Shakaja e kredisë me 2% për fermerët

Vitin e kaluar, qeveria shqiptare miratoi një skemë për garantimin e kredive të fermerëve në sektorin bankar, paralelisht me një program të Bankës së Shqipërisë për ofrimin e likuiditetit me çmim të lirë për kreditimin e SME-ve në tërësi. Por, ecuria e kësaj skeme ka qenë larg pritshmërive. Bankierët shprehen se disa prej kushteve, veçanërisht kufizimet e vendosura mbi normat e interesit, e kanë bërë skemën pak funksionale për t’u shërbyer fermerëve dhe bizneseve më të vogla.

 Banka e Shqipërisë mbështet bizneset

 Vitin e kaluar, Banka e Shqipërisë prezantoi, për herë të parë, një program për mbështetjen e bizneseve mikro, të vogla dhe të mesme me kredi, me kushte lehtësuese.

Banka e Shqipërisë është angazhuar t’u ofrojë bankave tregtare likuiditetet me një normë vjetore interesi prej 0.5 për qind. Me këto fonde, sektori bankar mund të japë kredi për SME-të me një normë interesi vjetore jo më të madhe se 3.5 për qind në vit.

Megjithatë, norma e interesit duhet të jetë më e ulët, nëse programi kombinohet me skemën e garancisë sovrane të ofruar nga qeveria shqiptare. Në rastin kur garancia mbulon 15 – 35 për qind të rrezikut të kredisë, interesi nuk mund të jetë më i lartë se 3 për qind.

Në rast se garancia sovrane mbulon 35 – 55 për qind të rrezikut të kredisë, interesi maksimal do të jetë 2.5 për qind. Në rast se garancia sovrane mbulon 55 – 75 për qind të rrezikut të kreditit, norma tavan e interesit do të jetë 2 për qind.

Programi u shty edhe për vitin 2026, me një vendim të marrë në janar të këtij viti.

Ndërkohë, qeveria shqiptare vendosi në korrik të vitit të kaluar një fond prej 3 miliardë lekësh për të garantuar kreditimin e fermerëve nga sektori bankar.

Sipas kushteve të Vendimit të Këshillit të Ministrave, Ministria e Financave merrte përsipër të garantonte 70 për qind të vlerës së huave të fermerëve, për një shumë maksimale kredie prej 25 milionë lekësh.

Marrëveshja parashikonte që huadhënësit t’u jepnin hua të garantuar subjekteve mikro, të vogla dhe të mesme, si dhe fermerëve të cilët janë të regjistruar dhe të pajisur me certifikatën e NIPT-it të fermerit, sipas tipit të investimit në përputhje me përparësitë e sektorit të bujqësisë dhe zhvillimit rural.

Norma e interesit të kredive të kontraktuara dhe të disbursuara duhet të ishte jo më e lartë se 2%, ndërsa tarifat e aplikueshme kundrejt huamarrësve për dhënien e kredisë nuk duhet të ishin në total më të larta se niveli maksimal prej 0.5 për qind.

Huadhënësit duhet ta ofronin kredinë me një periudhë pa pagesë principali (grace) prej jo më pak se 12 muaj. Afati maksimal i huave të garantuara nuk mund të ishte më i gjatë se  pesë vjet. Koha e lënë në dispozicion për shfrytëzimin e këtij instrumenti ishte relativisht e shkurtër.

Ndërsa vendimi i Këshillit të Ministrave u miratua më datë 31 korrik 2025, afati përfundimtar i aplikimit pranë huamarrësve ishte data 20 nëntor 2025.

Garancia sovrane u shfrytëzua vetëm në masën 12%

Të dhënat e Ministrisë së Financave tregojnë se mekanizmi i garancisë sovrane në vitin e parë të aplikimit nuk ka rezultuar i suksesshëm.

Në fund të vitit 2025, shuma e shfrytëzuar nga skema në fjalë e garancisë sovrane ishte vetëm 366 milionë lekë. Kjo shumë përbën vetëm 12 për qind të vlerës totale të vendosur në dispozicion për këtë qëllim.

Afati i skemës së garancisë ka përfunduar, megjithatë në muajin shkurt, ministri i Financave dhe i Bujqësisë zhvilluan një takim me drejtuesit e bankave tregtare në vend për të marrë sugjerime rreth mundësive të përmirësimit të kësaj skeme, çka lë të kuptohet se ky mekanizëm mund të përsëritet këtë vit, paralelisht edhe me programin e mbështetjes me likuiditet me çmim të lirë, të ofruar nga Banka e Shqipërisë.

Drejtuesit e bankave shprehën rezerva të shumta rreth këtyre instrumenteve, duke filluar sidomos nga kufizimet e vendosura mbi normën e interesit. Ata argumentuan se huadhënia me një normë interesi 2 për qind për fermerët dhe në përgjithësi njësitë e vogla bujqësore është pothuajse e pamundur, për shkak të kostove dhe rreziqeve të larta që shtron ky segment.

Në takimin me ministrat, bankierët shtruan edhe disa propozime të tjera, si zgjatjen e afatit maksimal të kredisë, bërjen opsionale të periudhës favorizuese (grace period), sqarimin e statusit tregtar të fermerit me atë fiskal, marketing më të koordinuar dhe më intensiv që të njihet gjerësisht produkti, si dhe një përcaktim më i mirë i investimeve të lejuara në kuadrin e këtyre skemave.

Shkalla e ulët e shfrytëzimit të kësaj skeme konfirmon se skema nuk ishte ndërtuar në mënyrë shumë funksionale dhe mund të ketë nevojë të rishikohet për t’u shërbyer më mirë fermerëve.

Bankat: Bujqësia ka risk të lartë, nuk mund të kreditohet me këto norma interesi

Megjithëse qeveria dhe Banka e Shqipërisë janë përpjekur ta paraqitin këtë program si një shans për kreditimin e bujqësisë dhe të biznesit të vogël në tërësi, ekspertët e sektorit bankar shprehen se është e pamundur që një program me kufizime të tilla në normat e interesit t’i  shërbejë realisht kreditimit të fermerëve dhe biznesit të vogël. Sipas tyre, kostot e riskut, kostot operacionale dhe ato logjistike, veçanërisht në sektorin e bujqësisë, janë shumë të larta.

Bankierët shprehen se këto marzhe interesi nuk mund të mbulojnë kostot dhe aq më pak ta bëjnë produktin fitimprurës për bankat. Në këto kushte, asnjë institucion financiar nuk do të kishte interes të kreditonte fermerët e vegjël me një çmim të tillë.

Madje edhe në rastin kur risku i kredisë do të mbulohej pjesërisht me një skemë garancie, kostot e tjera ngelen aq të larta, sa është pothuajse e pamundur që një normë e tillë e interesit të jetë e leverdishme për një institucion financiar.

Ekspertët mendojnë që programi i SME-ve mund t’u shërbejë ndoshta sipërmarrjeve të mëdha agropërpunuese, por vështirë se do të sjellë ndonjë dobi për fermerët e vegjël, apo për biznesin e vogël në përgjithësi.

Loreta Gogaj, drejtore e departamentit të SME-ve në Union Bank, thotë se deri tani, rezultatet e këtyre programeve kanë qenë larg pritshmërive.

“Biznesi mikro, i vogël dhe i mesëm është shtylla kryesore e ekonomisë shqiptare. 99% e bizneseve aktive i përkasin këtij segmenti, ndaj ato kanë ndikim të drejtpërdrejtë, qoftë në punësim, ku zënë mbi 76% të të punësuarve, apo edhe në vlerën e shtuar që i japin ekonomisë shqiptare. Kreditimi është shumë i rëndësishëm për këtë segment.

Çdo veprim që do të ndikojë pozitivisht SME-të do të ketë rezultat të drejtpërdrejtë edhe në ekonominë e vendit. Ndaj, në parim, programi për mbështetjen e SME-ve, kombinuar edhe me garancinë sovrane, është një nga vendimet më të rëndësishme për të mbështetur këtë segment. Pritshmëritë nga ky program janë të larta, por rezultatet e deritanishme janë ende larg pritshmërive”, shprehet ajo.

Sipas znj. Gogaj, në programe të tilla mbështetëse është shumë e rëndësishme që të gjithë aktorët të jenë pjesë e vendimmarrjes.

“Sistemi bankar sot përdor programe të ndryshme garancie, që janë të suksesshme. Ne do të sugjeronim që programi të thjeshtohej dhe të bazohej në një skemë me bazë portofoli, e garantuar nëpërmjet cash-it në bankë dhe duke mos vendosur presione mbi çmimin, do ta bënte këtë program më fleksibël, më të thjeshtë për t’u përthithur nga biznesi dhe për t’u promovuar apo për t’u shfrytëzuar nga bankat.

Duhet të kemi parasysh se ky segment ka edhe një nivel informaliteti pak më të lartë, që shoqërohet edhe me një cilësi dokumentacioni të një niveli të caktuar dhe këto shkojnë paralelisht me vlerësimin e riskut, pra, e bëjnë procesin më të vështirë dhe përcaktojnë kosto dhe risk më të lartë.

Pra, duhet gjetur zgjidhje që ky mekanizëm të ketë kuptim financiarisht edhe për bizneset, edhe për institucionet financiare”, thotë znj. Gogaj.

Kredia për bujqësinë, ecuri e dobët edhe në vitin 2025

Ndërkohë, specifikisht për sektorin e bujqësisë ecuria e kreditimit gjatë vitit të kaluar ishte përsëri e dobët. Statistikat e Bankës së Shqipërisë tregojnë se për vitin 2025, sektori bankar dha gjithsej 2.6 miliardë lekë kredi për bujqësinë. Krahasuar me të njëjtën periudhë të vitit të kaluar, kredia e re për bujqësinë ka pësuar rënie me 3 për qind.

Kredia e re për bujqësinë zinte rreth 0.9 për qind të shumës së përgjithshme të kredisë për biznes të disbursuar nga sektori bankar, nga 1 për qind që përbënte një vit më parë.

Vlera totale (teprica) e portofolit të kredisë për sektorin bujqësor në fund të 2025-s arriti në 6.8 miliardë lekë, në rritje me 7.5 për qind krahasuar me një vit më parë.

Sipas bankierëve, kreditimi i bujqësisë paraqet shumë vështirësi dhe sfida që, me pak përjashtime sporadike, e kanë mbajtur në përgjithësi larg sistemin bankar nga ky sektor.

Problemet më të mëdha me kreditimin e bujqësisë lidhen me informalitetin, mungesën e garancive dhe kolateraleve për huatë, mungesën e informacionit, njohurive teknike dhe aftësive menaxheriale të fermerëve, fragmentimin e lartë të tokës (fermat e vogla) e si pasojë moskrijimi i ekonomive të shkallës dhe mungesa e bashkëpunimit mes fermerëve për të siguruar kontrata të mëdha porosie, shfrytëzimit të përbashkët të magazinave, etj.

Në vitet e fundit, problemet e bujqësisë po rëndohen edhe më shumë nga emigrimi i të rinjve drejt zonave urbane ose jashtë vendit, duke e tkurrur më shumë fuqinë punëtore dhe në përgjithësi numrin e fermave. Një gjendje e tillë e ka bërë sektorin jokonkurrues në përgjithësi dhe pak tërheqës për t’u mbështetur me kredi nga bankat tregtare.

Sipas të dhënave të INSTAT, në fund të vitit 2024, numri i fermerëve aktivë të regjistruar me NIPT arriti në afërsisht 106 mijë, në rritje me afërsisht 10 për qind krahasuar me një vit më parë.

Programet e mbështetjes me subvencione ose me kredi me kushte lehtësuese vlerësohet se janë një nga faktorët kryesorë që kanë nxitur rritjen e numrit të fermerëve të regjistruar.

Shifrat e INSTAT tregojnë se ecuria e dobët e prodhimit në sektorin bujqësor vazhdoi edhe gjatë vitit 2025. Të tremujorët e parë u mbyllën me rënie të PBB-së të këtij sektori krahasuar me një vit më parë, mesatarisht me 2.3 për qind për tremujor./Monitor/