Indeksi 2026, modeli i rritjes në Shqipëri mbetet i brishtë
Në një ekonomi që rritet gjithnjë e më shumë mbi turizmin, ndërtimin dhe shërbimet, por që vazhdon të eksportojë pak dhe të prodhojë ngushtë, Shqipëria renditet mes vendeve me nivel të ulët deri mesatar diversifikimi ekonomik në Global Economic Diversification Index 2026
Raporti ndërkombëtar, që analizon 117 vende për periudhën 2000–2024, e vendos Shqipërinë në grupin e ekonomive të vogla dhe të hapura, ku rritja ekonomike nuk është shoqëruar ende me zgjerim të bazës prodhuese, të eksporteve dhe të burimeve fiskale.
Në një kohë kur krizat tregtare, tarifat dhe fragmentimi gjeoekonomik po e bëjnë gjithnjë e më të rrezikshme varësinë nga pak sektorë, indeksi tregon se modeli aktual i zhvillimit e lë ekonominë shqiptare të ekspozuar ndaj goditjeve të jashtme dhe cikleve të paqëndrueshme
Në grafikët krahasues të indeksit, Shqipëria renditet pranë vendeve si Armenia, Bosnja dhe Moldavia, me një rezultat që reflekton një ekonomi të mbështetur kryesisht në shërbime tradicionale, ndërtim dhe turizëm, me peshë ende modeste të industrisë dhe eksporteve me vlerë të shtuar.
Në raport, Shqipëria shfaqet në grupin e vendeve ku ekziston një korrelacion pozitiv mes nivelit të të ardhurave për frymë dhe diversifikimit, por ku hendeku me ekonomitë më të diversifikuara mbetet i dukshëm. Me fjalë të tjera, rritja ekonomike e viteve të fundit nuk është shndërruar ende në një strukturë më të balancuar prodhimi dhe eksporti.
Tregti e përqendruar dhe prodhim i kufizuar
Një nga pikat më problematike për Shqipërinë lidhet me diversifikimin e tregtisë. Indeksi thekson se ekonomitë e vogla dhe të hapura, kur mbështeten në pak produkte dhe pak tregje, mbeten të ndjeshme ndaj goditjeve të jashtme. Shqipëria eksporton kryesisht produkte me kompleksitet të ulët dhe shërbime të lidhura me turizmin, ndërsa integrimi në zinxhirët rajonalë dhe globalë të vlerës mbetet i cekët.
Raporti nënvizon se në periudhën 2024–2025, krizat tregtare nuk kanë pasur të bëjnë vetëm me çfarë eksportojnë vendet, por me kë tregtojnë. Në këtë kontekst, ekonomitë me portofol të ngushtë partnerësh tregtarë janë më të ekspozuara ndaj tarifave, sanksioneve apo ndryshimeve gjeopolitike. Ky është një rrezik i drejtpërdrejtë edhe për Shqipërinë, e cila varet ndjeshëm nga disa tregje kyçe europiane.
Të ardhurat buxhetore dhe varësia nga ciklet
Edhe pse Shqipëria nuk klasifikohet si vend i varur nga burimet natyrore në kuptimin klasik, struktura e të ardhurave publike mbetet e ndjeshme ndaj cikleve ekonomike. Indeksi vlerëson nëse shteti mund të financojë shërbimet publike pa u mbështetur në burime të paqëndrueshme. Në këtë aspekt, ekonomitë me bazë të gjerë tatimore performojnë më mirë.
Raporti tregon se vendet që kanë diversifikuar të ardhurat përmes taksave mbi shërbimet, teknologjinë dhe sektorët me produktivitet të lartë janë më rezistente. Për Shqipërinë, kjo nënkupton nevojën për të dalë nga modeli ku rritja fiskale varet kryesisht nga ndërtimi, konsumi dhe turizmi sezonal.
Digjitalizimi si mundësi reale, jo slogan
Një element kyç i raportit është përfshirja e treguesve të digjitalizimit përmes EDI+. Këtu theksohet se për shumë vende me të ardhura të ulëta dhe të mesme, eksporti i shërbimeve digjitale mund të anashkalojë kufizimet tradicionale infrastrukturore. Raporti vëren se barrierat e hyrjes në tregtinë digjitale janë më të ulëta sesa në prodhimin fizik, duke krijuar një dritare mundësie edhe për vende si Shqipëria. Megjithatë, paralajmërimi është i qartë: pa investime në infrastrukturë digjitale, kapital njerëzor dhe rregullim institucional, vendet rrezikojnë të mbeten konsumatorë teknologjie, jo prodhues të saj.
Raporti Global Economic Diversification Index 2026 përpilohet nga ekspertë ndërkombëtarë të ekonomisë dhe politikave publike dhe publikohet në kuadër të World Governments Summit 2026./Monitor/
