Pse unë jam kundër revolucioneve!?

nga Pastor Akil Pano

Qasje konservatore mbi rendin, lirinë dhe iluzionin e përmbysjes…

Ekziston një romantizëm i rrezikshëm që shoqëron fjalën “revolucion”. Idenë e revolucionit zakonisht e lidhim me energji, rini, guxim, dhe çlirim. Në perceptimin politik modern, revolucioni paraqitet si momenti kur populli ngrihet, tirania bie, historia pastrohet dhe nga hiri i së vjetrës lind bota e re!

Pikërisht këtu fillon mashtrimi.

Historia na mëson se revolucionet rrallë lindin botën e premtuar. Shpesh ato shkatërrojnë të vjetrën pa ditur të ndërtojnë të renë. E vërtetë, revolucionet kanë rrëzuar frone, por kanë ndërtuar gijotina. Kanë përmbysur mbretër duke ngritur perandorë të rinj.

Revolucionet premtojnë liri, por shpesh lindin terror. Premtojnë drejtësi, por përfundojnë në hakmarrje.

Unë jam kundër revolucioneve jo sepse jam kundër ndryshimit. Përkundrazi. Jam kundër revolucioneve për arsyen se besoj tek ndryshimi i vërtetë, tek reforma morale, tek ndërtimi institucional, tek përgjegjësia historike dhe tek kujdesi ndaj trashëgimisë. Jam kundër revolucionit jo sepse dua të ruaj padrejtësinë, por sepse nuk besoj se padrejtësia shërohet me utopi, përmbysje, dhe dogma.

Konservatori nuk është njeriu që adhuron të shkuarën. Konservatori është njeriu që e di se shoqëria nuk është një makineri që çmontohet e montohet sipas dëshirës së ideologëve. Shoqëria është një organizëm i gjallë. Ajo ka kujtesë, plagë, zakone, institucione, familje, besim, gjuhë, traditë, dhe një rend moral që nuk mund të zëvendësohet brenda një nate nga parullat e sheshit.

Revolucioni Amerikan i vitit 1776 ishte ndër rastet më të veçanta në historinë e revolucioneve, për faktin se nuk kërkoi të shkatërronte rendin moral të shoqërisë, por të mbronte liritë historike të kolonëve kundër një pushteti që po i cenonte. Ai ishte më shumë një restaurim i të drejtave të trashëguara sesa një eksperiment për krijimin e “njeriut të ri”.

Revolucioni Francez i vitit 1789 hapi një epokë tjetër. Nuk u mjaftua me reformimin e shtetit. Objekt kryesor vendosi riformatimin e njeriut, kalendarin, fenë, moralin, shoqërinë dhe vetë kuptimin e së vërtetës. Në emër të Lirisë, Barazisë dhe Vëllazërisë, Franca përfundoi në Terror. Kur revolucioni e shpall veten burim të moralit, kushdo që nuk përkulet para tij shpallet armik i popullit.

Më pas erdhën revolucionet e vitit 1848 në Europë, të mbushura me idealizëm liberal, nacional dhe social. Këto revolucione zbuluan një të vërtetë të madhe:

zemërimi popullor mund të ndezë sheshet, por nuk mjafton për të ndërtuar institucione. Një popull mund ta rrëzojë një regjim në disa ditë, por mund të duhen breza për të ndërtuar një shtet të drejtë.

Revolucioni Rus i vitit 1917 ishte tragjedia më e madhe politike e shekullit XX. Premtoi barazi, por prodhoi Gulagun. Premtoi drejtësi për punëtorin, por krijoi diktaturën e partisë. Premtoi fundin e shtypjes, por ngriti shtetin policor. Në Rusi, revolucioni nuk e çliroi njeriun, përkundrazi e skllavëroi në emër të ideologjisë së re utopike.

Revolucioni Kinez i vitit 1949 dhe më pas Revolucioni Kulturor i Maos treguan se kur ideologjia merr pushtetin mbi kulturën, familjen, arsimin dhe kujtesën, shoqëria kthehet në laborator dhune. Revolucioni nuk kërkoi vetëm bindje politike; kërkoi nënshtrim të shpirtit. Shpalli traditat, armike, prindërit të dyshimtë, librat të rrezikshëm dhe mendimin të kriminalizuar.

Revolucioni Kuban i vitit 1959 u paraqit si çlirim nga korrupsioni dhe varësia. Por shpejt u shndërrua në një sistem ku liria politike u zëvendësua nga kulti i udhëheqësit dhe shoqëria u burgos në emër të barazisë. Pikërisht në Kubë, u pa një ligj i vjetër i historisë: revolucionari që hyn në kryeqytet si çlirimtar, shpesh mbetet aty si sundimtar.

Revolucioni Iranian i vitit 1979 rrëzoi Shahun, por nuk solli republikën e lirë që shumë shpresuan. Prodhoi një teokraci revolucionare ku shteti, feja dhe dhuna politike u bashkuan në një arkitekturë kontrolli. Ky revolucion dëshmon se jo çdo përmbysje e një autokracie lind liri. Ndonjëherë një tirani largohet vetëm për t’i hapur vend një tjetre.

Revolucionet e vitit 1989 në Europën Lindore janë shembulli më i afërt me një përmbysje morale të domosdoshme. Ato rrëzuan diktaturat komuniste dhe i kthyen popujt drejt lirisë. Por edhe këtu duhet bërë dallimi: madhështia e tyre nuk ishte tek dhuna revolucionare, por tek forca morale, tek disidenca, tek qëndresa, tek e vërteta, tek dëshmia e njerëzve që nuk kërkuan të krijonin një njeri të ri, por të rikthenin njeriun e lirë.

Pastaj erdhi Pranvera Arabe e vitit 2011. Ajo nisi me shpresë dhe përfundoi në shumë vende me kaos, luftë civile, radikalizëm, shtete të dështuara dhe emigracion masiv. Aty pamë edhe një herë se rrëzimi i një diktatori nuk mjafton. Liria kërkon kulturë, institucione, vetëpërmbajtje, drejtësi, elitë shtetformuese dhe ndërgjegje kombëtare.

Kundërshtimi im ndaj revolucioneve buron nga një bindje e thellë filozofike:

“njeriu nuk është engjëll.”

Kur pushteti i jepet turmës pa kufij moralë, turma mund të bëhet po aq e rrezikshme sa tirani që rrëzon. Kur zemërimi bëhet program politik, hakmarrja maskohet si drejtësi. Kur sheshi bëhet gjykatë, ligji vdes. Kur ideologjia zëvendëson ndërgjegjen, njeriu kthehet në material bazë për inxhinerimin social.

Revolucioni ka një problem antropologjik: ai beson se e keqja është vetëm në strukturë, në sistem, në klasë, në elitë, në armikun e jashtëm.

Por e keqja është edhe në zemrën e njeriut. Prandaj përmbysja e strukturës nuk e shëron automatikisht shoqërinë.

Nëse njeriu i vjetër, me urrejtjen e vjetër, lakminë e vjetër dhe etjen e vjetër për pushtet, merr flamurin e një ‘bote të re’, historia na kujton që ai do të ndërtojë një tirani të re.

Për këtë arsye konservatori nuk pyet vetëm: “Çfarë duhet rrëzuar?” Ai pyet: “Çfarë duhet ruajtur?” Nuk pyet vetëm: “Kush duhet larguar?” Ai pyet: “Çfarë institucionesh do të ndërtojmë?” Nuk pyet: “Kush është armiku?” Ai pyet: “Si do ta mbrojmë dinjitetin e njeriut edhe kur ai është kundërshtari ynë?”

Shoqëritë nuk shpëtohen nga revolucioni, por nga ripërtëritja morale. Nuk shpëtohen nga shkatërrimi i çdo autoriteti, por nga pastrimi i autoritetit. Nuk shpëtohen nga djegia e institucioneve, por nga rindërtimi i tyre. Nuk shpëtohen nga kulti i udhëheqësit të ri, por nga sundimi i ligjit. Nuk shpëtohen nga turma, por nga qytetari.

Unë besoj tek reforma, jo tek revolucioni. Besoj tek reformimi, jo tek përmbysja. Besoj tek liria e lidhur me përgjegjësi. Besoj tek drejtësia e lidhur me ligjin. Besoj tek ndryshimi që ndërton, jo tek zjarri i revolucioneve.

Revolucioni është i shpejtë, por qytetërimi është i ngadalshëm. Revolucioni premton parajsën, por shpesh prodhon ferrin. Revolucioni kërkon sakrificën e të tjerëve, reforma kërkon përgjegjësinë tonë.

Ja pse jam kundër revolucioneve.

Nuk jam kundër lirisë, jam kundër mashtrimit se liria lind nga kaosi.

Nuk jam kundër drejtësisë, jam kundër hakmarrjes që vishet me emrin drejtësi.

Nuk jam kundër ndryshimit.

Por besoj se ndryshimi i vërtetë nuk fillon kur turma rrëzon një pallat, një regjim, një sistem; fillon kur njeriu ndërton ndërgjegjen e tij.

Në fund, kombet nuk shpëtohen nga revolucioni i rrugës, por nga revolucioni i karakterit. Nuk është revolucion politik, është rilindja morale.