Fondet e rindërtimit të BE për Italinë, çfarë u arrit

Para për rrugë, trena, energji dhe madje edhe për shatërvanin Fontana di Trevi: me fondin e BE për krizën e koronavirusit, Italia investoi në shumë fusha. A ishte i suksesshëm Programi i Rindërtimit?

Fakti që Fontana di Trevi në Romë shkëlqen sërish në të gjithë madhështinë e saj i detyrohet gjithashtu financimit nga Brukseli: rreth 330.000 euro janë alokuar për restaurimin e këtij shatërvani spektakolar të stilit barok.

Paratë erdhën nga Programi i Rindërtimit të BE. Restaurimi i trashëgimisë historike ishte njëra nga shumë fushat, për të cilat Italia mobilizoi një shumë totale prej gati 200 miliardë eurosh. Megjithatë, fokusi ishte në investimet në rrugë dhe hekurudha të reja, në digjitalizim dhe energji, në kujdesin për fëmijët dhe në kujdesin shëndetësor.

“Janë shpenzuar shumë para“

Në vështrim të parë, kjo tingëllon mirë, thotë ekonomisti Tito Boeri i Universitetit Bocconi në Milano. Megjithatë, vlerësimi i tij është si tendencë negativ: ‘Sipas mendimit tim, u shfrytëzuan shumë para. Nuk ishte e nevojshme të shfrytëzoheshin të gjitha. Sepse investimi me mençuri i një shume kaq të madhe parash është shumë i vështirë.’

Kështu mendon edhe Luca Del Poggetto, i cili monitoron mënyrën se si shpenzohen fondet e Planit të Rindërtimit. “Që nga fillimi, studimet treguan se kjo paraqet një sfidë të madhe për administratën publike në Itali,” thotë Del Poggetto. “Që në vitin 2021, Zyra Parlamentare e Buxhetit publikoi një vlerësim që sugjeronte se shpenzimet shtesë për administratën arrijnë një të tretën më shumë se ato të aktiviteteve të saj të zakonshme.”

Meloni është e kënaqur

Kryeministrja italiane, Giorgia Meloni , ka një pikëpamje shumë të ndryshme për programin prej 200 miliardë eurosh. Para disa javësh, ajo bëri një bilanc i cili, megjithëse ende jo krejtësisht përfundimtar, ishte thuajse i tillë – zyrtarisht, programi përfundoi në fund të gushtit.

Meloni vuri në dukje se ishin financuar jo më pak se 660.000 projekte individuale dhe shprehu kënaqësi: “Sigurisht, nuk ka qenë një rrugëtim i lehtë, por ne e respektuam planin kohor. Dhe sot mund të themi me pak krenari se u treguam në nivelin e detyrës. Falë përpjekjeve të përbashkëta të të gjithë të përfshirëve, arritëm ta mbajmë ritmin gjatë këtyre viteve.”

A u stimulua rritja?

Megjithatë, ekonomisti Boeri nuk është i bindur nga vlerësimi i qeverisë. Një gjë e shqetëson veçanërisht: një pjesë e madhe e rreth 200 miliardë eurove nga Brukseli ofrohet në formën e huave. Edhe pse ato janë me interesa të ulëta, ato duhet të shlyhen.

Shpresa në Itali ishte që paratë e investuara të nxisnin rritjen dhe, me të, të ardhurat nga taksat, të cilat nga ana tjetër do të ndihmonin në shlyerjen e kredive ndaj Bashkimit Evropian.

Por, sipas Boerit, kjo kishte qenë një lloj basti: “Druhem, fatkeqësisht, se nuk do ta fitojmë këtë bast. Sepse, po të shikojmë performancën ekonomike të vendit tonë, normat e rritjes janë nën një për qind dhe mbeten shumë të ulëta.”

Kostot pasuese mund të bëhen një rrezik

Edhe një çështje tjetër e shqetëson gjithashtu profesorin e ekonomisë: çdo miliard që shpenzohet tani për ndërtime të reja gjeneron kosto pasuese për të cilat do të nevojiten para më vonë.

“Ekziston rreziku që një projekt të përfundojë, por të mos ketë më para për mirëmbajtjen e tij. Dhe atëherë një projekt ndërtimi degradohet shumë shpejt dhe humbet vlerën — nëse mendojmë për ura ose hekurudha ku investimi nuk bëhet më sipas planit,” thotë Boeri.

Fatkeqësisht, sipas tij fondet nga Fondi i Rindërtimit u kanalizuan në projekte të reja dhe jo në mirëmbajtjen e infrastrukturës ekzistuese. Përvoja se urat dhe linjat hekurudhore kërkojnë kosto jo vetëm në fillim, por për shumë dekada me radhë, po përjetohet aktualisht edhe në Gjermani.

Megjithatë, në disa nga 660.000 projektet të Fondit të Rindërtimit të BE për Italinë, paratë u përdorën me të vërtetë për të mirëmbajtur strukturat ekzistuese: për shembull, Fontana di Trevin, e cila, për më tepër, e ka pasuruar qytetin e Romës dhe gjithë botën prej  rreth 300 vjetësh./DW/