Hungari, si po zhduket një liqen!

Liqeni i tretë më i madh i Hungarisë rrezikon të thahet plotësisht nga thatësira dhe vala aktuale e të nxehtit. Edhe në anën tjetër të vendit ulja e nivelit të ujit mund të çojë në mbylljen e centralit më të rëndësishëm.

Një peshk i ngordhur qëndron gjysmë i kalbur në breg. Një mizë lëviz mbi luspat e tij, ndërsa sytë tashmë i janë nxjerrë nga zogjtë. Kufoma e tij mund të jetë paralajmërimi i parë për një ngordhje masive të peshqve. Ekspertët e mjedisit paralajmërojnë se niveli i oksigjenit në Liqenin Velence është shumë i ulët. Së shpejti gjithnjë e më shumë peshq mund të mbyten.

Temperaturat rreth 40 °C dhe mungesa pothuajse e plotë e reshjeve kanë lënë gjurmë të thella në liqenin e tretë natyror më të madh të Hungarisë. Liqeni nuk ka qenë kurrë shumë i thellë, por situata aktuale është dramatike. Niveli i ujit në Agard, në bregun jugor të Liqenit Velence, matet që nga viti 1933. Deri tani, niveli më i ulët historik ishte 53 centimetra, i regjistruar në shtator 2022.

Aktualisht, niveli i ujit është vetëm 29 centimetra. Nëse nuk bie shi dhe temperaturat mbeten kaq të larta, niveli i liqenit vazhdon të bjerë çdo ditë me mesatarisht gjysmë deri në një centimetër. Uji po avullon me një ritëm aq të shpejtë sa shumë shpejt mund të mos ekzistojë më një sipërfaqe e pandërprerë ujore, por vetëm ishuj të veçuar uji. Kjo mund të shënojë një pikë kritike për ekzistencën e liqenit.

Pasojat e thatësirësBrezi i kallamishteve që rrethon liqenin, habitat i shumë llojeve të shpendëve, tani ndodhet kryesisht në tokë të thatë.

Megjithatë, jo të gjitha organizmat në liqen po vuajnë nga kushtet aktuale. Afër vijës së ujit dëgjohet një gumëzhimë e vazhdueshme. Ndërsa habitati i peshqve dhe bimëve ujore po tkurret, mizat, bakteret dhe organizmat e tjerë dekompozues po shpërbëjnë atë që thatësira po lë pas.

Shirita ndalues në vend të pushuesve

Mungesa e ujit nuk po ndryshon vetëm liqenin, por një rajon të tërë. Liqeni Velence është një destinacion popullor turistik, vetëm 50 kilometra larg Budapestit, dhe konsiderohet më pak i mbushur se Liqeni Balaton. Por aty ku dikur grumbulloheshin turistët, tani mbretëron zbrazëtia.

Uji i mbetur ka marrë një ngjyrë kafe-jeshile dhe mban një erë të lehtë kalbëzimi. Një tabelë me shkronja të kuqe paralajmëron: “Ndalohet larja”. Hyrja në liqen është bllokuar me shirita të verdhë sigurie. Që nga 23 korriku, larja është ndaluar në pesë plazhe.

Administrata komunale e Velences paralajmëron se plazhet do të rihapen vetëm kur cilësia e ujit të përmirësohet. Kur do të ndodhë kjo, mbetet e paqartë. Temperaturat e larta dhe niveli i ulët i ujit po e ngrohin gjithnjë e më shumë liqenin, duke nxitur shumimin e baktereve dhe algave blu-jeshile.

Katastrofë për turizmin

Për banorët që jetojnë nga turizminë një prej zonave më të njohura rekreative të Hungarisë, niveli aktual i ujit është një katastrofë. Në plazhin verior ka ardhur vetëm një familje, jo për të notuar, por për të marrë diell. Një rrëshqitëse uji po ndryshket e braktisur; ajo nuk arrin më në ujë, por përfundon mes kallamishteve.

Vetëm një kioskë është ende e hapur. Një grua shet langosh, akullore dhe limonadë. Ajo tregon se rrëshqitësja nuk përdoret prej vitesh dhe ka nevojë për rinovim. “Por me çfarë parash?”, pyet ajo, “kur po vijnë gjithnjë e më pak turistë që paguajnë?”.

Kampingjet dhe komplekset e shtëpive të pushimit rreth liqenit duken të braktisura, ndërsa shumë dyqane janë të mbyllura. Në një akullore pranë shëtitores së Velences, Peggy Barath shet akullore për kalimtarët. “Kemi pasur gjithmonë shumë turistë këtu,” thotë ajo. Por vitet e fundit numri i tyre është ulur vazhdimisht për shkak të situatës së keqe me ujin.

Megjithatë, Peggy shpreson se gjendja do të përmirësohet. Ajo thotë se akullorja tani mbështetet kryesisht te turistët që udhëtojnë me biçikletë, të cilët vijnë edhe kur niveli i ujit është i ulët.

Nuk ka ende një zgjidhje afatgjatë

Ndërhyrjet e thella në ekuilibrin ujor të rajonit e kanë bërë liqenin më të ndjeshëm ndaj periudhave të thata. “Bregu i liqenit i është nënshtruar ndërtimeve të mëdha gjatë 15 viteve të fundit”, thotë Zoltan Kun, president i Shoqatës së Liqeneve të Mëdha dhe Ligatinave të Hungarisë.

Sipas tij, autoritetet e menaxhimit të ujërave janë përqendruar në largimin e shpejtë të ujit të tepërt nga rajoni, në vend që ta ruanin atë përmes zgjidhjeve natyrore. Edhe bujqësia ka dëmtuar tokën, duke zvogëluar aftësinë e saj për të mbajtur ujë.

Nuk është hera e parë që Liqeni Velence thahet. Në fillim të viteve 1990, kur rrezikonte të zhdukej, ai u mbush sërish me ujë nga burime të tjera. Kjo ishte e kushtueshme dhe e ndërlikuar. Ekspertët sot kërkojnë zgjidhje më të qëndrueshme, pasi ndryshimet klimatike pritet të sjellin periudha edhe më të shpeshta thatësire.

Një propozim është rehabilitimi i rezervuarëve Zamolyi dhe Patkai, në mënyrë që aty të ruhet uji gjatë periudhave me reshje dhe më pas të dërgohet në liqen gjatë thatësirës. Megjithatë, deri tani është bërë shumë pak. Në vitin 2021, qeveria e atëhershme e Viktor Orbanit refuzoi një program të gjerë investimesh për liqenin, duke argumentuar se ishte shumë i shtrenjtë.

Një qendër e re kanoesh pa ujë

Edhe pse dihej prej kohësh se niveli i ujit në Liqenin Velence arrin nivele kritike gjatë verës dhe vjeshtës, qeveria e Orbanit ndërtoi nga viti 2021 deri në 2024 një qendër moderne të kanoes në bregun verior, ku planifikoheshin edhe gara ndërkombëtare.

Për projektin u shpenzuan rreth 140 milionë euro nga fondet shtetërore. Përpara kullës së re të spektatorëve, korsitë e garave janë shënuar me bova, por përveç kësaj, aktiviteti është minimal. Platformat lundruese qëndrojnë thellë në ujin me ngjyrë jeshile-kafe.

Kampionati Botëror Universitar i Kanoes, që duhej të zhvillohej këtu në gusht, u zhvendos në Szeged, në jug të Hungarisë, për shkak të nivelit shumë të ulët të ujit. Për momentin, kompleksi mbetet thjesht një qendër stërvitore shumë e kushtueshme.

Centrali bërthamor drejt mbylljes

Vala e tanishme e të nxehtit ka goditur të gjithë Hungarinë. Niveli i Danubit ka rënë ndjeshëm. Pranë Ishullit Margaret në Budapest, lumi është tërhequr aq shumë sa pjesë të mëdha të shtratit të tij kanë dalë në sipërfaqe.

Turistët dhe banorët vendas po fotografojnë një bankinë rëre që është formuar pranë ishullit. Mbledhësit e metaleve nxjerrin me magnetë mbeturina të ndryshkura që uji i ulët i ka zbuluar.

Por niveli i ulët i ujit ka pasoja serioze. Përveç disa anijeve turistike, trafiku lumor është pezulluar pothuajse plotësisht. Centrali bërthamor i Paksit, rreth 100 kilometra në jug të Budapestit, nuk mund të ftohet më me ujë nga Danubi.

Kapaciteti i centralit, i cili zakonisht mbulon rreth gjysmën e konsumit të energjisë elektrike të Hungarisë, është reduktuar gradualisht gjatë ditëve të fundit dhe rrezikon mbylljen e plotë gjatë javës, për herë të parë në histori.

“Ne të gjithë gjendemi në një krizë jashtë kontrollit tonë, e cila po na vë në provë”, deklaroi Kryeministri Peter Magyar në një konferencë për shtyp më 3 gusht 2026. Sipas tij, Hungaria po përballet me pesë ditët më kritike të verës 2026.

Magyar u ka kërkuar qytetarëve të kursejnë energjinë. Shumë kompani janë deklaruar të gatshme të ulin vullnetarisht konsumin e energjisë elektrike. Ndriçimi i ndërtesave publike dhe urave është reduktuar gjatë natës, ndërsa transporti hekurudhor i mallrave ndalet çdo ditë nga ora 17:00 deri në 22:00.

Megjithatë, problemi është larg zgjidhjes. Jo vetëm Liqeni Velence dhe Danubi, por edhe furnizimi energjetik i Hungarisë mbeten nën presion. Në ditët e ardhshme priten temperatura që mund të kalojnë 40 °C./DW/