Bre-entry mund të jetë drama e radhës që do të përfshijë Bashkimin Europian

Përfytyroni skenën, diku në vitet 2030. Dhjetëra liderë të vendeve anëtare të Bashkimit Europian mblidhen rreth një tavoline të artë në një sallë të mbushur me histori, ndoshta në Versajë, Sarajevë ose Romë.

Kryeministri spanjoll firmos një dokument të trashë pergamenë, përpara se t’ia kalojë stilolapsin Mont Blanc, kancelarit gjerman, e më pas presidentit ukrainas. Atmosfera është festive, ndërsa njëri pas tjetrit hedhin firmat mbi “Traktatin e Anëtarësimit të Mbretërisë së Bashkuar në Bashkimin Europian (versioni 2.0)”.

Kur stilolapsi mbërrin te presidentja franceze, ajo duket sikur heziton për një çast, ndoshta duke kujtuar titujt e dikurshëm të tabloideve për bananet e lakuara dhe zbritjet buxhetore (“Bananet e lakuara” është një referencë ironike shumë e njohur nga debati britanik për BE-në.

Për vite me radhë, tabloidet euroskeptike në Britani tallnin rregulloret e Bashkimit Europian duke pretenduar se Brukseli po vendoste rregulla absurde edhe për formën dhe madhësinë e bananeve).

Më në fund vjen radha e kryeministrit britanik të asaj kohe. Me një firmë të vetme, Brexit përmbyset; i vetmi vend që ishte larguar ndonjëherë nga BE-ja rikthehet brenda saj.

Mes zhurmës së tapave të shampanjës që hapen, pakkush arrin të dëgjojë fjalët e një zotërie të moshuar në tribunën e publikut, njëfarë Nigel Farage, i cili murmurit i paqartë për “vullnetin e popullit”. Mirë se u ktheve, Britani! Kombi “plëngprishës” rikthehet në shtëpi!

Ajo që dikur do të dukej si një fantazi e ethshme e mbështetësve të qëndrimit në BE, nuk tingëllon më aq absurde. Për herë të parë që nga referendumi i Brexit në qershor 2016, ideja e rikthimit në BE po shfaqet në horizontin politik britanik.

Sigurisht, për momentin, ideja e “Bre-entry” kufizohet kryesisht te politikanët e Partisë Laburiste, që e hedhin si ide për të joshur anëtarët e partisë përpara një sfide të mundshme ndaj Sir Keir Starmer; disa prej tyre shpresojnë të bëhen kryeministër në vend të tij. Po ashtu, partia Reform UK e Farage, kundërshtare e zjarrtë e Europës, kryeson në sondazhe.

Por rikthimi në BE duket se po fiton terren me shumë votues britanikë, shumica e të cilëve mendojnë se largimi ishte një gabim. Dhe kjo ide nuk ka gjasa të zhduket shpejt. Ndërsa gjithnjë e më shumë politikanë në Westminster deklarojnë se mbështesin rikthimin, BE-së mund t’i duhet një ditë të thotë se çfarë mendon për kthimin e Britanisë në unionin që dikur e la me zemërim.

Gjendja aktuale e marrëdhënieve Britani-BE nuk jep pothuajse asnjë sinjal se cili mund të jetë reagimi nga Brukseli. Që kur divorci u zyrtarizua në vitin 2020, të dyja palët kanë pasur diskutime për çështje relativisht të vogla, si harmonizimi i rregullave për sigurinë ushqimore e të ngjashme.

Kjo është fushë e eurokratëve të nivelit të mesëm. Ndërsa një kërkesë për rikthim do të trajtohej nga liderët kombëtarë në Paris, Berlin dhe më gjerë.

Shumë prej tyre do të shihnin arsye të forta që Britania të rikthehej. Çdo union do ta mirëpriste një vend të G7-s, me vend në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, armë bërthamore dhe qendrën më të madhe të tregjeve të kapitalit në Europë.

Të njëjtët faktorë që po shtyjnë disa britanikë të flasin për rikthimin, një rend global kaotik ku Amerika dhe Kina rivalizojnë për dominim dhe fuqitë e mesme kërkojnë siguri, mund ta shtyjnë edhe BE-në drejt pranimit të Britanisë. Në të gjithë unionin, votuesit thonë se do ta mirëprisnin kthimin e saj.

“Pas disa vitesh”, mund të kundërpërgjigjen disa diplomatë. Britania ishte gjithmonë një anëtare gjysmë zemre e BE-së. Ajo këmbënguli për përjashtime nga disa prej projekteve kryesore të unionit, sidomos Euro dhe zona Schengen pa kontrolle kufitare, për të mos përmendur kërkesat për ulje të kontributit në buxhetin e BE-së.

Pse të rikthehet një vend problematik në një union që, sipas shumëkujt, ka funksionuar shumë mirë edhe pa të?

Që prej largimit të Britanisë, BE-ja ka avancuar me projekte federalizuese që kryeministrat britanikë me gjasë do t’i kishin bllokuar me krenari në samitet e Brukselit. Shpenzimet e unionit financohen tashmë pjesërisht përmes borxhit të përbashkët të 27 vendeve anëtare, diçka që në Londër do të konsiderohej tabu. Po ashtu, BE-ja ka përqafuar idetë franceze për politikën industriale dhe “autonominë strategjike”, pjesërisht sepse nuk ka më nevojë të shqetësohet për veto britanike.

Në teori, kërkesa e Britanisë për t’u rikthyer do të trajtohej njësoj si ato të vendeve të tjera, nga Ukraina te Serbia, që kanë aplikuar zyrtarisht për anëtarësim në BE. Në praktikë, do të ishte njëkohësisht më e lehtë dhe më e vështirë.

Si ish-anëtare, rregulloret e së cilës nuk janë larguar shumë nga acquis communautaire, qindra vëllimet e rregullave të BE-së që çdo kandidat duhet të pranojë, Britania do t’i kalonte procedurat më shpejt se shumica. Pjesa e vështirë, përveç faktit se dhjetëra qeveri kombëtare kanë të drejtën e vetos për vendimin final, është se disa vende mund të kërkojnë që Britania të pranojë edhe Euron dhe Schengen.

Kjo mund të shërbente si test për të parë sa seriozisht e dëshiron rikthimin këtë herë. Në praktikë, Britania mund të angazhohej lehtësisht t’i bashkohej njërës apo tjetrës “kur të plotësoheshin kushtet e duhura”, edhe nëse ato kushte nuk do të përmbusheshin kurrë. Zbritja buxhetore që gëzonte dikur Britania me siguri do të zhdukej, edhe pse kjo mund të kishte ndodhur gjithsesi po të kishte mbetur në BE.

Kthim te dërguesi

Arsyeja kryesore e hezitimit për rikthimin e Britanisë në BE është dyshimi i vazhdueshëm nëse ajo mund të konsiderohet ndonjëherë një anëtare e qëndrueshme. Një largim nga unioni mund të konsiderohet fatkeqësi; largimi i dytë do të dukej si pakujdesi.

Në praktikë, thotë Charles Grant nga Centre for European Reform, një institut në Londër, BE-ja do të kërkonte konsensus të gjerë mes partive britanike përpara se të diskutonte kushtet e rikthimit, në mënyrë që ministrat e nesërm të mos rrëzonin marrëveshjet e arritura nga ata të sotmit. Kjo mund të nënkuptojë që edhe konservatorët të mbështesin rikthimin, një skenar ende i largët, ose që ndikimi politik i Farage të zbehet.

Edhe atëherë do të nevojitej durim. Kërkesa e parë e Britanisë për t’iu bashkuar BE-së në vitin 1961 u realizua vetëm pas 12 vitesh dhe pavarësisht dy vetove franceze.

Një afat i ngjashëm do të nënkuptonte se më shumë se një brez i tërë do të kishte kaluar mes referendumit të vitit 2016 dhe rikthimit në BE, një periudhë e mjaftueshme që një komb të ndryshojë mendim.

Rruga do të ishte e gjatë, e vështirë dhe me kthesa, por do t’ia vlente. Britanikët do të kishin mundësinë të korrigjonin një gabim që i ka bërë më të varfër dhe më të izoluar.

Për BE-në, shpërblimi mund të jetë edhe më i madh: të vulosë unionin si destinacionin e pashmangshëm të kontinentit, me zyrtarët britanikë të rikthyer sërish në negociata të gjata nate për kuotat e peshkimit./The Economist/ Monitor/