Si të fitosh Kupën e Botës

Të qenët i pasur ndihmon, por hapja ndaj emigracionit funksionon më mirë se çdo gjë tjetër, shkruan The Economist

Që nga viti 1930, më shumë se 80 vende kanë marrë pjesë në 22 turne të Kupës së Botës. Megjithatë, vetëm tetë prej tyre kanë arritur të fitojnë trofeun. Pse vetëm një grusht vendesh janë kaq të mira në këtë sport?

Kjo pyetje shqetëson shumë njerëz, dhe jo vetëm tifozët e futbollit. Xi Jinping, udhëheqësi i Kinës, e ka dëshiruar prej kohësh lavdinë në futboll; po ashtu edhe Muhammad bin Salman, princi i kurorës i Arabisë Saudite.

Suksesi në fushë është politikë e mirë. Ai mund të përmirësojë humorin e publikut dhe perceptimin e të huajve për një vend.

Por lavdia është e vështirë për t’u arritur.

Si shumë të tjerë përpara nesh, The Economist është përpjekur të gjejë një formulë për suksesin në futboll. Ne ndërtuam një model të thjeshtë, të bazuar në vlerësimet Elo të ekipeve (sistem renditjeje që mat forcën relative të ekipeve ose lojtarëve bazuar në rezultatet e ndeshjeve të tyre) kombëtare.

Ky tregues performance, i huazuar nga shahu, merr parasysh nivelin e kundërshtarëve dhe konsiderohet një matës më i mirë i cilësisë sesa rezultatet në turne, të cilat mund të ndikohen nga një short i favorshëm ose nga një portier në ditë të jashtëzakonshme.

Më pas llogaritëm se sa nga hendeku mes vendeve mund të shpjegohet nga variabla të ndryshëm, nga forca e institucioneve demokratike të një vendi deri te gjatësia mesatare e burrave.

Faktorët më ndikues, sipas gjetjeve tona, ishin pasuria, popullsia, gjatësia dhe gjeografia. Së bashku, këta shpjegojnë rreth 70% të ndryshimeve në pikët Elo. Megjithatë, asnjë faktor i vetëm nuk është vendimtar.

Vendet e pasura shpenzojnë më shumë për trajnerë, infrastrukturë dhe zhvillimin e të rinjve, por nuk shkëlqejnë gjithmonë.

Amerika është e pasur, por shumica e parave në sportet amerikane shkon për lojëra të tjera. Monarkitë e Gjirit janë jashtëzakonisht të pasura dhe të pasionuara pas futbollit, por sërish dalin nën pritshmëri.

Edhe madhësia ka rëndësi. Një popullsi më e madhe ofron një bazë më të gjerë talentesh, por, siç tregojnë Kina dhe India, kjo nuk është garanci për lavdi.

Pavarësisht popullsive prej më shumë se 1 miliard banorësh secila, dy vendet së bashku janë kualifikuar vetëm një herë në Kupën e Botës.

Madhësia ka rëndësi edhe në kuptimin më të drejtpërdrejtë. Analiza jonë sugjeron se gjatësia optimale për lojtarët, përveç portierit, është rreth 181 cm.

Sa më shumë të largohet gjatësia mesatare e burrave të një vendi nga ky nivel, aq më dobët priret të paraqitet ai vend.

Megjithatë, variabli më i fuqishëm është ai mbi të cilin asnjë qeveri nuk mund të ndikojë: gjeografia dhe kultura sportive që ajo sjell me vete. Për shembull, ekipet e Amerikës së Jugut kanë mesatarisht rreth 640 pikë Elo më shumë se homologët e tyre aziatikë, çka do të thotë se pritet t’i mundin në më shumë se 90% të rasteve.

Edhe pasi merren parasysh dallimet në të ardhura, popullsi dhe fizikun e lojtarëve, hendeku ngushtohet vetëm në 492 pikë. Edhe ekipet europiane gëzojnë një avantazh.

Këto avantazhe rajonale pasqyrojnë dallime të rrënjosura thellë në cilësinë e trajnerëve dhe intensitetin e konkurrencës. Ligat europiane janë magnet për talentin, audiencat dhe investimet globale.

Kontinenti ka më shumë se 200,000 trajnerë, shumë më tepër se çdo konfederatë tjetër. India ka rreth 50 trajnerë me licencën më të lartë të Azisë; Spanja, me më pak se 5% të popullsisë së Indisë, ka më shumë se 2.000 trajnerë me kualifikimin ekuivalent.

Paraja i thellon këto dallime. Konfederatat më të pasura, si ato në Europë dhe Amerikën e Jugut, mund të investojnë shumë më tepër në trajnerë dhe zhvillimin e të rinjve.

E gjithë kjo e bën suksesin në futboll të vetëqëndrueshëm. Analiza jonë sugjeron se treguesi më i mirë i pozicionit të një vendi sot është vendi që ai zinte dekada më parë.

Rreth katër të pestat e vendeve që ndodheshin në çerekun e sipërm të renditjes Elo në vitin 1976 vazhdojnë të jenë aty edhe sot.

Megjithatë, sado e vështirë të jetë kapja e ritmit, ajo nuk është e pamundur. Një numër i vogël vendesh kanë arritur të ngjiten në renditje.

Japonia është një prej tyre. Ajo nuk kishte marrë pjesë kurrë në një Kupë Bote para vitit 1998, por që atëherë nuk ka munguar në asnjë edicion. Në turneun e fundit, në Katar, Japonia mposhti fuqi të tilla si Gjermania dhe Spanja.

Shumë e konsiderojnë një surprizë të mundshme edhe këtë herë. Përmirësimi nuk mund të shpjegohet me ekonominë apo popullsinë e Japonisë, të cilat kanë mbetur thuajse në vend që prej viteve 1990. Përkundrazi, suksesi i saj pasqyron strategjinë e ndjekur nga autoritetet e futbollit.

Në vitin 1992, Japonia reformoi kampionatin e saj amator dhe nisi projektin “Hundred Year Vision” (“Vizioni Njëqindvjeçar”), me synimin për të krijuar 100 klube profesionale deri në vitin 2092.

Që atëherë, plani është përditësuar vazhdimisht, duke studiuar prirjet taktike globale dhe duke i përhapur ato në vend. Kjo përfshin udhëzime për klubet, të cilat janë të detyruara të kenë akademi për të rinjtë, si dhe për llojin e lojtarëve që duhet të zhvillojnë.

Dikur të njohur kryesisht për disiplinën dhe punën e palodhur, futbollistët japonezë sot spikasin për aftësitë teknike, shpesh në ligat më të mëdha europiane.

Në mënyrë vendimtare, qasja e Japonisë është ndërtuar nga baza. Kina, përkundrazi, e ka trajtuar futbollin njësoj si synimin për medalje olimpike: përmes një përpjekjeje të centralizuar dhe të financuar bujarisht për të zhvilluar talentet.

Kjo ka dështuar sepse futbolli mbështetet tek improvizimi, paparashikueshmëria dhe një bazë e gjerë në nivel lokal, argumenton Mark Dreyer, gazetar sportiv.

Sado të suksesshme të kenë qenë metodat japoneze, ato janë gjithashtu të ngadalta dhe të kushtueshme.

Për shumë vende më të varfra ekziston një rrugë më e shpejtë: importimi i talenteve. Senegali, për shembull, është ngjitur në renditje jo duke zhvilluar infrastrukturën futbollistike në vend, por duke përfituar nga diaspora e trajnuar në akademi jashtë vendit.

Rreth gjysma e skuadrës së “Luanëve të Terangës” në Kupën e Botës janë djem emigrantësh senegalezë, kryesisht në Francë. Kjo është e ngjashme me financimin e zhvillimit përmes remitancave: Senegali po përfiton nga “eksporti” i fuqisë punëtore.

Plot 96 për qind e skuadrës së Curaçaos në këtë turne dhe 62 për qind e asaj të Kepit të Gjelbër kanë lindur jashtë vendit.

Këto ekipe janë thjesht shembuj ekstremë të një prirjeje më të gjerë. Që nga viti 1994, pesha e lojtarëve që luajnë për një vend tjetër nga ai ku kanë lindur është rritur me shpejtësi, nga 9 për qind në vitin 1994 në 24 për qind sot.

Forma të tjera

Ka edhe mënyra të tjera për të importuar talent. Vende që zakonisht janë dorështrënguara me dhënien e shtetësisë, ndonjëherë ua ofrojnë atë futbollistëve. Katari, për shembull, aktivizon disa lojtarë të natyralizuar, si Edmilson Junior, i lindur në Belgjikë.

Ylli më i madh i Kinës, Serginho (ose Sai Erjiniao, siç njihet në vendin e tij të adoptuar), ka lindur në Brazil.

Ndonjëherë kjo praktikë shkon përtej edhe rregullave relativisht tolerante të FIFA-s: vitin e kaluar, organizata ndëshkoi Malajzinë pasi aktivizoi shtatë lojtarë, origjina malajziane e të cilëve ishte falsifikuar.

Dëshpërimi i Malajzisë tregon se sa të mëdha mund të jenë përfitimet nga kjo strategji. Një studim mbi Kupat e Botës zbuloi se ekipet me më shumë lojtarë të lindur jashtë vendit priren të avancojnë më tej në turne, edhe pasi merren parasysh pasuria dhe tradita futbollistike.

Në Kupën e mëparshme të Botës, Maroku dha një provë edhe më të fortë: u bë ekipi i parë afrikan që arriti në gjysmëfinale, me një skuadër prej 26 lojtarësh, nga të cilët 14 kishin lindur jashtë vendit.

Përfitimet e migracionit shtrihen si te vendi që “eksporton” talentin, ashtu edhe te ai që e “importon”. Fëmijët e emigrantëve në Europë shpesh përfundojnë duke luajtur për vendin pritës dhe jo për atë të origjinës së prindërve.

Ylli më i madh i Spanjës, Lamine Yamal, është djali i emigrantëve nga Maroku dhe Guineja Ekuatoriale. Sulmi i Anglisë do të udhëhiqet nga Bukayo Saka (me origjinë nigeriane) dhe Marcus Rashford (me prejardhje nga Karaibet).

Kombëtarja e Francës përbëhet pothuajse tërësisht nga fëmijë emigrantësh. Në skuadër bën pjesë edhe Désiré Doué, familja e të cilit ilustron dy anët e ndikimit të migracionit në futboll. Désiré luan për Francën, ndërsa vëllai i tij, Guéla, përfaqëson Bregun e Fildishtë.

Mbështetja në një rezervuar më të larmishëm talentesh përmirëson performancën në fushë. Një studim i vitit 2023 zbuloi se rritja e “diversitetit të origjinës” së një skuadre sjell rezultate më të mira.

Në debatin e thellë që ka shpërthyer në Itali pas dështimit për t’u kualifikuar në këtë Kupë Bote (i vetmi kampion i mëparshëm që mungon), disa komentues fajësuan rregullat e rrepta të shtetësisë, të cilat kanë penguar shumë emigrantë të luajnë për Azzurrët.

Nuk është çudi që diversiteti i skuadrave të suksesshme irriton racistët dhe kundërshtarët e emigracionit. Kur Anglia eliminohet nga turnetë, janë zakonisht lojtarët e saj me ngjyrë ata që përballen me më shumë abuzime.

Një studim i publikuar më herët këtë vit zbuloi se fitoret e skuadrave me origjinë më të larmishme shoqërohen me qëndrime më pozitive ndaj emigracionit, ndërsa humbjet mund të përkeqësojnë perceptimet për emigrantët dhe të rrisin mbështetjen për të djathtën ekstreme. Fitorja ose humbja nuk ka të bëjë vetëm me mburrjen sportive./The Economist/ Monitor/