Harta, Shqipëria kryeson rajonin për taksat më të larta, ndaj bizneset paralajmëruan emigrim

Shqipëria pritet të bëhet vendi me tatimin më të lartë mbi fitimin e korporatave në Ballkanin Perëndimor, nëse miratohet paketa e re fiskale për vitin 2027. Rritja e tatimfitimit nga 15 për qind në 17 për qind, e tatimit mbi dividendin nga 8 për qind në 15 për qind dhe vendosja e një shkalle të re tatimi prej 32 për qind për pagat e larta do ta thellonin diferencën me Kosovën, Maqedoninë e Veriut, Malin e Zi dhe Bosnje Hercegovinën. Shqipëria do të kalonte edhe Serbinë, me të cilën aktualisht ka të njëjtën normë standarde tatimfitimi prej 15 për qind. Përballë kësaj rritjeje të propozuar të taksave, përfaqësuesit e biznesit kanë paralajmëruar zhvendosjen e aktivitetit dhe investimeve drejt vendeve fqinje.

“Monitor” ka krahasuar normat kryesore tatimore në vendet e Ballkanit Perëndimor, si edhe në Hungari dhe Rumani, dy ekonomi të Europës Qendrore dhe Lindore që kanë ndjekur modele të ndryshme të taksimit.

Krahasimi tregon se Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Bosnje Hercegovina aplikojnë një normë standarde tatimfitimi prej 10 për qind, ndërsa Mali i Zi e nis tatimin nga 9 për qind, duke e rritur në mënyrë progresive deri në 15 për qind. Serbia aplikon një normë prej 15 për qind, ndërsa Shqipëria, me propozimin e ri prej 17 për qind, do të pozicionohej mbi të gjitha këto ekonomi.

Diferenca është edhe më e madhe në tatimin mbi të ardhurat personale. Shqipëria aktualisht aplikon një sistem progresiv, me norma 13 për qind dhe 23 për qind për pjesën e të ardhurave të tatueshme mbi pragjet përkatëse, ndërsa paketa e re parashikon një shkallë të tretë prej 32 për qind për pjesën e pagës bruto që tejkalon 700 mijë lekë në muaj.

Në Kosovë, norma më e lartë e tatimit mbi të ardhurat personale është 10 për qind, po aq sa në Maqedoninë e Veriut. Në Bosnjë-Hercegovinë, tatimi mbi pagat është 10 për qind në Federatën e Bosnje Hercegovinës dhe në Distriktin e Bërçkos, ndërsa në Republikën Srpska është 8 për qind. Mali i Zi aplikon norma progresive prej  9 për qind dhe 15 për qind, ndërsa Serbia taton pagat me 10 për qind, krahas një tatimi vjetor shtesë për individët që tejkalojnë kufijtë e përcaktuar të të ardhurave.

Nga taksa e sheshtë te rikthimi i normave të larta

Diferencat aktuale tatimore në rajon lidhen edhe me politikat fiskale që vendet e Ballkanit ndoqën gjatë tranzicionit ekonomik dhe vijueshmërinë e tyre.

Në vitet 2000, një pjesë e madhe e ekonomive të Europës Qendrore dhe Lindore u orientuan drejt taksës së sheshtë, me synimin për të thjeshtuar sistemin fiskal, për të nxitur formalizimin dhe për të përmirësuar konkurrueshmërinë në tërheqjen e investimeve.

Shqipëria e ndoqi këtë model në gusht të vitit 2007, kur vendosi tatimin e sheshtë prej 10 për qind mbi të ardhurat personale. Nga janari i vitit 2008, edhe tatimi mbi fitimin e korporatave u ul nga 20 për qind në 10 për qind.

Një raport i Fondit Monetar Ndërkombëtar i vitit 2008 e lidhte reformën me synimet për përmirësimin e klimës së investimeve, rritjen e konkurrueshmërisë së ekonomisë dhe thjeshtimin e mbledhjes së taksave.

Por ky model u ndryshua në vitin 2014. Shqipëria e rriti tatimin mbi fitimin nga 10 për qind në 15 për qind dhe riktheu tatimin progresiv mbi pagat, me norma nga zero në 13 për qind dhe zbatoi për herë të parë një diferencim për pagat e larta me tatim 23 për qind. Ndryshimi e largoi vendin nga grupi i ekonomive të rajonit që vijuan të mbanin norma më të ulëta mbi fitimin dhe të ardhurat personale.

Edhe Serbia e rriti tatimin mbi fitimin nga 10 për qind në 15 për qind, duke filluar nga viti 2013, në kuadër të masave të konsolidimit fiskal për të ulur deficitin buxhetor.

Ndërkohë, Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Bosnje Hercegovina kanë ruajtur norma relativisht të ulëta të tatimit mbi fitimin. Mali i Zi ka kaluar në një sistem progresiv për korporatat, por me normën fillestare prej 9 për qind.

Tatimfitimi 17%, dividendi 15%, pagat e larta deri në 32%

Paketa e propozuar fiskale për vitin 2027 parashikon njëkohësisht ndryshime në tri taksat kryesore mbi të ardhurat dhe fitimet.

Norma standarde e tatimit mbi fitimin e korporatave do të rritet me 2 pikë përqindjeje, nga 15 për qind në 17 për qind. Sipas përllogaritjeve në relacionet e projektligjeve, kjo masë pritet të sjellë rreth 5 miliardë lekë të ardhura shtesë në buxhet.

Tatimi mbi dividendin do të rritet nga 8 për qind në 15 për qind, duke sjellë sipas parashikimeve të Ministrisë së Financave rreth 3 miliardë lekë të tjera.

Kjo do ta çonte tatimin mbi dividendin në Shqipëri në të njëjtin nivel me atë të Serbisë, Malit të Zi dhe Hungarisë, kur krahasohen normat e përgjithshme për individët rezidentë.

Në Kosovë, dividendët janë të përjashtuar nga tatimi. Maqedonia e Veriut aplikon normën 10 për qind. Në Bosnje Hercegovinë, trajtimi i dividendëve ndryshon sipas entitetit dhe rezidencës së përfituesit; për pagesat ndaj kompanive jorezidente, norma e përgjithshme e mbajtjes në burim është 5 për qind në Federatë dhe 10 për qind në Republikën Srpska, me mundësi ndryshimi sipas marrëveshjeve tatimore.

Në Shqipëri, ndryshimi i propozuar për tatimin mbi pagat përmban dy masa me efekte të kundërta. Rritja nga 200 mijë në 300 mijë lekë në muaj e pragut mbi të cilin zbatohet norma 23 për qind do të ulë barrën tatimore për një pjesë të punëmarrësve, me një kosto të vlerësuar buxhetore prej 1.98 miliardë lekësh.

Por për pagat mbi 700 mijë lekë bruto në muaj do të vendoset një normë e re marxhinale prej 32 për qind. Kjo normë do të zbatohet vetëm mbi pjesën e pagës që tejkalon pragun përkatës. Masa pritet të sjellë rreth 970 milionë lekë të ardhura shtesë në vit.

Norma e re maksimale prej 32 për qind do të ishte dukshëm më e lartë se normat e zakonshme të tatimit mbi pagat në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, ndonëse ajo prek vetëm një pjesë të kufizuar punëmarrësish.

Rritja e njëkohshme e tatimit mbi fitimin dhe dividendin do të shtonte edhe barrën e kombinuar mbi fitimin që kompanitë ua shpërndajnë aksionerëve. Për një shoqëri që tatohet me normën standarde dhe shpërndan të gjithë fitimin pas tatimit si dividend, barra e kombinuar në Shqipëri do të rritej nga 21.8 për qind aktualisht në 29.45 për qind, nëse miratohen normat e propozuara. Kjo llogaritje nuk përfshin përjashtimet, lehtësitë apo trajtimet e veçanta tatimore.

Ndërkohë, relacionet e projektligjeve parashikojnë që paketa fiskale të sjellë rreth 14 miliardë lekë të ardhura neto shtesë në buxhetin e vitit 2027, pas llogaritjes së efekteve pozitive nga rritja e taksave dhe kostos së lehtësimeve të propozuara.

Krahasimi i TVSH-së

Ndryshimet e propozuara në Shqipëri prekin edhe tatimin mbi vlerën e shtuar.

Për herë të parë, paketa parashikon vendosjen e një norme të reduktuar prej 6 për qind për produktet ushqimore, nga 20 për qind që aplikohet aktualisht. Sipas përllogaritjeve të Ministrisë së Financave, kjo masë do të kishte një kosto prej 12.8 miliardë lekësh në buxhet.

Por paralelisht, norma standarde e TVSH-së propozohet të rritet nga 20 për qind në 21 për qind, me një efekt të pritshëm prej 10.6 miliardë lekësh të ardhura shtesë, pra me një efekt neto negativ prej vetëm rreth 2 miliardë lekësh.

Paketa parashikon gjithashtu uljen e pragut të regjistrimit në TVSH në 5 milionë lekë xhiro vjetore, masë nga e cila priten 4.5 miliardë lekë të ardhura shtesë, si edhe rritje të TVSH-së në sektorin e turizmit, me efekt rreth 600 milionë lekë.

Në këtë mënyrë, lehtësimi i propozuar për produktet ushqimore shoqërohet me zgjerimin e bazës së TVSH-së dhe rritjen e normës standarde për mallrat e shërbimet e tjera.

Në vendet e rajonit, TVSH-ja e reduktuar për ushqimet aplikohet prej kohësh, megjithëse produktet që përfitojnë ndryshojnë sipas legjislacionit kombëtar.

Serbia ka një normë standarde prej 20 për qind dhe normë të reduktuar prej 10 për qind për produktet bazë. Kosova aplikon 18 për qind dhe 8 për qind, ndërsa Maqedonia e Veriut ka normë standarde 18 për qind dhe normë të reduktuar 5 për qind për kategori ushqimore të përcaktuara.

Në Mal të Zi, norma standarde është 21 për qind, ndërsa për produkte të caktuara ushqimore zbatohet norma 7 për qind. Bosnje Hercegovina ka një normë të vetme prej 17 për qind, pa TVSH të reduktuar për ushqimet.

Edhe Rumania e rriti normën standarde të TVSH-së nga 19 për qind në 21 për qind në gusht 2025, por aplikon normë të reduktuar 11 për qind për shumicën e produkteve ushqimore, me përjashtime të përcaktuara me ligj.

Hungaria, ndonëse ka normën standarde më të lartë, prej 27 për qind, aplikon norma të reduktuara prej 5 për qind dhe 18 për qind për kategori të caktuara ushqimore

Modeli hungarez, taksa të ulëta mbi fitimin, por TVSH më e larta në Europë

Hungaria përfaqëson një model të ndryshëm tatimor. Vendi aplikon normën më të ulët standarde të tatimit mbi fitimin e korporatave në Bashkimin Europian, prej 9 për qind, ndërsa tatimi mbi të ardhurat personale dhe dividendët është 15%.

Nga ana tjetër, Hungaria ka normën më të lartë standarde të TVSH-së në Europë, prej 27 për qind, duke e vendosur një pjesë të konsiderueshme të barrës fiskale mbi konsumin.

Sipas Komisionit Europian, kjo strukturë është rezultat i reformave të ndërmarra veçanërisht pas vitit 2010, që synuan zhvendosjen e barrës tatimore nga puna dhe kapitali drejt konsumit.

Tatimi mbi të ardhurat personale u bë i sheshtë, në nivelin 15 për qind, kontributet e sigurimeve shoqërore u ulën, ndërsa tatimi mbi fitimin e korporatave u reduktua në 9 për qind. Paralelisht, norma standarde e TVSH-së u rrit në 27 për qind në vitin 2012.

Të dhënat e Komisionit Europian tregojnë se në vitin 2023, taksat mbi konsumin përbënin 38.5% të të ardhurave tatimore të Hungarisë, kundrejt mesatares prej 26.9 për qind në Bashkimin Europian.

Ky model është orientuar drejt mbajtjes së normave të ulëta mbi fitimin dhe investimet, ndërsa një pjesë më e madhe e të ardhurave fiskale sigurohet nga konsumi.

Megjithatë, sistemi hungarez nuk mbështetet vetëm te tatimi mbi fitimin dhe TVSH-ja. Komisioni Europian vëren se kompanitë përballen edhe me taksa vendore dhe sektoriale, të cilat në disa aktivitete e rrisin ndjeshëm barrën efektive. Institucioni paralajmëron gjithashtu se mbështetja më e madhe te taksat mbi konsumin mund të rëndojë proporcionalisht më shumë mbi familjet me të ardhura të ulëta.

Bizneset shqiptare paralajmërojnë eksod drejt rajonit për shkak të rritjes së taksave

Rritja e propozuar e tatimit mbi fitimin e korporatave dhe dividendin rrezikon të nxisë largimin e bizneseve shqiptare drejt vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor, ku normat tatimore janë dukshëm më të ulëta. Paralajmërimi është bërë nga përfaqësuesit e biznesit gjatë mbledhjes së Këshillit Tatimor, ku ndryshimet e paketës fiskale për vitin 2027 janë kundërshtuar ashpër.

Sipas përfaqësuesve të sipërmarrjes, rritja e tatimit mbi fitimin nga 15 për qind në 17 për qind dhe e dividendit nga 8 për qind në 15 për qind do ta bëjë Shqipërinë më pak konkurruese për investitorët, veçanërisht në raport me Kosovën, Maqedoninë e Veriut dhe Bosnjë-Hercegovinën, ku tatimfitimi është 10 për qind.

Gjatë diskutimeve në Këshillin Tatimor, përfaqësuesit e biznesit paralajmëruan se kompanitë e huaja, përpara se të vendosin për investimet, krahasojnë nivelin e taksave në vende të ndryshme. Rritja e tyre rrezikon ta nxjerrë Shqipërinë jashtë vëmendjes së investitorëve, ndërsa kompanitë e vendeve fqinje do të përfitojnë avantazh konkurrues.

Ata paralajmëruan shprehimisht një eksod të bizneseve shqiptare drejt ekonomive të tjera të rajonit, si pasojë e rritjes së njëkohshme të tatimit mbi fitimin, dividendit dhe TVSH-së.

Rreziku i zhvendosjes së aktivitetit lidhet me diferencat që do të krijohen në barrën tatimore. Një kompani që realizon 1 milion euro fitim të tatueshëm në vit do të paguante 170 mijë euro tatim në Shqipëri, sipas normës së propozuar prej 17 për qind, kundrejt 100 mijë eurove në Kosovë, Maqedoninë e Veriut ose Bosnjë-Hercegovinë. Diferenca prej 70 mijë eurosh në vit do të zgjerohej më tej nëse përfshihet edhe tatimi mbi dividendin.

Edhe përfaqësuesi i Dhomës Zvicerane të Tregtisë ngriti shqetësimin për efektet e ndryshimeve në konkurrueshmërinë e sipërmarrjeve. Ai tha se bizneset janë alarmuar nga propozimet e papritura dhe nga mungesa e konsultimit paraprak, ndërsa rritja e barrës fiskale mund të ndikojë në vendimet e tyre për investime.

Paralajmërimet për largimin e bizneseve vijnë në një kohë kur vendet fqinje kanë ruajtur norma më të ulëta të tatimit mbi fitimin dhe të ardhurat personale, duke e bërë konkurrencën fiskale një faktor të rëndësishëm në tërheqjen e kapitalit dhe investimeve në rajon./Monitor/