Në ligjin Nr. 169/2020, datë 23.12.2020, Kuvendi i Shqipërisë ka vendosur njohjen e periudhave të punës në ish-kooperativat bujqësore për efekt përfitimi nga sigurimet shoqërore, duke marrë parasysh kushtet faktike të individëve dhe dokumentacionin e disponueshëm. Dispozitat kryesore përcaktojnë njohje të periudhës së sigurimit bazuar në legjislacionin e kohës së punës, por pa vendosur një kufi moshe të rreptë si dhe përcaktimet përkatëse kushtëzojnë njohjen e periudhës së sigurimit në mënyrë proporcionale, duke marrë parasysh mos vuajtjen e dënimit me heqje lirie; mos përfitimin e pensionit të invaliditetit të plotë; vendbanimin në territorin ku ushtronte aktivitetin ish-kooperativa.

Ky ligj mban një qasje fleksibël dhe të arsyetuar, duke lejuar që çdo qytetar të përfitojë nga periudha e punës, sipas realitetit historik dhe dokumentacionit të disponueshëm.

Siç ka vlerësuar Gjykata Kushtetuese, rregullimet normative që ndikojnë në të drejta themelore duhet të kenë qëndrueshmëri të mjaftueshme dhe mos ndryshojnë pritshmëritë e ligjshme të qytetarëve pa një arsyetim të qartë dhe të drejtë, përndryshe cenojnë barazinë para ligjit dhe sigurinë juridike: “…Rregullimet ligjore që lidhen me të drejtat e shtetasve duhet të kenë qëndrueshmëri të mjaftueshme që siguron vijimësinë e tyre. Si rregull, nuk mund të mohohen interesa dhe pritshmëri të ligjshme të qytetarëve nga ndryshimet në legjislacion, dhe shteti duhet të synojë të ndryshojë një situatë të rregulluar më parë vetëm nëse ndryshimi sjell pasoja pozitive… Parimet e sigurisë juridike dhe të barazisë përpara ligjit e të mosdiskriminimit janë cenuar kur dispozitat normative ndryshojnë pa një arsyetim të qartë dhe të drejtë.”

Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë aplikon standardin e proporcionalitetit edhe kur shqyrton masa që kufizojnë të drejta themelore.“Gjykata Kushtetuese ka konstatuar se një ndërhyrje në të drejta themelore është joproporcionale kur nuk arsyetohet si e nevojshme dhe e drejtë në raport me qëllimin e arritur.”

MBI KËRKESËN PËR PEZULLIM TË ZBATIMIT

Sipas ligjit Nr.8577/2000 “Për organizimin dhe funksionimin e Gjykatës Kushtetuese”, Gjykata mund të vendosë pezullimin e zbatimit të aktit normativ kur ekziston rrezik i dëmit të rëndë dhe të pariparueshëm; pasoja janë të menjëhershme; ekziston interes publik për ndërhyrje të përkohshme.

Në rstin aktual:

1. Dëmi i menjëhershëm

Dispozitat e kundërshtuara ndikojnë drejtpërdrejt në llogaritjen e pensionit, ato reduktojnë periudhën e njohur të sigurimit dhe prodhojnë ulje të përhershme të përfitimit. Për pensionistët, çdo reduktim mujor ka ndikim të drejtpërdrejtë në standardin minimal të jetesës, nuk është thjesht dëm ekonomik abstrakt, por dëm social.

2. Dëmi i pariparueshëm

Edhe në rast shfuqizimi të mëvonshëm rikuperimi i diferencave financiare mund të jetë i vështirë si dhe pasoja e ndërprerjes së të ardhurave minimale është e menjëhershme dhe reale, pasi kategoria e prekur është vulnerabël, me burime të kufizuara alternative.

3. Interesi publik

Çështja nuk prek vetëm individë të izoluar, por një kategori të gjerë qytetarësh. Balanca e interesit publik favorizon pezullimin për të shmangur pasoja të pariparueshme deri në vendim përfundimtar.

ANALIZA FINALE E BALANCËS KUSHTETUESE

Duke marrë parasysh shembullin pozitiv të Ligjit Nr. 169/2020, ku qytetarët trajtohen në mënyrë proporcionale dhe fleksibël, kufizimin arbitrar të moshës 18 vjeç në ligjin Nr. 7/2025, i cili përjashton një kategori të tërë qytetarësh; përfundimi është se dispozitat e ligjit 7/2025 (nenet 3, 4 dhe 5) cenojnë parimin e barazisë, proporcionalitetit dhe sigurisë juridike, duke qenë të papajtueshme me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë. (3, 4, 15, 17, 18, pika 1, 41, 42). Çështja reduktohet në një pyetje thelbësore:

A mundet ligjvënësi të përjashtojë nga njohja për efekt pensioni një periudhë pune që në kohën e saj ishte e ligjshme, e organizuar nga shteti, ekonomikisht reale?

Nëse përgjigjja do të ishte po, atëherë: barazia relativizohet; pritshmëria legjitime dobësohet; koherenca normative cenohet. Një shtet i së drejtës nuk mund të ndryshojë standardin e vlerësimit të së kaluarës duke injoruar realitetin juridik të asaj kohe.

KONKLUZION

Dispozitat e kundërshtuara: krijojnë trajtim të pabarabartë mbi bazë moshe; cenojnë pritshmërinë legjitime të individëve që kanë punuar ligjërisht; përbëjnë ndërhyrje joproporcionale në interesin pasuror; tejkalojnë kufijtë e diskrecionit të ligjvënësit në politikë sociale. Kufizimi nga mosha 18 vjeç nuk mbështetet në justifikim objektiv dhe proporcional, duke rënë në kundërshtim me nenet 4, 17, 18 dhe 41 të Kushtetutës.

PËR KËTO ARSYE

Kërkohet nga Gjykata Kushtetuese e Republikës së Shqipërisë:

1.Pranimi i kërkesës si e bazuar.

3.Pezullimi i zbatimit të dispozitave të kundërshtuara deri në hyrjen në fuqi të vendimit përfundimtar.

4.Çdo masë tjetër që Gjykata e çmon të arsyeshme për garantimin e rendit kushtetues.

PËR

“Shoqatën e Pensionistëve Shqiptarë – Thinjat”

P R E S I D E N T I

ILIR GOCI