Strehimi më i papërballueshëm në botë nuk është aty ku mendoni  

Qytetet e mëdha të Azisë rrezikojnë të ngadalësohen pa më shumë banesa me çmime të arsyeshme, shkruan The Economist

Në të gjithë Azinë, po ndodh një zgjerim i madh. Qytetet në vendet në zhvillim si India, Indonezia dhe Filipinet po fitojnë qindra milionë banorë. Ky urbanizim sapo ka nisur. Në Azinë Jugore, për shembull, vetëm rreth 35 për qind e popullsisë jeton në zona urbane, krahasuar me 80 për qind në Amerikën e Veriut.

Megjithatë, problemet në metropolet e mëdha aziatike po shtohen. Qytete si Delhi, Xhakarta dhe Manila vuajnë nga ndotja e rëndë, trafiku dhe kriminaliteti. Sfida më e madhe është mungesa e banesave të mira dhe të përballueshme. Zgjidhja e kësaj do të përmirësonte jetën e miliona njerëzve. Do të rriste gjithashtu ekonomitë, duke i bërë banorët e qyteteve më produktivë.

Azia strehon më shumë se gjysmën e 1.1 miliardë njerëzve që jetojnë në lagje informale, sipas një studimi të Habitat for Humanity, një organizatë joqeveritare me seli në Atlanta.

Banka Aziatike e Zhvillimit vlerëson se më shumë se 40 për qind e popullsisë urbane në Azi jeton në banesa që janë në njëfarë mënyre nën standard, për shembull sepse janë të rrënuara, u mungojnë shërbimet si energjia elektrike dhe uji ose janë të mbipopulluara.

Qeveria e Filipineve mendon se qytetet e saj kanë nevojë për 7 milionë banesa shtesë; Indonezia thuhet se ka mungesë prej 27 milionësh. Në Indi, ku të dhënat janë më të pjesshme, vlerësimet arrijnë deri në 47 milionë.

Mungesa e banesave cilësore shkon paralelisht me çmime të larta për pak njësitë e mira që ekzistojnë. Urban Land Institute, një organizatë jofitimprurëse me bazë në Hong Kong, vlerëson se apartamentet cilësore në Manila, kryeqyteti i Filipineve, kushtojnë 20 herë më shumë se të ardhurat mesatare të një familjeje.

Kjo është një shumë më e lartë se në Mayfair apo Manhatan dhe katër herë mbi nivelin që instituti e konsideron “të përballueshëm”. Në fakt, ai konstaton se vetëm shtatë nga 51 qytetet më të mëdha të Azisë kanë tregje formale të strehimit që mund të konsiderohen “të përballueshme”, sipas kritereve të tij.

E gjithë kjo po dëmton ekonomitë aziatike. Së pari, kushtet e këqija të jetesës mund të dekurajojnë banorët e zonave rurale, të cilët mund të gjenin punë më produktive në qytete, që të fillojnë një jetë të re atje.

Një studim në Indi në vitin 2020 zbuloi se banorët e fshatrave në Bihar, një shtet i varfër në verilindje, parapëlqenin të fitonin 35 për qind më pak në vendlindje sesa të përballeshin me kushtet e vështira në qytete.

Banesa më të lira dhe më të sigurta do të sillnin gjithashtu përfitime më të drejtpërdrejta ekonomike. Strehimi cilësor redukton kohën e humbur nga sëmundjet. Ai u jep njerëzve hapësirë për të ushtruar një aktivitet ekonomik nga shtëpia.

Siguria e qëndrimit dhe hapësira për të studiuar e bëjnë më të lehtë që fëmijët të regjistrohen në shkollë dhe të vazhdojnë shkollimin.

Një studim global nga Habitat for Humanity tregon se zëvendësimi i banesave në lagjet informale me shtëpi më të mira lidhet me një rritje 4 për qind të jetëgjatësisë, një rritje 28 për qind të pjesëmarrjes në shkollë dhe një rritje të prodhimit të brendshëm bruto lokal deri në 10 për qind.

Ndryshimet klimatike e rrisin edhe më shumë rëndësinë e kësaj çështjeje. Ata që jetojnë në banesa të pasigurta do të preken më shumë nga goditje si valët e të nxehtit.

Në çdo qytet me rritje të shpejtë, një shkallë e caktuar e varfërisë urbane është e pashmangshme. “Çdo qytet, qoftë Parisi apo Nju Jorku, kalon në një fazë adoleshence, ku rritja është kaotike, burimet janë të tendosura dhe gjithçka mbingarkohet”, thotë David Smith nga Affordable Housing Institute, një kompani konsulence në Boston.

Por me politika më të mira, autoritetet aziatike mund ta shkurtojnë këtë fazë të dhimbshme dhe të zbusin disa nga kostot e saj.

Në qytetet aziatike, rregulloret mbi përdorimin e tokës shpesh e bëjnë të vështirë ndërtimin e banesave të përballueshme në shkallë të gjerë. Rregullat që kufizojnë lartësinë e ndërtesave ose ndalojnë ndërtimet rezidenciale në zonat tregtare synojnë të parandalojnë mbipopullimin.

Por shpesh kanë efektin e kundërt, duke i shtyrë njerëzit drejt lagjeve informale. Kur në vitin 2018, Mumbai lejoi ndërtimin e ndërtesave më të larta, oferta e banesave në zonat e prekura u rrit me 58 për qind dhe çmimet e njësive të reja ranë me 24 për qind, sipas një studimi të ri nga Sahil Gandhi i Universitetit të Mançesterit dhe Geetika Nagpal e Bankës Botërore.

Mbyllja e boshllëkut

Zhvilluesit e pasurive të paluajtshme nuk priren të ndërtojnë banesa të përballueshme, ankohet Joy Belmonte, kryebashkiake e Quezon City në Filipine, sepse njësitë luksoze sjellin fitime më të mëdha.

Në Phnom Penh, kryeqyteti i Kamboxhias, investimet e huaja ku shumica janë nga Kina, kanë nxitur një bum ndërtimi. Por një pjesë e madhe e kapitalit po shkon drejt kullave luksoze të apartamenteve.

Në teori, çdo ofertë e re, pavarësisht nivelit të çmimit, duhet të ulë kostot për të gjithë. Por ndikimi është më i vogël nëse pronat e reja blihen nga investitorë që i lënë bosh, siç ndodh shpesh në vende si Manila dhe Phnom Penh.

Tregjet e kredive hipotekore janë një tjetër pengesë. Shumë njerëz në Azi punojnë në ekonominë informale, çka kufizon mundësinë e tyre për të marrë hua. Kreditë e papaguara për banesa në Azinë Jugore dhe Juglindore zakonisht përbëjnë më pak se 10 për qind të PBB-së, krahasuar me më shumë se 50 për qind në vendet e pasura.

“Për momentin është shumë e rrezikshme për ne të ofrojmë produkte për familjet me të ardhura të ulëta”, thotë Enrich Lee, një zhvillues pronash në Phnom Penh.

Qeveritë shpesh përpiqen të ndërtojnë vetë banesa të lira. Në lagjen Kalkaji të Delhit, autoritetet ndërtuan kullat Asha Kiran (“rreze shprese”) për të zhvendosur banorët nga lagjet informale përreth. Bijoy Patra, i cili kaloi katër dekada në një lagje të tillë, tani jeton në katin e katërt të një ndërtese të re.

Ai pagoi 147.000 rupi ose 1.700 dollarë për apartamentin e tij me një dhomë gjumi dhe thotë se jeta e tij ka ndryshuar krejtësisht. “Kalova vite duke parë nga jashtë lagjet luksoze të Delhit të Jugut”, thotë ai. Tani jeton në njërën prej tyre.

Por rezultate kaq të mira janë të rralla. Në Indi dhe gjetkë, qeverive u mungojnë paratë, toka dhe kapaciteti administrativ për të ofruar strehim publik në shkallë të gjerë. Asha Kiran ka 3,000 apartamente; Delhi ka 30 milionë banorë. Në vitin 2023, autoritetet në Filipine pranuan se nuk do ta arrinin objektivin për të ndërtuar 6 milionë banesa cilësore deri në vitin 2028. Që atëherë, objektivi është “rikalibruar” në rreth 1 milion.

Në vend të kësaj, qeveritë duhet të “drejtojnë, jo të rremojnë”, thotë Smith nga Affordable Housing Institute. Lee, zhvilluesi kamboxhian, argumenton për më shumë Partneritete Publike-Private, ku sektori publik mbulon një pjesë të kostove.

Në Indi, organizatat e sektorit të pasurive të paluajtshme kanë kërkuar që autoritetet të shesin tokat në pronësi të shtetit me çmime të ulëta, të subvencionojnë financimin e ndërtimit dhe të ofrojnë lehtësi fiskale për të ndihmuar ndërtuesit të ndërtojnë banesa të përballueshme.

Qeveritë mund të bëjnë gjithashtu më shumë për të nxitur kërkesën, për shembull duke subvencionuar kreditë. Dhe shumë programe shtetërore të strehimit i japin përparësi pronësisë mbi qiranë, ndonëse për shumicën e të ardhurve në qytet, qiraja është i vetmi opsion.

Në Quezon City, autoritetet po japin më shpesh banesat publike me qira afatshkurtër, thotë zonja Belmonte, për ta bërë më të lehtë që të ardhurit të krijojnë një bazë fillestare të sigurt dhe të qëndrueshme.

Planifikimi, financimi dhe ndërtimi i banesave të përballueshme është një proces i ngadaltë. Politikanët zakonisht gjejnë mënyra më të shpejta për të fituar vota. Por argumenti ekonomik për përmirësimin e strehimit është i fortë. Dhe përfitimet politike mund të jenë të mëdha.

“Cilësia e banesës është në thelb një referendum në tryezën familjare për udhëheqjen e një vendi”, thotë Smith. Qeveritë që e ofrojnë atë mund të sigurojnë mbështetje të fortë për vite me radhë./Monitor/