Ekonomia në vitin 2026
Prisni një rritje të vakët dhe, në SHBA, inflacion të lartë. Mund të bien goditje të tjera mbi ekonominë botërore, shkruan The Economist
Prej vitesh, ekonomia botërore i ka sfiduar pesimistët. Kur goditi pandemia e koronavirusit, shumë njerëz prisnin një stanjacion të gjatë; në vend të kësaj pati një rimëkëmbje të shpejtë dhe inflacioniste.
Kur më pas bankat qendrore rritën normat e interesit për të zbutur çmimet, recesioni i parashikuar gjerësisht nuk ndodhi kurrë.
Dhe pasi Presidenti Donald Trump vendosi tarifat e “Ditës së Çlirimit” ndaj partnerëve tregtarë në prill, tregjet ranë. Investitorët kishin frikë nga një luftë tregtare gjigante dhe një krizë e thellë.
Por tarifat u zbutën dhe bursat filluan një rritje të habitshme. Ndërkohë, ekonomia reale e SHBA-së është rritur me një ritëm që, megjithëse dukshëm më i ngadaltë se më parë, është larg recesionit. Edhe globalisht, rritja është ngadalësuar, por jo ndalur.
A do të vazhdojë kjo qëndrueshmëri në vitin 2026? Kërcënimet ndaj rritjes janë pothuajse të panumërta. Mësimi i viteve të fundit është se ato kanë më pak gjasa të shkaktojnë një kolaps se sa mund të druhen disa.
Megjithatë, ato mund të hedhin ende shumë rërë në ingranazhet e ekonomisë botërore.
Për të nisur, lufta tregtare e Trump është larg përfundimit. Tani, norma mesatare e tarifës mbi mallrat e importuara në SHBA, e llogaritur nga të ardhurat doganore, ishte vetëm 10.5% (kundrejt 28% të kërcënuara të llogaritura nga analistët në kulmin e panikut të prillit).
Por tarifat më të rënda ndaj Kinës, vendi i vetëm që i është kundërpërgjigjur seriozisht Trump, janë thjesht të pezulluara, pavarësisht retorikës së fundit pajtuese të të dyja palëve.
Dhe ndonëse Gjykata e Lartë ka gjasa të kufizojë fuqinë e Trump për të vendosur tarifa sipas dëshirës së tij, administrata e tij po përgatit çdo alternativë ligjore në arsenalin e saj për t’i mbajtur tarifat të larta. Një zhvendosje nga një mekanizëm ligjor në një tjetër do të krijonte trazira dhe pasiguri.
Një rrezik i menjëhershëm nga tarifat është ndikimi i tyre në politikën monetare të Rezervës Federale. Deri në pranverën e vitit 2026, tarifat ka gjasa të rrisin normën bazë të inflacionit vjetor të SHBA-së me rreth një pikë përqindjeje.
Kjo mund ta bëjë Rezervën Federale (Fed) të hezitojë të ulë normat e interesit aq sa shpresojnë tregjet.
Të paktën në vitet 2022 dhe 2023, tregjet e punës po lulëzonin teksa inflacioni rritej. Por përderisa tarifat e dëmtojnë, në vend që ta nxisin, rritjen ekonomike, Fed mund të detyrohet të pranojë një treg pune më të butë nga sa do të ishte ideale, për të mbajtur nën kontroll çmimet.
Ana tjetër e këtij rreziku është mundësia që Trump ta ndryshojë politikën e Fed sipas vullnetit të tij në vitin 2026, duke hedhur hije mbi besueshmërinë afatgjatë të bankës qendrore në luftën kundër inflacionit.
Jerome Powell, kryetari i Fed, pritet të largohet në maj. Largimi i tij mund të hapë një dramë pasuese në këtë institucion.
Zëvendësuesi më i mundshëm është Chris Waller, një guvernator teknokrat që Trump e emëroi në mandatin e tij të parë. Nëse Trump zgjedh dikë më partizan, pritet që Powell të qëndrojë si një nga guvernatorët e Fed, një rol i veçantë për të cilin mandati i tij nuk përfundon deri në vitin 2028, në një përpjekje për të ruajtur pavarësinë e institucionit.
Kërcënimet ndaj pavarësisë së bankës qendrore përkeqësojnë një tjetër problem të ekonomisë botërore: gjendjen e rëndë të buxheteve qeveritare. Shpenzimet me deficit kontribuuan në qëndrueshmërinë e botës pas pandemisë.
Megjithatë, kriza e çoi borxhin publik të ekonomive të përparuara në nivele më të larta se çdo periudhë që nga pasojat e luftërave të epokës së Napoleonit.
Franca ka ndërruar pesë kryeministra në dy vjet teksa përpiqet të menaxhojë buxhetin e saj; qeveria e Britanisë pritet të vendosë taksat më të larta që nga vitet 1950, megjithatë ende ka mungesë fondesh; dhe edhe pasi llogariten të ardhurat nga tarifat, SHBA ka gjasa të ketë një deficit rreth 6% të PBB-së në vitin 2026.
Është një trajektore e habitshme. Dhe ajo sjell me vete rrezikun që qeveritë t’i shtyjnë bankat qendrore të mbajnë normat e ulëta për të lehtësuar barrën e borxhit, një faktor që Trump e ka përdorur në fushatën e tij kundër Fed.
Rreziqet në rritje të politikave fiskale të papërgjegjshme dhe politikave monetare të komprometuara po rrisin gjasat për një krizë në tregjet e obligacioneve, si ajo që pësoi Britania në vitin 2022.
Një shitje e thellë obligacionesh në një ekonomi të madhe si Franca ose Japonia mund të shtrëngojë kushtet financiare globale; një kolaps i tregut të obligacioneve në SHBA do të ishte një ngjarje sizmike.
Rreziku i fundit serioz për ekonominë botërore është një rënie e besimit në tregjet e aksioneve.
Një nga shpjegimet për qëndrueshmërinë e këtij viti është se rritja është mbështetur nga bumi i Inteligjencës Artificiale (IA). Sa i përket ekonomisë reale të SHBA-së, ky argument shpesh mbivlerësohet, sepse pjesa dërrmuese e çipeve të IA-së, për shembull, importohen.
Por forca e jashtëzakonshme e bursave, e nxitur nga besimi në IA, me shumë gjasa po i bën amerikanët të ndihen më të pasur, duke mbështetur konsumin e tyre. Nëse ky bum do të ndalojë, do të ndodhte e kundërta.
Pa këtë zhvillim, nuk është e thënë se do të ketë recesion. Por, të kapluar nga tarifat, borxhi dhe ngadalësimi i rritjes, nuk do të mbetej shumë për të në ekonominë botërore./The Economist/Monitor/
