Tregjet europiane të energjisë kanë më shumë energji sesa u duhet

Tani duhet të mësojnë si ta menaxhojnë atë, shkruan The Economist

Kur rregullatorët europianë po rregullonin tregjet me shumicë të energjisë elektrike në kontinent disa vite më parë, ata vendosën një dysheme çmimi për të shmangur çrregullimet në tregtim.

Në nivelin minus 500 euro ose 580 dollarë për MWh, ky nuk ishte thjesht një dysheme çmimi, por një kufi jashtëzakonisht i ulët. Ai u vendos në këtë nivel që të zbatohej vetëm në rrethana të rralla.

Data 1 maj, kur dielli i fortë dhe erërat e fuqishme u përballën me kërkesë të ulët për energji nga europianët që po shijonin një ditë pushimi, mund të jetë dukur si një ditë e zakonshme.

Megjithatë, çmimi me shumicë i energjisë elektrike në Gjermani arriti në minus 499 euro për MWh. Nëse kjo do të përkthehej në çmime për konsumatorët fundorë, do të fitonit 50 euro thjesht duke karikuar makinën elektrike.

Për ekonomistët, numri zero nuk ka ndonjë rëndësi të veçantë. Nëse një çmim duhet të jetë negativ që tregu të balancohet, ashtu qoftë. Centralet diellore dhe parqet me erë prodhojnë energji me kosto margjinale thuajse zero kur ka diell dhe fryn erë.

Por, për shkak se kjo nuk përkon domosdoshmërisht me momentin kur njerëzit kanë nevojë për energji, dhe sepse ndalja e prodhimit është e kushtueshme, ato mund të detyrohen të paguajnë dikë që të marrë tepricën e energjisë elektrike.

Me shtimin e burimeve të rinovueshme në rrjetet europiane gjatë viteve të fundit, ka nisur të rritet numri i orëve gjatë të cilave blerësit në tregun me shumicë, si kompanitë e shërbimeve apo industria e rëndë, paguhen për të marrë energji elektrike.

Çmimet negative krijojnë natyrshëm një stimul të fortë për këdo që mund të magazinojë energjinë elektrike dhe më pas ta shesë atë me një çmim mbi zero kur kërkesa rikthehet.

Në Kaliforninë me diell, ku bateritë po zëvendësojnë lëndët djegëse fosile për të mbuluar kulmet e kërkesës në mbrëmje pasi karikohen gjatë ditës, numri i orëve me çmime negative nisi të bjerë vitin e kaluar.

Në pjesën më të madhe të Europës, pavarësisht asaj që ndodhi më 1 maj, ky fenomen po fillon të stabilizohet. Më në fund, tregu po përshtatet.

Kapaciteti i instaluar i baterive në Europë u rrit me 33,000 MWh në vitin 2025, duke arritur në rreth 90,000 MWh. Kjo mjafton për të ruajtur aq energji sa prodhon mesatarisht e gjithë Europa, përfshirë Britaninë, gjatë një periudhe prej 15 minutash.

BloombergNEF, një kompani kërkimore, parashikon që kapaciteti do të rritet edhe me 55,000 MWh gjatë këtij viti, mjaftueshëm për të përthithur afërsisht edhe dhjetë minuta të tjera prodhimi energjie.

Edhe konsumi përfundimtar i energjisë po zhvendoset me sukses drejt orëve më të lira të ditës. Tarifat dinamike, të cilat pasqyrojnë më mirë çmimet në tregjet me shumicë, po bëhen gjithnjë e më të përhapura, veçanërisht mes pronarëve të pompave të nxehtësisë dhe automjeteve elektrike.

Që nga janari i vitit 2025, furnizuesit e energjisë në Gjermani janë të detyruar t’u ofrojnë klientëve të paktën një tarifë dinamike. Një studim danez zbuloi se, ndonëse familjet e zakonshme rrallë e përshtatin konsumin sipas luhatjeve të çmimeve, ata që konsumojnë sasi të mëdha energjie e bëjnë këtë.

Një tjetër studim, i bazuar në të dhënat gjermane për periudhën 2015-2019, kur përdoruesit e ekspozuar ndaj çmimeve të ndryshueshme ishin kryesisht konsumatorë të mëdhenj si industria, tregoi se ndryshimet e çmimeve me rreth 25 euro për MWh çonin në zhvendosje të kërkesës me afërsisht 4%.

Një analizë e fundit nga kompania konsulente McKinsey vlerëson se konsumatorët tregtarë dhe industrialë në Europë mund të kursejnë 8 miliardë euro në vit deri në vitin 2030, nëse përfitojnë nga luhatjet e çmimeve të energjisë.

Elektronet mund të lëvizin jo vetëm në kohë, por edhe në hapësirë. Kjo kërkon rrjete të fuqishme transmetimi. Europa po e merr më në fund seriozisht zgjerimin e tyre.

Një kabllo e re e vendosur vitin e kaluar mes Suedisë dhe Finlandës është një nga arsyet që shpjegojnë pse numri i orëve me çmime negative, ashtu si në Kaliforni, tashmë po bie në të dy vendet.

Linja ndërlidhëse në Gjirin e Biskajës mes Francës dhe Spanjës është në ndërtim e sipër dhe pritet të përfundojë në vitin 2028. Në vitin 2025, Gjermania miratoi plane për ndërtimin e 2,000 kilometrave linja të reja energjetike, 45% më shumë se një vit më parë.

Deri tani, gjatë vitit 2026, në Gjermani janë regjistruar vetëm 40 orë me çmime nën minus 50 euro për MWh, për lehtësimin e operatorëve të rrjetit, të cilët mbajnë barrën financiare të këtyre rasteve. Spanja nuk ka regjistruar asnjë orë të tillë.

Ndërsa tregu vazhdon të përshtatet, çmimet me shumicë pranë zeros do të bëhen gjithnjë e më të zakonshme. Dhe me përhapjen e tarifave të ndryshueshme, edhe faturat e energjisë për konsumatorët do ta pasqyrojnë këtë realitet.

Teksa përballen me rritjen e inflacionit, i cili në Eurozonë arriti në 3.2 për qind në bazë vjetore në maj për shkak të çmimeve të larta të naftës, europianët mund të gjejnë të paktën një arsye për optimizëm në këtë prirje./Monitor/