SHBA dhe Irani pranë firmosjes së marrëveshjes, prioritet rihapja e Ngushticës së Hormuzit

Pas më shumë se tre muajsh konflikti që ka tronditur Lindjen e Mesme, ka ndërprerë tregjet e energjisë dhe ka rritur shqetësimet për stabilitetin rajonal, Shtetet e Bashkuara dhe Irani duket se po i afrohen një marrëveshjeje të mundshme paqeje.

Mes përpjekjeve intensive diplomatike të ndërmjetësuara nga Pakistani, zyrtarë në Washington, Teheran dhe Islamabad thanë mbrëmjen e 12 qershorit se negociatat për një Memorandum paraprak Mirëkuptimi, MoU, kishin shënuar përparim të rëndësishëm.

Marrëveshja e propozuar do të përqendrohej në masa të menjëhershme për uljen e tensioneve, përfshirë rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, përfundimin e bllokadës detare amerikane të porteve iraniane dhe sigurimin e një zotimi nga Teherani se nuk do të zhvillojë apo sigurojë armë bërthamore.

Nëse nënshkruhet, Memorandumi i Mirëkuptimit do të hapte një periudhë 60-ditore të negociatave teknike që synojnë adresimin e çështjeve më të gjera.

Qasje me faza për uljen e tensioneve

Analistët thonë se përparimi i dukshëm pasqyron një ndryshim në strategjinë negociuese të Washingtonit, ku zyrtarët po i ndajnë shqetësimet e menjëhershme të sigurisë nga mosmarrëveshjet afatgjata.

Azeem Ibrahim, drejtor i iniciativave të posaçme në Institutin për Strategji dhe Politikë New Lines me seli në Washington, tha për RFE se kjo renditje e çështjeve ka rritur mundësitë për një marrëveshje në një afat të afërt.

“Ajo që duket domethënëse është se administrata Trump në mënyrë efektive i ka ndarë negociatat në pista të veçanta, më të menaxhueshme, në vend se të përpiqet të zgjidhë çdo çështje njëkohësisht”, tha Ibrahim.

“Prioriteti i menjëhershëm duket se është sigurimi i rihapjes së Ngushticës së Hormuzit dhe rivendosja e lirisë së lundrimit, gjë që do të lehtësonte shpejt presionin mbi tregjet globale të energjisë dhe do të zvogëlonte rrezikun e një tronditjeje më të gjerë ekonomike”, shtoi ai.

Në të njëjtën kohë, Ibrahim paralajmëroi se çështje më të vështira mbeten ende të pazgjidhura.

“Çështjet më të vështira, veçanërisht e ardhmja e programit iranian të pasurimit të uraniumit, mekanizmat e verifikimit dhe kufizimet afatgjata bërthamore, po shtyhen për një fazë të mëvonshme”, tha ai.

“Luftimet mund të jenë duke përfunduar, por negociimi i gjithë arkitekturës së një zgjidhjeje të qëndrueshme ka gjasa të zgjasë shumë më gjatë.”

Zyrtarët evropianë u kanë bërë thirrje gjithashtu të dyja palëve që të ndërtojnë mbi këtë momentum.

Ministri i Jashtëm francez, Jean-Noel Barrot, pas një bisede telefonike me ministrin e Jashtëm iranian, Abbas Araqchi, më 12 qershor, u bëri thirrje të dyja palëve të vazhdojnë diplomacinë, duke e përshkruar situatën aktuale si të paqëndrueshme.

Pyetje rreth kushteve dhe verifikimit

Pavarësisht shenjave të përparimit, mbeten pengesa të rëndësishme politike dhe teknike.

Paqartësia u rrit pasi mediat shtetërore iraniane publikuan atë që thanë se ishte një draft i marrëveshjes së propozuar. Teksti përfshinte dispozita, përfshirë një kërkesë të raportuar për 300 miliardë dollarë ndihmë amerikane për rindërtim.

Presidenti Donald Trump e hodhi poshtë tekstin e rrjedhur, duke shkruar në rrjetet sociale se kushtet e publikuara “nuk kanë ASNJË lidhje me kushtet për të cilat ishte arritur marrëveshje”.

Ligjvënësit në Washington kanë theksuar se çdo marrëveshje përfundimtare do të kërkojë masa të rrepta verifikimi.

Kongresisti republikan Ryan Zinke nga Montana u tha gazetarëve se administrata mbetet e përqendruar në tri prioritete: parandalimin e Iranit nga sigurimi i armëve bërthamore, kufizimin e materialit bërthamor dhe garantimin e lirisë së lundrimit në Ngushticën e Hormuzit.

“Djalli, edhe një herë, fshihet te detajet e mënyrës se si do të zbatohet kjo marrëveshje specifike”, tha Zinke. “Si do të zhvillohet verifikimi? Cili do të jetë organi verifikues?”

Senatori republikan Ron Johnson nga Wisconsin shprehu gjithashtu skepticizëm për qëllimet e Iranit, duke e cilësuar një Iran të armatosur me armë bërthamore si një kërcënim serioz.

Ndërkohë, Richard Goldberg, ish-zyrtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Trumpit, tha për RFE se Washingtoni nuk duhet të lehtësojë presionin ekonomik ndaj Iranit gjatë bisedimeve teknike 60-ditore që pritet të pasojnë.

“Çelësi këtu është të minimizohet përfitimi për regjimin, të gjenden mënyra për të vazhduar ushtrimin e presionit gjatë bisedimeve dhe të maksimizohet mbështetja për popullin”, tha Goldberg. “Kështu do t’i arrijmë të gjitha objektivat tona dhe, në fund, do të sigurojmë një të ardhme më të mirë pa këtë regjim të lig që kërcënon botën.”

Mbeten pyetje rreth procesit të firmosjes

Deri në mbrëmjen e 12 qershorit, mbeteshin pyetje se si do të formalizohej marrëveshja. Një zyrtar i lartë i Shtëpisë së Bardhë tha se ndërmjetësuesit po shqyrtonin ende mundësinë e një ceremonie nënshkrimi fizik në Evropë në ditët në vijim.

Trump ka sugjeruar se zëvendëspresidenti JD Vance mund të marrë pjesë në një ceremoni të tillë të firmosjes. Zyra e tij nuk iu përgjigj menjëherë kërkesave për koment.

Por zyrtarët iranianë ofruan një version tjetër. Duke folur në televizionin shtetëror, Araqchi tha se Memorandumi fillestar i Mirëkuptimit do të nënshkruhej nga distanca duke përdorur nënshkrime digjitale.

“Sapo të përfundojnë fazat përfundimtare të negociatave tona, kjo marrëveshje do të nënshkruhet dhe do të shpallet”, tha Araqchi. “Nënshkrimi fillimisht do të bëhet në mënyrë digjitale. Secila palë do të nënshkruajë nga distanca.”

Analistët rajonalë paralajmëruan se edhe nëse arrihet një marrëveshje, qëndrueshmëria e saj mbetet e pasigurt.

Ian Ralby, drejtues i kompanisë së sigurisë detare Auxilium Worldwide, tha se shkalla e armiqësive të fundit e nënvizon brishtësinë e çdo armëpushimi.

“Është shumë e vështirë të besohet se situata ka marrë fund, veçanërisht duke pasur parasysh nivelin e armiqësive që kemi parë mes palëve këtë javë,” tha Ralby për RFE, duke iu referuar sulmeve brenda Iranit dhe në shtetet e Gjirit, përfshirë Kuvajtin, Irakun, Bahreinin dhe Jordaninë.

Megjithatë, ndërsa kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif kritikoi ashpër atë që e quajti një “fushatë të pandërprerë dezinformimi” që synon sabotimin e tekstit të marrëveshjes, bota mbetet në pritje të kthesës së radhës në rrugën diplomatike.

“Ne të gjithë mund të shpresojmë”, tha Ralby. “Sepse në këtë pikë, mendoj se të gjithë po kërkojnë të gjejnë një rreze shprese mes një situate që përndryshe është shumë e trishtë, shumë e vështirë dhe shumë e kushtueshme.”/RFE/