Presidenti i vetëm i SHBA me katër mandate! Si ndodhi?!

Franklin Delano Roosevelt, Presidenti i 32-të i Shteteve të Bashkuara, hyri në histori më 7 nëntor 1944, kur fitoi mandatin e katërt në zgjedhjet presidenciale, duke u bërë i vetmi president amerikan që shërbeu më shumë se dy mandate. Fitorja ndaj republikanit Thomas E. Dewey, guvernator i New Yorkut, ishte një fitore e madhe, Roosevelt fitoi 53.4 për qind të votës popullore dhe 432 vota elektorale, kundrejt 45.9 për qind të Dewey dhe 99 votave elektorale.

Zgjedhjet u zhvilluan në mes të Luftës së Dytë Botërore, dhe fushata e Roosevelt theksoi udhëheqjen e tij në luftë dhe rimëkëmbjen ekonomike, ndërsa shëndeti i presidentit 62-vjeçar ishte objekt i shumë spekulimeve.

Ky triumf më vonë nxiti miratimin e Amendamentit të 22-të të Kushtetutës në vitin 1951, i cili i kufizoi presidentët në dy mandate, por trashëgimia e Roosevelt mbetet e pashlyeshme.

Udhëheqja e Roosevelt në krizë

Franklin D. Roosevelt, i lindur në vitin 1882 në një familje të pasur në Hyde Park, New York, u zgjodh për herë të parë në vitin 1932 në mes të Depresionit të Madh. Programi i tij i Ri – një program reformash sociale, punësh publike dhe rregullimi bankar – lehtësoi krizën ekonomike dhe riktheu besimin në shtet.

Ai u rizgjodh në vitin 1936 me një shumicë rekord, dhe në vitin 1940 ai e theu traditën e George Washington dhe kandidoi për herë të tretë, për shkak të kërcënimit në rritje të nazizmit në Evropë. Fitorja e tij ndaj Wendell Willkie i lejoi atij të udhëhiqte SHBA-në në Luftën e Dytë Botërore pas sulmit në Pearl Harbor në vitin 1941.

Deri në vitin 1944, Roosevelt ishte bërë një simbol i rezistencës ndaj fashizmit. Politika e tij “Lend-Lease” ndihmoi Britaninë dhe Bashkimin Sovjetik, dhe përparimet e Aleatëve në Normandi dhe Paqësor çimentuan statusin e tij si një udhëheqës i kohës së luftës. Megjithatë, shëndeti i tij po përkeqësohej – një sulm i poliomelitit në vitin 1921 e kishte lënë të paralizuar nga mesi poshtë, dhe hipertensioni i tij i rëndë dhe sëmundja e zemrës ishin një sekret shtetëror. Pavarësisht kësaj, Roosevelt vendosi të kandidonte për një mandat të katërt, duke besuar se një ndryshim i udhëheqjes në mes të një lufte do të ishte shumë i rrezikshëm.

Fushata e vitit 1944: Lufta dhe Shpresa

Zgjedhjet e vitit 1944 ishin një lloj referendumi mbi luftën. Në konventën në Çikago, demokratët emëruan përsëri Rooseveltin dhe zgjodhën Harry S. Truman, një senator nga Missouri, si Zv/President, në vend të Henry Wallaceit kontrovers. Republikanët e paraqitën Deweyn, i njohur për luftën kundër mafias, si një alternativë të freskët dhe energjike – të ri, modern dhe kritik ndaj New Dealit.

Fushata e Rooseveltit ishte mbrojtëse. Ata e akuzuan atë për lodhje, socializëm dhe shumë pushtet. Thashethemet për sëmundjen e tij u përhapën, republikanët e quajtën atë “plaku i lodhur”.

Roosevelt u përgjigj me fjalime energjike, përfshirë një në New York City para 50.000 njerëzve në shi, ku ai i tallte me humor akuzat për qenin e tij Fali. Slogani i tij “Mos i ndërroni kuajt në mes të lumit” pati jehonë të fortë me votuesit që dëshironin stabilitet në kaosin e luftës.

Dewey kritikoi administratën Roosevelt për korrupsion dhe ndikim të tepruar qeveritar, por nuk sulmoi politikat e luftës. Roosevelt theksoi fitoret e Aleatëve, veçanërisht çlirimin e Parisit në gusht 1944, dhe premtoi paqe pas luftës përmes Kombeve të Bashkuara. Pjesëmarrja në votime ishte rekord – gati 48 milionë amerikanë, më e larta në historinë e zgjedhjeve deri në atë pikë.

Rezultatet dhe pasojat e menjëhershme

Roosevelt fitoi në 36 shtete, duke siguruar 25.6 milionë vota kundrejt 22 milionë votave të Dewey. Edhe pse diferenca ishte më e vogël se në vitin 1936 ose 1940, fitorja ishte bindëse. Inaugurimi u mbajt më 20 janar 1945, në Shtëpinë e Bardhë, hera e parë dhe e vetme në histori, për shkak të rrethanave të luftës dhe shëndetit të dobët të Roosevelt.

Por Roosevelt nuk përjetoi fundin e mandatit të tij. Ai vdiq më 12 prill 1945 nga një hemorragji cerebrale në Warm Springs, Georgia, vetëm një muaj para kapitullimit gjerman.

Harry S. Truman mori detyrën dhe i dha fund luftës, duke përfshirë edhe urdhërimin e përdorimit të armëve atomike në Japoni në gusht 1945.

Amendamenti i 22-të

Katër mandatet e njëpasnjëshme të Rooseveltit ngritën shqetësime në lidhje me mundësinë e një “presidence për jetë”. Republikanët, të cilët morën kontrollin e Kongresit në vitin 1947, propozuan Amendamentin e 22-të që i kufizon presidentët në dy mandate. Amendamenti u ratifikua në vitin 1951 dhe që atëherë asnjë president amerikan nuk është përpjekur ta shkelë rregullin.