Ngrohja e oqeaneve, shkencëtarët me paralajmërim të frikshëm: Bota nuk është gati!

Bota nuk është e përgatitur për pasojat e gjera të ngrohjes jashtëzakonisht të shpejtë të oqeaneve, thekson Raporti më i ri i hartuar nga më shumë se njëqind shkencëtarë ndërkombëtarë.

Raporti i dhjetë i Copernicus mbi gjendjen e oqeaneve u publikua sot dhe bazohet në të dhëna të mbledhura për më shumë se katër dekada nga satelitët dhe sensorët, dhe sjell paralajmërimin më serioz deri më tani në lidhje me ndryshimet e thella që po kalojnë detet e botës, raporton CNN.

“Oqeani po ndryshon para syve tanë. Ngrohja, rritja e nivelit të detit dhe degradimi i ekosistemit janë shenja të ndërlidhura të ndryshimeve të rëndësishme dhe afatgjata,” tha Drejtori i Përgjithshëm i institucionit kërkimor Mercator Ocean International, Pierre Bahurel, i cili hartoi dhe Raportin.

Përveç ndryshimeve afatgjata të përshkruara në Raport, presion shtesë po krijohet nga El Niño shkatërrues. Ky model natyror i klimës, i shënuar nga temperatura uji më të larta se mesatarja në Oqeanin Paqësor ekuatorial, është në rrugën e duhur për t’u bërë më intensivi i regjistruar ndonjëherë.

Ngrohje rekord dhe rritje e nivelit të detit

Oqeanet e botës thithin rreth 90 për qind të nxehtësisë së tepërt të gjeneruar nga djegia e lëndëve djegëse fosile nga njeriu, dhe raporti thotë se ato po ngrohen me një ritëm jashtëzakonisht të shpejtë. Shkalla e ngrohjes së oqeaneve është dyfishuar në 20 vitet e fundit, me temperaturat e sipërfaqes së detit që arritën nivele rekord në 2023, 2024 dhe përsëri në 2026.

Vitin e kaluar, oqeanet e botës thithën 23 zettajoule shtesë nxehtësie, viti i nëntë rekord radhazi. Për krahasim, kjo është ekuivalenti i 12 bombave atomike të hedhura në Hiroshima çdo sekondë për të gjithë vitin, ose rreth 40 herë energjia totale që bota konsumojë në vitin 2025.

Kjo sasi nxehtësie po shkakton një sërë efektesh: po shkakton valë të nxehtit detar, duke nxitur stuhi më të forta dhe më shkatërruese, duke shkatërruar jetën detare dhe duke përshpejtuar rritjen e nivelit të detit. Nivelet e detit po rriten për shkak të shkrirjes së akullit, por edhe sepse uji më i ngrohtë zë më shumë vëllim.

Niveli mesatar global i detit është rritur me rreth 3.8 milimetra në vit që nga viti 1999, një rritje totale prej gati 10 centimetrash. Ky proces u përshpejtua pas vitit 2012 dhe kërcënon drejtpërdrejt qindra miliona njerëz në zonat bregdetare.

Oqeanet janë bërë gjithashtu rreth 17 për qind më acidikë që nga viti 1985, pasi thithin sasi gjithnjë e më të mëdha të ndotjes nga karboni. Acidifikimi nganjëherë quhet “binjaku i keq i ndryshimeve klimatike” për shkak të dëmit që shkakton në ekosistemet nënujore. Ndër të tjera, e bën më të vështirë për organizmat detarë si gocat e detit, karavidhet dhe koralet të ndërtojnë dhe mirëmbajnë guaskat dhe skeletet e tyre.

Ngjarjet ekstreme ndikojnë edhe në Evropë

Disa rajone preken veçanërisht nga efektet e ngrohjes globale. Detet evropiane janë nën “presion të fortë”, tha një nga autoret e Raportit dhe këshilltare e lartë në Mercator Ocean International, Karina von Schuckmann.

Deti Mesdhe dhe Deti i Zi përjetuan valë të nxehta detare rekord në vitin 2024. Disa zgjatën më shumë se 30 ditë, me temperatura uji deri në 4.6 °C mbi mesataren.

“Këto nuk janë valë të nxehta të izoluara. Ato ndodhin në kontekstin e ngrohjes së vazhdueshme të oqeanit që po ndryshon kushtet në të cilat jetojnë ekosistemet detare,” sqaroi autorja e raportit dhe studiuese në Institutin Mesdhetar për Studime të Avancuara, Blanca Fernández-Álvarez.

Kushtet ekstreme në oqeane kanë gjithashtu një ndikim të fortë tek njerëzit. Raporti citon stuhinë Louis në vitin 2024 si shembull, e cila solli valë tetë metra të larta në pjesë të bregdetit spanjoll. Një person vdiq, pati ndërprerje të përhapura të energjisë elektrike dhe dëme në infrastrukturë. Po atë vit, stuhia solli erëra të forta dhe afatgjata në Gjirin e Bothnias midis Suedisë dhe Finlandës. Aq shumë ujë është shtyrë nga gjiri sa niveli i detit ka rënë me 150 centimetra, duke i detyruar tragetet të pezullojnë shërbimet e tyre për 18 orë.

Akulli po shkrihet, ekosistemet po zhduken

Disa nga ndryshimet më të mëdha po ndodhin në Arktikun që po ngrohet me shpejtësi. Temperaturat e sipërfaqes së detit atje janë rritur me rreth 4.2 °C gjatë katër dekadave të fundit. Shtrirja mesatare mujore e akullit detar ka rënë me rreth 492.000 kilometra katrorë për dekadë midis viteve 1979 dhe 2025. Kjo është ekuivalente me humbjen e një zone me madhësinë e Spanjës çdo 10 vjet.

Në anën tjetër të botës, akulli detar rekord i ulët në Antarktidë në vitin 2022 përkoi me vdekjen e parë masive të sapolindurëve të pinguinëve perandorak. Raporti tha se kjo ishte “një shenjë se ndryshimi i klimës tashmë po riformëson habitatet e specieve që varen nga akulli”.

Një paralajmërim për botën

Shtetet e vogla ishullore në zhvillim ka të ngjarë të jenë më të ndjeshmet ndaj ndryshimeve të oqeanit. Ato preken drejtpërdrejt nga rritja e nivelit të detit, ciklonet më të forta, valët e stuhive dhe vdekja e shkëmbinjve koralorë.

“Për shtetet ishullore, ndryshimet e oqeanit nuk janë një problem i largët mjedisor. Ato janë një sfidë e drejtpërdrejtë për ekonomitë, zhvillimin dhe sigurinë e tyre, por edhe një paralajmërim për atë që shumë bregdete të tjera do të përballen në të ardhmen,” tha von Schuckmann.

Raporti bën thirrje për monitorim të vazhdueshëm të oqeanit në mënyrë që qeveritë dhe komunitetet të kenë informacionin që u nevojitet për t’u përgatitur për ngjarjet e ardhshme. “Është përgjegjësia jonë të ndërtojmë kapacitete të qëndrueshme për të parashikuar këtë transformim”, përfundoi Bahurel i Mercator Ocean International.