Trump kërcënon Omanin, DW: Roli i vështirë i ndërmjetësuesit!

Omani ndërmjetëson mes SHBA-së dhe Iranit, por tani Trump kërcënon shtetin e Gjirit me bombardime. Sfondi është mosmarrëveshja për Ngushticën e Hormuzit dhe administrimin e saj në të ardhmen. Omani në situata delikate.

“Nëse Omani na del përpara, ne do ta bombardojmë deri në rrafsh me tokën.” Këto ishin fjalët drastike me të cilat presidenti amerikan Donald Trump kërcënoi në fillim të javës shtetin në skajin juglindor të Gadishullit Arabik. “Nuk kam një afat kohor, nuk nxitohem”, shtoi ai në një bisedë telefonike me gazetarin e Fox News, Trey Yingst. Sipas Yingst, Trump tha se Irani duhet të ngrejë flamurin e bardhë të dorëzimit.

Me këtë reagim, Trump iu përgjigj përpjekjeve diplomatike të Omanit për të gjetur, së bashku me Iranin, një zgjidhje për qarkullimin e anijeve nëpër Ngushticën e Hormuzit. Prej kohësh, Omani ka luajtur rolin e ndërmjetësuesit mes SHBA-së dhe Iranit. Në këtë rol, ai po përpiqet të arrijë një zgjidhje diplomatike që synon rihapjen e ngushticës për trafikun detar ndërkombëtar.

Pak më herët, përfaqësues iranianë kishin deklaruar se ishin afër përfundimit të një marrëveshjeje me Omanin për lundrimin detar. Pikënisja ishte Memorandumi i Mirëkuptimit, MoU, i nënshkruar më 17 qershor mes SHBA-së dhe Iranit. Sipas tij, Irani duhej të përpiqej për 60 ditë të garantonte kalimin e sigurt dhe pa tarifa për anijet tregtare. Megjithatë, memorandumi tashmë ka dështuar.

Më pas, Irani dhe Omani duhej të përcaktonin administrimin e ardhshëm dhe shërbimet detare në Ngushticën e Hormuzit. Pikërisht kjo klauzolë përbën sfondin e negociatave aktuale.

Një zgjidhje që ruan dinjitetin e palëve

Sipas një analize të institutit Chatham House, pikërisht këtu qëndron një nga pikat kryesore të konfliktit. Irani mund ta ketë interpretuar formulimin mbi “të drejtat sovrane të shteteve bregdetare” si një pranim nga Washingtoni i pretendimeve iraniane për një kontroll më të madh mbi ngushticën. Chatham House e konsideron këtë interpretim të pambështetur në të drejtën ndërkombëtare: sipas institutit, të drejtat sovrane nuk përfshijnë as kufizimin e kalimit ndërkombëtar dhe as vendosjen e tarifave.

“Nuk mund të ketë as kontroll iranian mbi kalimin dhe as tarifa iraniane”, thekson Chatham House. “Megjithatë, mund të jetë e mundur një marrëveshje që u lejon palëve të ruajnë dinjitetin, me tarifa të kufizuara”, të cilat do të bazoheshin në kostot reale për sigurinë e lundrimit, mbrojtjen e mjedisit dhe shpenzime të tjera të arsyeshme.

Mbetet e diskutueshme se si mund të duket një marrëveshje e tillë. Chatham House përmend si kompromis të mundshëm një administrim të përbashkët iraniano-omanas të disa shërbimeve detare. Nga ana tjetër, Institute for the Study of War paralajmëron se Irani mund të përpiqet ta shndërrojë ndikimin e fituar përmes pengimit të trafikut detar në një prani të përhershme në administrimin e rrugës ujore.

Edhe për Trumpin, kontrolli mbi trafikun detar është një mjet i rëndësishëm presioni ndaj Iranit. Ai e kundërshton zgjatjen e Memorandumit të Mirëkuptimit. Sipas BBC-së, kur u pyet nga një gazetar nëse synonte ta zgjaste marrëveshjen, Trump u përgjigj të hënën me “Jo”.

Me këtë, Trump përsëriti kërcënimet që kishte bërë në maj. Nëse Omani dhe Irani do të përpiqeshin të kontrollonin Ngushticën e Hormuzit, SHBA-ja do të kryente një goditje ushtarake kundër Omanit, kishte paralajmëruar ai në fund të atij muaji. Kjo erdhi pasi televizioni shtetëror iranian raportoi për një draft jozyrtar marrëveshjeje sipas së cilës Irani dhe Omani do ta administronin së bashku trafikun detar. “Omani do të sillet si të gjithë të tjerët, ose ne do ta hedhim në erë”, kishte deklaruar Trump atëherë.

Omani, ndërmjetësuesi tradicional

Edhe kërcënimi më i fundit drejtohet kundër një shteti që prej dekadash mban të hapura kanalet diplomatike në Lindjen e Mesme. “Omani tradicionalisht ka luajtur gjithmonë rolin e ndërmjetësit mes shteteve arabe të Gjirit dhe Iranit”, tha në maj për Deutsche Welle Marcus Schneider, drejtues i projektit rajonal për Paqen dhe Sigurinë në Lindjen e Mesme pranë Fondacionit Friedrich Ebert në Bejrut. Ndër vendet e Gjirit, Sulltanati ka ruajtur vazhdimisht marrëdhëniet më të ngushta me Teheranin.

Edhe për Stefan Lukas, themelues i kompanisë analitike Middle East Minds, pikërisht kjo e bën Omanin të veçantë. “Omani është një nga të paktat shtete të mbetura në rajon që ende kanë marrëdhënie relativisht të qëndrueshme me pothuajse të gjitha palët në konflikt”, tha ai për DW në maj.

Pozita kyçe gjeografike

Për shkak të vendndodhjes së tij në anën jugore të Ngushticës së Hormuzit, Omani zë një pozicion strategjik të rëndësishëm. Në të njëjtën kohë, Sulltanati mban marrëdhënie të mira si me Washingtonin ashtu edhe me Teheranin, ndaj shpesh ka shërbyer si vend për bisedime konfidenciale. Edhe në fillim të këtij viti, aty u zhvilluan negociata mes SHBA-së dhe Iranit, të cilat dështuan për shkak të mosbesimit të thellë mes palëve.

Për Omanin, situata është veçanërisht e ndjeshme. Vendi përpiqet të ruajë rolin e tij si ndërmjetës neutral, por po gjendet gjithnjë e më shumë mes dy zjarreve. “Që nga fillimi i luftës, Omani ka qenë ndër shtetet e Gjirit që kanë kërkuar më fort uljen e tensioneve”, tha Schneider në maj. Ashtu si vendet e tjera të rajonit, edhe ai ka frikë se mund të përfshihet drejtpërdrejt në konflikt.

Kundër çdo përshkallëzimi

Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe prej vitesh e shohin rolin e veçantë të Omanit me ndjenja të përziera. Megjithatë, në vendet e Gjirit po rritet bindja se stabiliteti afatgjatë nuk mund të arrihet kundër Iranit, por vetëm së bashku me të.

“Irani ka ardhur për të qëndruar”, citon Center for Strategic and International Studies një shprehje të përhapur mes politikanëve të rajonit. Ndërlidhjet ekonomike mund të përbëjnë në afat të gjatë formën më efektive të parandalimit të konflikteve.

Për Omanin, ky zhvillim ka rëndësi të veçantë. Vendi përfiton nga marrëdhënie të qëndrueshme me sa më shumë aktorë të jetë e mundur. “Veçanërisht Omani, për shkak të pozicionit të tij gjeografik në Ngushticën e Hormuzit, është i ekspozuar në mënyrë të veçantë”, tha Schneider në maj. Për këtë arsye, interesi i Maskatit për të parandaluar çdo përshkallëzim të mëtejshëm është jashtëzakonisht i madh./DW/