Dita kur krah njëri-tjetrit, nazistët dhe komunistët bënin paradë

Në shtatorin e vitit 1939, pas pushtimit të shpejtë dhe brutal të Polonisë, bota ishte dëshmitare e një ngjarje të pazakontë dhe të diskutueshme: paradën e përbashkët të Wehrmachtit gjerman dhe Ushtrisë së Kuqe Sovjetike në Brest-Litovsk.

Kjo ngjarje, e cila u zhvillua më 22 shtator 1939, simbolizoi ndarjen e Polonisë midis Gjermanisë naziste dhe Bashkimit Sovjetik, bazuar në një protokoll sekret të Paktit Ribbentrop-Molotov. Parada nuk ishte vetëm një formalitet ushtarak, por edhe një tregues i qartë i bashkëpunimit midis dy regjimeve totalitare që, pavarësisht dallimeve ideologjike, punuan së bashku për të shkatërruar shtetësinë polake. Ky moment është mbajtur mend si një simbol i errët i pragmatizmit politik dhe fillimi i një periudhe tragjike për Poloninë.

Pakti mes Nazistëve dhe Komunistëve, dhe, Ndarja e Polonisë

Në vitin 1939, Evropa ishte në prag të Luftës së Dytë Botërore. Më 23 gusht 1939, Gjermania Naziste dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruan Paktin e Mos-Agresionit, i njohur si Pakti Molotov-Ribbentrop, i cili ra dakord të ndante Evropën Lindore në sfera ndikimi.

Protokolli sekret i paktit parashikonte ndarjen e Polonisë midis dy aleatëve, së bashku me ndarjen e shteteve baltike dhe pjesëve të Rumanisë. Gjermania filloi pushtimin e Polonisë më 1 shtator 1939, duke filluar Luftën e Dytë Botërore, ndërsa Ushtria e Kuqe hyri nga lindja më 17 shtator, nën pretekstin e “mbrojtjes” së popullatave ukrainase dhe bjelloruse.

Ushtria polake, e përballur me sulme nga dy fronte, u mund shpejt dhe vendi u nda sipas marrëveshjes. Brest-Litovsk, një qytet në kufirin midis zonave gjermane dhe sovjetike, u bë vendi i një takimi simbolik të dy ushtrive.

Aktorët kryesorë të paradës

Nga pala gjermane, parada u mbikëqyr nga Gjenerali Heinz Guderian, i njohur për rolin e tij në zhvillimin e taktikave të blitzkrieg dhe komandant i korpusit të XIX-të të blinduar.

Guderian ishte në krye të forcave gjermane në Brest dhe kishte një rol kyç në koordinimin me Ushtrinë e Kuqe. Nga pala sovjetike, komandanti i brigadës Semyon Krivoshein, i cili drejtoi Brigadën e 29-të të Tankeve, përfaqësoi Ushtrinë e Kuqe gjatë paradës.

Edhe pse të dy ishin ushtarë profesionistë, bashkëpunimi i tyre ishte më shumë pragmatik sesa miqësor, duke reflektuar llogaritjen e ftohtë midis dy regjimeve. Në një nivel më të lartë, arkitektët kryesorë të kësaj ngjarjeje ishin Ministri i Jashtëm gjerman Joachim von Ribbentrop dhe homologu i tij sovjetik Vyacheslav Molotov, negociatat e të cilëve mundësuan ndarjen e Polonisë.

Ceremonia e dorëzimit

Pasi forcat gjermane pushtuan Brest-Litovskun më 17 shtator, qyteti do t’u dorëzohej sovjetikëve, pasi ishte në zonën e tyre të ndikimit. Më 22 shtator, pasi luftimet kishin mbaruar, u mbajt një paradë e përbashkët si një akt simbolik i dorëzimit.

Parada u zhvillua në rrugët kryesore të Brest-Litovskut, me ushtarë gjermanë dhe sovjetikë të pranishëm. Njësitë tanke sovjetike dhe njësitë e këmbësorisë dhe motorizuara gjermane marshuan së bashku, ndërsa Guderian dhe Krivoshein qëndruan në një platformë të improvizuar, duke parë procesionin.

Ushtarët sovjetikë thuhet se kënduan këngë revolucionare, ndërsa forcat gjermane marshuan në rend të rreptë, të shoqëruara nga tingujt e një bande ushtarake. Fotografitë dhe pamjet filmike tregojnë flamuj me svastika dhe yje të kuq që qëndrojnë krah për krah, duke shkaktuar tronditje midis vëzhguesve që më vonë panë pamjet.

Parada përfundoi paqësisht dhe forcat gjermane u tërhoqën drejt perëndimit, duke e lënë qytetin nën kontrollin sovjetik.

Jehona në botë dhe midis polakëve

Parada e përbashkët provokoi reagime të përziera. Në Poloni, ngjarja u perceptua si një simbol poshtërues i humbjes së pavarësisë, duke thelluar më tej traumën kombëtare pas pushtimit. Në publikun botëror, veçanërisht në vendet perëndimore, parada ishte dëshmi e cinizmit të dy regjimeve totalitare, të cilat, pavarësisht armiqësisë ideologjike, bashkëpunuan në dëm të kombeve më të dobëta.

Megjithatë, bashkëpunimi midis Gjermanisë dhe Bashkimit Sovjetik ishte jetëshkurtër, duke zgjatur deri në qershor 1941, kur Hitleri nisi Operacionin Barbarossa, duke pushtuar Bashkimin Sovjetik.

Parada u përdor më vonë në propagandën sovjetike dhe perëndimore: sovjetikët e injoruan ose e minimizuan atë për të mbuluar rolin e tyre në ndarjen e Polonisë, ndërsa Aleatët Perëndimorë theksuan dyshimin moral të Paktit Ribbentrop-Molotov.

Pasojat historike të pushtimit të përbashkët

Parada e përbashkët në Brest-Litovsk mbeti një nga simbolet më të diskutueshme të fazave të hershme të Luftës së Dytë Botërore. Megjithëse relativisht e vogël në shkallë, ajo shënoi kulmin e marrëveshjes midis Gjermanisë naziste dhe Bashkimit Sovjetik, e cila shkatërroi së bashku shtetin polak.

Ndarja e Polonisë çoi në vuajtje të jashtëzakonshme: deportime masive, persekutime dhe mizori, përfshirë masakrën e Katynit në vitin 1940, ku NKVD vrau mijëra oficerë polakë.

Parada gjithashtu theksoi brishtësinë e rendit ndërkombëtar dhe pamundësinë e Lidhjes së Kombeve për të parandaluar agresionin. Sot, ngjarja studiohet si një shembull i pragmatizmit politik dhe kompromisit moral, duke kujtuar kompleksitetin e aleancave të kohës së luftës dhe pasojat e tyre afatgjata për Poloninë dhe Evropën.