Deri në 75 për qind e marrëdhënieve të eksportit të bizneseve shqiptare që vetëm eksportojnë ndërpriten brenda vitit të parë, ndërsa pas shtatë vjetësh vetëm një pjesë shumë e vogël e tyre vazhdon të jetë aktive.
Të dhënat tregojnë vështirësitë e kompanive shqiptare për të ruajtur marrëdhënie të qëndrueshme tregtare me blerësit e huaj.
Sipas studimit të Bankës Botërore, “Lidhja e bizneseve me tregjet: Të dhëna nga portet dhe pikat kufitare për qëndrueshmërinë e eksporteve në Shqipëri”, të publikuar në tetor 2026, norma e mbijetesës së marrëdhënieve të eksportit gjatë vitit të parë varion nga 25 për qind në transportin ajror në 35 për qind në portet detare.
Në pikat kufitare tokësore, 32 për qind e marrëdhënieve të eksportit mbeten aktive pas vitit të parë, ndërsa në terminalet e brendshme doganore kjo përqindje është 30 për qind.
Situata bëhet më e dukshme në periudha më të gjata. Pas pesë vjetësh, mbijetojnë vetëm 3 për qind e marrëdhënieve të eksportit përmes transportit ajror, 4 për qind përmes terminaleve të brendshme, 7 për qind përmes pikave kufitare tokësore dhe 8 për qind përmes porteve detare. Në vitin e shtatë, këto përqindje zbresin përkatësisht në 1 për qind, 2 për qind, 4 për qind dhe 5 për qind.
Analiza mbështetet në të dhënat doganore të periudhës 2017–2023 dhe ndjek vazhdimësinë e marrëdhënieve tregtare sipas kompanisë, produktit, tregut të destinacionit dhe portit apo pikës kufitare të përdorur. Ndërprerja e një marrëdhënieje eksporti nuk nënkupton domosdoshmërisht mbylljen e kompanisë.
Bizneset që njëkohësisht importojnë dhe eksportojnë shfaqin qëndrueshmëri më të lartë sesa kompanitë që vetëm eksportojnë.
Për këtë kategori, norma e mbijetesës gjatë vitit të parë arrin në 42 për qind në terminalet e brendshme, 36 për qind në portet detare dhe 34 për qind në transportin ajror dhe pikat kufitare tokësore. Edhe për këto ndërmarrje, vazhdimësia e marrëdhënieve tregtare bie ndjeshëm me kalimin e kohës. Pas shtatë vjetësh, vetëm 3–5 për qind e marrëdhënieve të eksportit mbeten aktive, në varësi të kanalit të transportit.
Banka Botërore identifikon madhësinë fillestare të eksporteve dhe diversifikimin e produkteve si faktorë të lidhur vazhdimisht me probabilitetin më të lartë të mbijetesës në tregjet ndërkombëtare. Eksporti i disa produkteve shoqërohet me një rritje të vlerësuar prej 5.3 deri në 7 pikë përqindjeje të probabilitetit të vazhdimësisë së marrëdhënieve tregtare, sipas llojit të portit.
Edhe diversifikimi i tregjeve të destinacionit lidhet me qëndrueshmëri më të lartë në analizën sipas kategorive të porteve, megjithëse rezultatet ndryshojnë ndërmjet pikave kufitare individuale. Studimi rekomandon që reformat logjistike të shoqërohen me masa për rritjen e kapaciteteve të eksportuesve, diversifikimin e produkteve, certifikimin e cilësisë dhe përmirësimin e aksesit në financimin e tregtisë./Monitor/