Ecja dhe shikimi, vështirësitë më të shpeshta të shqiptarëve, 28% raportojnë kufizime

Më shumë se një në katër persona të moshës 16 vjeç e lart në Shqipëri raportojnë vështirësi të moderuara ose të rënda në të paktën një aktivitet bazë të përditshëm.

Ecja dhe shikimi janë dy problemet që raportohen më shpesh, ndërsa Shqipëria ka një nivel më të ulët se mesatarja europiane në total, por për disa vështirësi specifike, si ecja, dëgjimi, komunikimi dhe kujdesi për veten, përqindjet janë më të larta se në BE.

Sipas të dhënave të Eurostat, 28.4 për qind e personave 16 vjeç e lart në Shqipëri raportonin në vitin 2022 vështirësi të moderuara ose të rënda në të paktën një nga gjashtë aktivitetet bazë të matura: shikim, dëgjim, ecje, kujtesë ose përqendrim, komunikim dhe kujdes për veten.

Në të njëjtin vit, mesatarja e Bashkimit Europian ishte 37.4 për qind. Eurostat vëren se më shumë se një në tre europianë të kësaj grupmoshe raportonte të paktën një vështirësi të tillë.

Shqipëria është e teta nga fundi, që raporton më pak vështirëi. Në Europë, niveli më i ulët i vështirësive raportohet nga Serbia 19.2 për qind, Mali i Zi 20 për qind, Italia 23 për qind.

Problematikat më të mëdh raportohen nga vendet nordike Norvegjia 62.4 për qind, Danimarka 60.1 për qind, Finlanda 54 për qind, teksa ata raportojnë nivele të larta të problematikës me kujtesën dhe përqendrimin.

Për çfarë “ankohen” më shumë shqiptarët?

Në Shqipëri, ecja është vështirësia më e raportuar, nga 19.4 për qind e personave, e ndjekur pothuajse në të njëjtin nivel nga shikimi, me 19.3 për qind.

Më pas renditen vështirësitë në dëgjim, me 13.2 për qind, problemet me kujtesën ose përqendrimin, me 11.1%, vështirësitë për kujdesin ndaj vetes, me 8.5 për qind, dhe ato në komunikim, me 7.3 për qind.

Modeli është i ngjashëm me atë europian, por jo plotësisht. Në BE, në vitin 2022, problemi më i përhapur ishte shikimi, me 20.3 për qind, i ndjekur nga ecja me rreth 18 për qind.

Eurostat evidenton se shikimi dhe ecja janë në përgjithësi dy vështirësitë më të zakonshme në Europë, ndërsa komunikimi dhe kujdesi për veten janë më pak të shpeshtat.

Por Shqipëria del mbi mesataren e BE-së në katër nga gjashtë problematikat.

Vështirësitë në ecje raportohen nga 19.4 për qind e shqiptarëve, kundrejt 18.3 për qind në BE; në dëgjim nga 13.2 për qind, kundrejt 11.9 për qind; në kujdesin për veten nga 8.5 për qind, kundrejt 6.6 për qind; ndërsa diferenca më e madhe është te komunikimi, 7.3 për qind në Shqipëri kundrejt 4.7 për qind në BE.

Në të kundërt, vështirësitë në shikim janë pak më të ulëta se mesatarja europiane, 19.3 për qind kundrejt 20.3 për qind, ndërsa diferenca është më e madhe te kujtesa dhe përqendrimi: 11.1 për qind në Shqipëri, kundrejt 15.2 për qind në BE.

Shqipëria e dyta në rajon, pas Maqedonisë së Veriut

Në Ballkanin Perëndimor, për krahasimin e të njëjtit vit, Maqedonia e Veriut kishte përqindjen më të lartë, me 34.8 për qind të popullsisë 16 vjeç e lart që raportonte të paktën një vështirësi të moderuar ose të rëndë.

Shqipëria renditej e dyta me 28.4 për qind, e ndjekur nga Bosnje Hercegovina me 24 për qind, Serbia me 21.9 për qind dhe Mali i Zi me 20 për qind.

Maqedonia e Veriut kishte nivelet më të larta në rajon për pothuajse të gjitha kategoritë: 26.6 për qind për shikimin, 22.1 për qind për ecjen dhe 14 për qind për dëgjimin. Shqipëria renditej e dyta në këto kategori.

Përjashtimi është komunikimi. Me 7.3 për qind të personave që raportojnë vështirësi të moderuara ose të rënda, Shqipëria kishte nivelin më të lartë në rajon, përpara

Maqedonisë së Veriut me 6.2 për qind, Serbisë me 3.6 për qind, Bosnje Hercegovinës me 3.4 për qind dhe Malit të Zi me 2.1 për qind.

Edhe për kujdesin ndaj vetes, Shqipëria kishte një nivel relativisht të lartë prej 8.5 për qind, vetëm pas Maqedonisë së Veriut me 9.2 për qind.

Një problem rrallë vjen i vetëm

Të dhënat tregojnë edhe se një person mund të raportojë njëkohësisht disa lloje vështirësish. Për Shqipërinë, shuma e gjashtë kategorive arrin në rreth 79 për qind, megjithëse vetëm 28.4 për qind raportojnë të paktën një problem.

Në mënyrë të thjeshtuar, raporti mes këtyre treguesve sugjeron se personat shqiptarë që kanë të paktën një vështirësi raportojnë mesatarisht rreth 2.8 lloje problemesh. Në BE, Eurostat llogariste rreth 2.1 lloje vështirësish për person mes atyre që kishin të paktën një kufizim në vitin 2022.

Në Europë, të ardhurat bëjnë diferencë

Raporti më i fundit i Eurostat për kushtet e jetesës në Europë e lidh fort praninë e këtyre vështirësive edhe me gjendjen ekonomike.

Në vitin 2025, për secilën nga gjashtë aktivitetet, europianët në rrezik varfërie raportonin më shpesh vështirësi sesa pjesa tjetër e popullsisë. Diferenca ishte më e fortë tek ecja: 24.9% e personave në rrezik varfërie raportonin probleme të moderuara ose të rënda, kundrejt 16.9% të atyre që nuk ishin në rrezik, një hendek prej 8 pikësh përqindjeje.

Hendeku mes dy grupeve ishte 6 pikë përqindjeje për problemet me kujtesën dhe përqendrimin, 4.9 pikë për shikimin, 4.3 pikë për kujdesin ndaj vetes, 3.5 pikë për komunikimin dhe 1.8 pikë për dëgjimin.

Mosha është një tjetër faktor i rëndësishëm. Në BE, vetëm 3.4 për qind e personave 16-44 vjeç raportonin vështirësi të rënda në aktivitetet bazë në vitin 2022, ndërsa te grupmosha 65 vjeç e lart përqindja arrinte në 22.7 për qind.

Të dhënat bazohen në anketën EU-SILC dhe në metodologjinë e Washington Group on Disability Statistics. Ato matin vështirësitë e vetëraportuara, jo diagnozat mjekësore, dhe përfshijnë personat 16 vjeç e lart që jetojnë në familje private; personat që jetojnë në institucione nuk përfshihen në popullatën e referencës./Monitor/