Raporti i OEK: Shqipëria partneri kryesor i eksporteve të Kosovës, deficiti tregtar mbi 6 mld euro

Oda Ekonomike e Kosovës, OEK, ka publikuar raportin për tregtinë e jashtme 2025, ku paraqiten partnerët kryesorë tregtarë të Kosovës në eksport dhe import. Sipas të dhënave, Kosova vazhdon të realizojë shkëmbimet më të mëdha tregtare me vendet e Bashkimit Evropian dhe rajonit. Në eksport, Shqipëria, Maqedonia e Veriut, Gjermania, Zvicra dhe Italia renditen ndër destinacionet kryesore.

Oda Ekonomike e Kosovës ka publikuar raportin “Statistikat e Tregtisë së Jashtme të Kosovës-Marrëdhëniet tregtare sipas shteteve, Top 10 vendet e eksportit dhe importit 2025”, ku paraqiten të dhëna të detajuara mbi eksportet, importet dhe partnerët kryesorë tregtarë të vendit gjatë periudhës janar–dhjetor 2025.

Sipas raportit, eksportet e Kosovës gjatë vitit 2025 kanë arritur vlerën prej 942.1 milionë euro, duke shënuar rënie të lehtë prej rreth 0.2 për qind krahasuar me vitin 2024, kur eksportet ishin 944.3 milionë euro.

Në anën tjetër, importet kanë vazhduar rritjen dhe kanë arritur në 7 miliardë e 48 milionë euro, ose 11.3 për qind më shumë se një vit më parë. Si rezultat i kësaj dinamike, deficiti tregtar është thelluar në mbi 6.1 miliardë euro, duke shënuar rritje prej 13.3 për qind krahasuar me vitin paraprak.

Raporti thekson se mbulueshmëria e importeve nga eksportet ka rënë në 13.4 për qind, nga 14.9 për qind sa ishte një vit më parë, duke reflektuar rritjen më të shpejtë të importeve krahasuar me eksportet.

Sa i përket partnerëve tregtarë, struktura e eksporteve tregon se Shqipëria mbetet partneri kryesor i Kosovës me 17 për qind të eksporteve totale. Pas saj renditet Maqedonia e Veriut me 14.7 për qind, Gjermania me 11.4 për qind, Zvicra me 10.5 për qind, Serbia me 6.5 për qind dhe Mali i Zi me 6 për qind. Në mesin e partnerëve të rëndësishëm eksportues përfshihen gjithashtu Turqia me 3.5 për qind, Italia me 3.1 për qind, Holanda me 3 për qind dhe Shtetet e Bashkuara me 2.6 për qind.

Në përgjithësi, Top 10 vendet e eksportit të Kosovës gjatë vitit 2025 përfshijnë: Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut, Gjermaninë, Zvicrën, Italinë, Turqinë, Serbinë, Malin e Zi, SHBA-në dhe Austrinë.

Raporti tregon se vendet e CEFTA-s vazhdojnë të mbeten tregu kryesor për eksportet kosovare, me 431.5 milionë euro ose 45.8 për qind të totalit të eksporteve. Eksportet drejt Bashkimit Evropian kanë arritur në 316.2 milionë euro, që përbëjnë 33.6 për qind të eksporteve totale.

Ndërkohë, eksportet drejt Zvicrës kanë arritur në 99.4 milionë euro, drejt Turqisë 33.2 milionë euro dhe drejt Shteteve të Bashkuara 24.4 milionë euro.

Në strukturën e eksporteve dominojnë metalet bazë dhe artikujt prej tyre me 22.2 për qind, pasuar nga ushqimet e përgatitura, pijet dhe duhani me 12.4 për qind, plastika dhe goma me 12.1 për qind, artikujt e ndryshëm të prodhuar, kryesisht mobilie, krevate dhe dyshekë, me 10.3 për qind, si dhe produktet minerale me 9.5 për qind. Tekstili dhe artikujt tekstilë përbëjnë 6.6 për qind të eksporteve, ndërsa kategoritë e tjera përfaqësojnë rreth 26.9 për qind.

Raporti vëren se struktura e eksporteve mbetet e përqendruar kryesisht në produkte me përpunim të ulët, duke nënvizuar nevojën për rritje të vlerës së shtuar dhe diversifikim të bazës prodhuese të Kosovës.

Në anën e importit, Top 10 vendet nga të cilat Kosova furnizohet kryesisht janë: Gjermania, Turqia, Shqipëria, Serbia, Kina, Italia, Greqia, Maqedonia e Veriut dhe Austria. Këto shtete përbëjnë burimet kryesore të mallrave që hyjnë në tregun kosovar dhe dominojnë strukturën e importit të vendit.

Struktura e importit të Kosovës gjatë kësaj periudhe tregon qartë varësinë e lartë nga produktet industriale dhe energjetike. Lëndët djegëse minerale dhe produktet e naftës përbëjnë 12.3 për qind të totalit të importeve në vitin 2025, duke mbetur kategoria më e madhe importuese. Kjo kategori ka një peshë të konsiderueshme në bilancin tregtar dhe ndikon drejtpërdrejt në rritjen e deficitit, pasi çmimet ndërkombëtare të energjisë kanë ndikim të madh në vlerën totale të importeve.

Po ashtu, mjetet e transportit përbëjnë 12.3 për qind të importeve, duke treguar kërkesë të vazhdueshme për automjete dhe pajisje transporti në tregun vendor. Makineritë dhe pajisjet mekanike përfaqësojnë rreth 7.7 për qind të importeve, ndërsa makineritë elektrike rreth 4.5 për qind. Këto të dhëna tregojnë se një pjesë e madhe e importeve lidhet me nevojat për zhvillim të infrastrukturës dhe industrisë, por edhe me varësinë e lartë nga teknologjia e huaj.

Në strukturën e importit rëndësi të veçantë kanë edhe giza dhe çeliku me 4.7 për qind, plastika dhe artikujt prej saj me 4.6 për qind, si dhe produktet farmaceutike dhe ushqimore që mbajnë një peshë të qëndrueshme në totalin e importeve. Në përgjithësi, vetëm disa kategori kryesore përbëjnë mbi gjysmën e importeve totale, duke treguar përqendrim të lartë në struktura të caktuara të tregut.

Në anën e eksporteve, struktura është më e kufizuar dhe e përqendruar në disa sektorë kryesorë. Plastika dhe artikujt prej saj përbëjnë 12.3 për qind të eksporteve totale në vitin 2025, duke mbetur produkti kryesor eksportues i Kosovës. Ky sektor ka shfaqur stabilitet dhe rritje të qëndrueshme gjatë viteve, duke u bërë një nga shtyllat kryesore të eksportit.

Pas plastikës, artikujt prej gize dhe çeliku zënë 10.7 për qind të eksporteve, duke reflektuar zhvillimin e industrisë përpunuese metalike në vend. Mobiliet, dyshekët dhe pajisjet e ndriçimit përbëjnë 9.8 për qind të eksporteve, megjithëse ky sektor ka shënuar rënie krahasuar me vitet e mëparshme. Pijet dhe alkoolët përfaqësojnë 7.4 për qind të eksporteve dhe kanë shënuar rritje të vazhdueshme, duke u bërë një sektor gjithnjë e më i rëndësishëm për eksportin e Kosovës.

Lëndët djegëse minerale përbëjnë 6.4 për qind të eksporteve, megjithëse me luhatje të ndjeshme ndër vite, ndërsa alumini dhe artikujt prej tij zënë rreth 5.1 për qind. Këto kategori së bashku përbëjnë pjesën më të madhe të eksporteve të vendit, duke treguar një strukturë të përqendruar dhe jo shumë të diversifikuar.

Në vitin 2025, rreth 15 kapituj kryesorë përbëjnë 65.6 për qind të totalit të importeve, që në vlerë absolute përfaqësojnë rreth 4,627.0 milionë euro nga gjithsej 7,048.3 milionë euro. Ndërkohë, në anën e eksporteve, 15 kapituj kryesorë përbëjnë 73.8% të totalit, ose rreth 695.5 milionë euro nga 942.1 milionë euro eksport.

Raporti thekson se ekonomia e Kosovës vazhdon të jetë e varur nga importi i mallrave industriale, energjetike dhe ushqimore, ndërsa eksportet mbeten të përqendruara në një numër të kufizuar sektorësh. Kjo strukturë tregon mungesë diversifikimi ekonomik dhe nevojë për rritje të kapaciteteve prodhuese vendore.

Në këtë kontekst, identifikohen disa sektorë me potencial të lartë për zhvillim dhe zëvendësim të importit. Sektori i energjisë dhe lëndëve djegëse paraqet një nga fushat më të rëndësishme, duke marrë parasysh varësinë e lartë nga importi i energjisë. Kosova ka potencial të konsiderueshëm në burime natyrore, veçanërisht në linjit dhe energji të ripërtëritshme si dielli dhe era, të cilat mund të kontribuojnë në uljen e varësisë nga importi.

Industria e plastikës paraqet gjithashtu një sektor me potencial të madh zhvillimi, pasi aktualisht një pjesë e konsiderueshme e produkteve plastike importohen, ndërkohë që ekziston një bazë prodhuese vendore në rritje. Zgjerimi i këtij sektori mund të kontribuojë në zëvendësimin e importit dhe rritjen e eksporteve, veçanërisht në paketim dhe ndërtim.

Bujqësia dhe industria ushqimore përfaqësojnë një tjetër sektor me potencial të madh. Kosova vazhdon të importojë sasi të mëdha të produkteve ushqimore, ndërsa njëkohësisht ka potencial të madh për rritjen e prodhimit vendor. Investimet në bujqësi, blegtori dhe përpunim ushqimor mund të ulin ndjeshëm importin e mishit, produkteve të qumështit dhe ushqimeve të përpunuara.

Në sektorin e metaleve dhe ndërtimtarisë, ekziston mundësi për shfrytëzimin e burimeve minerale vendore, si plumbi, zinku dhe ferronikeli. Kjo do të mundësonte zhvillimin e industrisë përpunuese dhe reduktimin e importit të çelikut dhe materialeve ndërtimore.

Industria e drurit dhe mobilierisë gjithashtu mbetet një sektor me potencial të lartë eksporti dhe zëvendësimi të importit, duke u bazuar në resurset pyjore dhe traditën ekzistuese të përpunimit të drurit. Ky sektor tashmë ka treguar rritje të qëndrueshme në eksport, veçanërisht në tregjet e BE-së.

Sektori i shërbimeve, veçanërisht teknologjia e informacionit dhe shërbimet BPO, përfaqëson një nga fushat më konkurruese të ekonomisë së Kosovës, duke u bazuar në kapitalin njerëzor të ri, njohjen e gjuhëve të huaja dhe kostot e ulëta të punës.

Raporti thekson gjithashtu nevojën për masa institucionale që do të mbështesin transformimin ekonomik, përfshirë nxitjen e investimeve në teknologji përpunuese, zhvillimin e infrastrukturës industriale dhe krijimin e parqeve teknologjike dhe industriale. Po ashtu, theksohet rëndësia e zhvillimit të kapitalit njerëzor përmes arsimit dhe trajnimeve profesionale të orientuara drejt tregut të punës./Monitor/