Shkencëtarët: El Niño masiv do të shkaktojë 450.000 vdekje. Ja shtetet më të rrezikuara

Shkencëtarët e klimës vlerësojnë se më shumë se 450.000 njerëz mund të vdesin në gjashtë muajt e ardhshëm për shkak të nxehtësisë ekstreme të shkaktuar nga një “super El Niño”. Kjo shifër nuk përfshin vdekjet e parakohshme të shkaktuara tashmë nga rritja e temperaturave për shkak të ndryshimeve klimatike, raporton Guardian. Efektet do të ndihen në të gjithë botën, nga Indonezia dhe India në Nigeri dhe Shtetet e Bashkuara. Një numër i madh vdekjesh parashikohen gjithashtu nga thatësirat, zjarret në pyje dhe përmbytjet, fenomene që shoqërojnë rregullisht El Niñon.

El Niño që aktualisht po ngroh planetin tejkaloi temperaturat më të larta të regjistruara ndonjëherë për fenomenin të hënën, disa muaj para kulmit të tij të pritur. Nxehtësia është aq shumë më e lartë se çdo ngjarje e mëparshme saqë shkencëtarët e kanë përshkruar atë si “të habitshme” dhe “në nivel Godzilla”. Është një ngjarje natyrore klimatike, por ngrohja globale mund të intensifikojë më tej efektet e saj.

Vlerësimet e vdekshmërisë që lidhet me nxehtësinë bëhen në nivel rajonal. Studiuesit thonë se parashikimet tregojnë saktësisht se ku nevojiten masa mbrojtëse për të shpëtuar jetë. Këto veprime përfshijnë parashikim më të mirë të valëve të nxehtësisë, hapjen e qendrave të ftohjes, rritjen e numrit të stafit në mjediset mjekësore gjatë periudhave më të nxehta dhe mbrojtjen e punëtorëve në natyrë.

Rreziku global dhe vendet më të rrezikuara

“Vlerësimi prej 451.000 personash është një numër kaq i madh sa mund të duket abstrakt, por përfshin prindërit dhe fëmijët, gjyshërit, fqinjët, njerëzit që shkojnë në punë, kujdesen për familjet dhe jetojnë jetën e tyre”, tha bashkëthemelues i Laboratorit të Ndikimit të Klimës në Universitetin e Çikagos dhe një nga autorët e raportit, Profesor Michael Greenstone.

Vlerësimi i vdekshmërisë i referohet periudhës nga shtatori deri në shkurt 2027, që është periudha e parashikimeve aktuale të temperaturës. Megjithatë, shkencëtarët besojnë se rritja e shkallës së vdekjeve nga nxehtësia do të vazhdojë deri në qershor ose korrik 2027.

Vendet më të prekura gjatë gjashtë muajve të ardhshëm do të jenë vendet tropikale: Nigeria, Indonezia, Sudani, India dhe Brazili. Shtetet e Bashkuara janë ndër 20 vendet më në rrezik, me rreth 3.500 vdekje shtesë. Më gjerësisht, rajoni Sahel i Afrikës dhe Azia Juglindore po preken gjithashtu fuqishëm.

Vendet që do të goditen më rëndë nga El Niño

1. Nigeri 31.400; 2. Indonezi 19.300; 3. Sudan 17.500; 4. Indi 15.800; 5. Brazil 13.300; 6. Kongo 10.000; 7.Nigeri 10.000; 8.Çad 7.900; 9. Filipinet 6.500; 10. Sudani Jugor 5.600; 11. Vietnam 5.600; 12. Mali 5.200; 13. Tailanda 5.000; 14. Burkina Faso 4.700; 15. Etiopi 4.500; 16. Uganda 3.800; 17. Pakistan 3.600; 18. Gana 3.600; 19. SHBA 3.500; 20. Kamerun 3.300; 21.Mozambik 3.200; 22. Tanzani 3.000; 23. Benini 2.600; 24. Somali 2.600; 25. Kamboxha 2.400; 26. Venezuela 2.300; 27. Kolumbia 2.200; 28. Kenia 2.100; 29. Jemen 2.100; 30. Bregu i Fildishtë 2.000; 31. Togo 1.800; 32. Ekuador 1.700; 33.Egjipt 1.500; 34. Peru 1.500; 35. Senegali 1.400; 36. Madagaskari 1.300; 37. Mianmar1.200; 38. Malavi 1.200; 39. Afrika e Jugut 1.200; 40. Zambia 1.200; 41. Angola 1.100; 42. Mexico 990; 43. Haiti 960; 44. Republika Qendrore Afrikane 910; 45. Guinea 890; 46. Zimbabve 860; 47. Kuba 820; 48. Eritrea 810; 49. Itali 780; 50. Malezi 736.

Parashikimet bazohen në metoda të rishikuara nga kolegët që gjurmojnë marrëdhënien mujore midis temperaturës dhe vdekjeve shtesë në 24.378 rajone anembanë botës. Të dhënat kombinohen me parashikimet e temperaturave më të larta për shkak të El Niño në muajt në vijim. Pika fillestare është numri mesatar i vdekjeve të lidhura me nxehtësinë në muaj nga viti 1996 deri në vitin 2025.

“Njerëzit kanë qenë në gjendje të parashikojnë dhe paralajmërojnë për dështimet e të korrave në të kaluarën,” tha Greenstone. “Ky raport i ri na lejon të bëjmë të njëjtën gjë për një rezultat edhe më të rëndësishëm – do të thoja më i rëndësishmi – që është vdekja.” Raporti do t’i dorëzohet një reviste shkencore për shqyrtim, dhe Greenstone shtoi se, duke pasur parasysh urgjencën e situatës, “do të ishte e papërgjegjshme të heshtnim për të.”

You are looking at the strongest El Niño event on record.

On Sept. 19, the key monitoring region in the Pacific Ocean reached 3.05°C above average, breaking the record from November 2015.

There are still three months of strengthening to go. pic.twitter.com/hLcK0aePwg

— Ben Noll (@BenNollWeather) September 20, 2026

Një paralajmërim për të ardhmen

Shkencëtarët thonë se ky El Niño është gjithashtu një “kartolinë nga e ardhmja jonë”, pasi ai ngre temperaturat në nivele që më parë parashikoheshin të ishin 20 vjet larg për shkak të krizës klimatike.

“Forcimi i shërbimeve të emergjencës dhe synimi më i mirë i përpjekjeve mund të shpëtojnë shumë jetë këtë vit”, tha bashkautorja e raportit, Dr. Tamma Carleton, e Universitetit të Kalifornisë, Berkeley. “Por pas 20 vitesh, kur temperaturat ekstreme të sotme të bëhen normale, nuk duam të jemi në një gjendje të përhershme emergjence. Duhet të veprojmë tani për të hartuar, zbatuar dhe vlerësuar mjete që do të shpëtojnë jetë për vitet që vijnë.”

El Niño do të ndikojë gjithashtu në furnizimin me ushqim. Programi Botëror i Ushqimit, WFP, paralajmëroi në gusht se efektet e tij mund të çojnë në uri akute për rreth 50 milionë njerëz dhe të shkaktojnë rritje të çmimeve. El Niño i Madh i viteve 1877 dhe 1878 shkaktoi më shumë se 50 milionë vdekje nga thatësira dhe uria, me Indinë, Brazilin dhe Kinën që ishin më të prekurat.

“El Niño aktual përfaqëson një rishpërndarje të madhe të energjisë në sistemin klimatik dhe është i rrezikshëm sepse po ndodh mbi një sistem klimatik shumë më të ngrohtë që është ndikuar nga njerëzit,” tha Profesorja Friederike Otto e Imperial College London duke shtuar:

“Si rezultat, shumë vende në të gjithë botën do të përjetojnë ekstreme të papara të nxehtësisë, me të gjitha pasojat për shëndetin, sigurinë ushqimore dhe furnizimin me ujë. El Niño vjen dhe shkon, por për sa kohë që vazhdojmë të djegim lëndë djegëse fosile, ai ndodh në një sfond më të ngrohtë, duke e bërë shumë më të vështirë për komunitetet të përballojnë.”

Metodologjia

“Këto shkallë vdekshmërie përdoren në hulumtimin e Laboratorit të Ndikimit të Klimës që përcakton sasinë e marrëdhënies midis temperaturës dhe vdekshmërisë së tepërt, duke marrë parasysh ndryshimet në klimën lokale, cenueshmërinë dhe kapacitetin adaptues.

Këto marrëdhënie, të llogaritura për 24.378 rajone në të gjithë botën, u aplikuan në parashikimet afatgjata të anomalive të temperaturës nga modeli ECMWF SEAS5. Rezultati është ndryshimi i parashikuar në vdekshmërinë e tepërt për shkak të temperaturës krahasuar me mesataren për periudhën referuese 1996-2025.

Pasiguria në parashikime, e cila rrjedh nga parashikimi sezonal dhe përcaktimi sasior i marrëdhënies temperaturë-vdekshmëri, është përfshirë në analizën e plotë. Kjo ofron një pasqyrë të vlerësimit mesatar, por edhe të gamës së devijimeve të mundshme”, raportuan studiuesit.