Fondet e Planit të Rritjes për Ballkanin Perëndimor, sa janë disbursuar, ku renditet Shqipëria e Kosova

Vendet e Ballkanit Perëndimor mbeten ende larg shfrytëzimit të plotë të paketës financiare prej 6 miliardë eurosh të Bashkimit Europian. Nga viti 2024 deri në maj 2026, janë disbursuar vetëm 673.6 milionë euro, ose 11.2 për qind e Planit të Rritjes, ndërsa rreth 5.33 miliardë euro mbeten ende të pashpërndara.

Sipas të dhënave të platformës së komunikimit të BE-së për Ballkanin Perëndimor, WeBalkans.eu, me pak më shumë se një vit të mbetur deri në afatin përfundimtar, rajoni ka marrë vetëm një pjesë të vogël të financimit në dispozicion. Të gjitha projektet e mbështetura nga Plani i Rritjes duhet të përfundojnë deri në fund të vitit 2027 dhe nuk parashikohet shtyrje e afatit.

Plani i Rritjes përbëhet nga 4 miliardë euro kredi me kushte të favorshme dhe 2 miliardë euro grante. Ndryshe nga programet tradicionale të ndihmës, pagesat lidhen drejtpërdrejt me zbatimin e reformave të përcaktuara në Agjendën e Reformave të secilit vend. Vendet raportojnë dy herë në vit dhe më pas Komisioni Europian vlerëson nëse objektivat janë përmbushur në mënyrë të kënaqshme.

Mali i Zi dhe Shqipëria kryesojnë rajonin për nga përqindja e fondeve të disbursuara, megjithëse të dyja vendet kanë marrë më pak se një të katërtën e financimit të vënë në dispozicion.

Sipas të dhënave zyrtare, Mali i Zi ka marrë 89.3 milionë euro nga 383.5 milionë euro të alokuara, ose rreth 23.3 për qind. Shqipëria ka marrë 212.8 milionë euro nga 922.1 milionë euro, ose rreth 23.1 për qind të shumës së saj.

Maqedonia e Veriut ka marrë 142.1 milionë euro nga 750.4 milionë euro, ose 18.9 për qind. Serbia, që ka paketën më të madhe financiare në rajon, ka marrë vetëm 167.5 milionë euro nga rreth 1.59 miliardë euro, ose 10.6 për qind.

Kosova ka marrë 61.8 milionë euro nga 882.6 milionë euro, e barabartë me vetëm 7 për qind të shumës së alokuar. Bosnjë-Hercegovina nuk ka marrë ende asnjë fond në kuadër të këtij instrumenti.

Financimi i planifikuar për Bosnje Hercegovinën është ulur gjithashtu me 10 për qind, nga 1.085 miliardë euro në 976.6 milionë euro, pasi vendi ishte i fundit në rajon që përfundoi Agjendën e Reformave.

Fondet e disbursuara nuk do të thotë domosdoshmërisht se janë shpenzuar

Edhe shifra prej 11.2 për qind i referohet fondeve të lëvruara nga Bashkimi Europian dhe jo domosdoshmërisht investimeve të përfunduara.

Në këstin e fundit prej 49 milionë eurosh për Shqipërinë, për shembull, 22.8 milionë euro u transferuan në buxhetin e shtetit, ndërsa pjesa tjetër u vu në dispozicion për projekte investimi përmes Kornizës së Investimeve për Ballkanin Perëndimor, në varësi të miratimit të procedurave përkatëse.

I njëjti mekanizëm zbatohet edhe për vendet e tjera. Nga kësti prej 44.2 milionë eurosh për Malin e Zi, 20.6 milionë euro u transferuan në buxhetin e shtetit, ndërsa nga kësti prej 65.7 milionë eurosh për Maqedoninë e Veriut, 30.6 milionë euro u paguan drejtpërdrejt në buxhet. Fondet e mbetura janë të destinuara për projekte në transport, energji, dixhitalizim dhe kapital njerëzor.

Niveli real i zbatimit dhe përdorimit të fondeve në projekte konkrete mund të jetë më i ulët se shuma e raportuar si e disbursuar.

Ritmi i ngadaltë i reformave mund t’u kushtojë vendeve të rajonit edhe një pjesë të financimit në dispozicion. Sipas WeBalkans, vendet e Ballkanit Perëndimor, me përjashtim të Bosnje Hercegovinës, rrezikojnë të humbasin në total më shumë se 333 milionë euro nëse nuk përmbushin objektivat e reformave të lidhura me afatin e qershorit 2026. Bosnje Hercegovinës i është dhënë një afat i zgjatur deri në dhjetor.

Vendet që nuk përmbushin angazhimet e tyre mund të humbasin fondet e alokuara, të cilat më pas mund të rishpërndahen te vendet e tjera të rajonit./Monitor/