Të urresh atë që bën nuk do të thotë se duhet të humbasësh veten

nga Susan Krauss Whitbourne PhD

Do të ishte ideale sikur të gjithë ta donin punën gjatë gjithë kohës. Sa mirë do të ishte sikur çdo detyrë të të jepte energji dhe të të forconte ndjenjën e qëllimit në jetë. Sigurisht, kjo është e pamundur. Megjithatë, në përgjithësi, njerëzit kanë nevojë të ndiejnë njëfarë lidhjeje me atë që bëjnë, qoftë kur montojnë pjesë në një fabrikë, qoftë kur kujdesen për fëmijët në shtëpi.

Në psikologjinë e motivimit, një teori e njohur shpjegon pse puna ndonjëherë na jep energji dhe kuptim, ndërsa herë të tjera na duket thjesht si detyrim. E zhvilluar nga Edward Deci dhe Richard Ryan, kjo qasje mbështetet te tri nevoja bazë psikologjike: ndjenja e aftësisë, liria për të vepruar dhe lidhja me të tjerët. Kur këto nevoja plotësohen, puna ndihet më motivuese. Kur mungojnë, njeriu ndihet sikur vepron vetëm nga detyrimi.

Motivimi i brendshëm dhe detyrat e padrejta

Një studim i ri nga Petri Karkkola, i Universitetit të Finlandës Lindore, përdor këtë qasje për të shpjeguar pse disa njerëz nuk e përjetojnë punën thjesht si demotivuese, por si diçka vërtet të rëndë.

Sylvia mban një pozicion drejtues në një kompani të madhe të shitjes me pakicë. Ajo e zgjodhi këtë punë sepse identifikohej me vlerat e kompanisë. Por vitet e fundit është ndier gjithnjë e më pak rehat me detyrat që i janë ngarkuar nga eprorët. Jo vetëm që ka shumë dokumentacion të tepërt, por shpesh ndihet e papërgatitur për kërkesat e reja që i shtohen vazhdimisht. Megjithatë, paga është e mirë dhe vendndodhja e përshtatshme, ndaj vazhdon të qëndrojë.

Sipas Karkkolës, kjo situatë lidhet me atë që quhet “stres si cenim i vetes”. Detyrat që i jepen Sylvias janë “të padrejta”, sepse shkelin pritshmëritë për atë që mund t’i kërkohet në mënyrë të arsyeshme një punonjësi në pozicionin e saj. Nëse keni qenë ndonjëherë në një situatë të tillë, ndoshta nuk i keni dhënë një emër shqetësimit që keni ndier, por me siguri e njihni stresin që krijon.

Këto detyra cenojnë tri nevoja bazë psikologjike: ndjenjën e aftësisë, sepse njeriu ndihet se po i kërkohet diçka përtej kapaciteteve të tij; lirinë e veprimit, sepse detyrohet t’i kryejë; dhe lidhjen me të tjerët, sepse ekziston frika se eprorët do ta gjykojnë ashpër në rast dështimi. Njerëzit që mbeten në situata të tilla përjetojnë jo vetëm stres, por edhe humbje motivimi, sepse krijohet një shkëputje mes asaj që u jep kuptim dhe asaj që detyrohen të bëjnë.

Çfarë tregoi studimi

Në studim morën pjesë 411 punonjës, të cilët plotësuan tri anketa online gjatë një viti. Kjo i lejoi studiuesit të ndiqnin në kohë mënyrën si detyrat e perceptuara si të padrejta ndikonin te motivimi në punë.

Pyetësori për detyrat e padrejta përfshinte pyetje si: A keni detyra pune që ju bëjnë të pyesni veten nëse duhen bërë fare? A ju duken të padrejta detyrat me të cilat duhet të merreni?

Motivimi në punë u mat përmes arsyeve të brendshme, si përputhja e punës me vlerat personale dhe interesi për vetë punën, si dhe përmes arsyeve të jashtme, si paga apo dëshira për miratim nga të tjerët. U mat gjithashtu edhe një formë tjetër motivimi, kur njeriu bën diçka sepse përndryshe do të ndihej keq me veten.

Rezultatet treguan se punonjësit që raportonin më shumë detyra të padrejta kishin më shumë gjasa të shfaqnin mungesë motivimi. Sipas autorit, këto detyra nuk e bëjnë punën të rëndë vetëm për shkak të ngarkesës që krijojnë, por edhe sepse përcjellin mungesë respekti.

Gjetjet treguan gjithashtu se, me kalimin e kohës, punonjësit që përballeshin më shpesh me detyra të padrejta shfaqnin rënie të motivimit të brendshëm. Por u vu re edhe e kundërta: ata që ruanin motivim më të fortë të brendshëm kishin prirje të përballeshin me më pak detyra të tilla. Sipas autorit, ruajtja e motivimit të brendshëm mund të jetë një mënyrë për të shmangur grumbullimin e detyrave të padrejta.

Si mund të bëhen më të pranueshme detyrat e padrejta

Edhe pse studimi është zhvilluar në mjedisin e punës, përfundimet e tij vlejnë më gjerë. Njerëzit shpesh duhet të bëjnë gjëra që nuk u pëlqejnë, për arsye nga më të ndryshmet. Çdo detyrë që perceptohet si e parëndësishme ose jashtë përgjegjësive mund të dëmtojë ndjenjën e vetes dhe aftësinë për të qëndruar i motivuar.

Megjithatë, studimi jep edhe një mesazh më optimist. Nëse njerëzit me motivim të fortë të brendshëm arritën me kalimin e kohës të përballeshin me më pak detyra të padrejta, kjo sugjeron se ka hapësirë për ndryshim. Ndoshta ata mësuan të thonë “jo”, pa humbur punën.

Një tjetër rrugë është të ndryshosh mënyrën si e sheh detyrën. Ndoshta në fillim duket përtej aftësive të tua, por me praktikë fiton aftësitë e nevojshme. Ndoshta duket pa kuptim, por më vonë kupton se ka një rëndësi reale. Askush nuk e pëlqen punën e tepërt burokratike, por ndonjëherë kontrolli i dyfishtë dhe verifikimet e shumta mund të të bëjnë më të mirë në punën tënde.

Në fund, jo çdo aktivitet që duhet të bëjmë do të plotësojë të gjitha nevojat tona për motivim dhe kuptim. Megjithatë, mund të ruajmë ndjenjën e vetes, ndërsa përshtatemi me kërkesat e përditshme të jetës./Psychology Today/ Monitor/