Një e pesta e ekonomisë për t’u ushqyer, Shqipëria rekord në Europë për qumësht, vaj e zarzavate

Shqipëria kishte në vitin 2025 peshën më të lartë të shpenzimeve për ushqime në raport me ekonominë në Europë.

Në vitin 2025, shpenzimet nominale për ushqime ishin sa 20.4 për qind e Prodhimit të Brendshëm Bruto, PBB, ose rreth një e pesta e ekonomisë, kundrejt vetëm 6.2 për qind që ishte mesatarja e Bashkimit Europian.

Edhe krahasimi rajonal tregon një diferencë të dukshme. Në Malin e Zi, shpenzimet për ushqime ishin sa 19.9 për qind e PBB-së, në Bosnje Hercegovinë 19.1 për qind, në Maqedoninë e Veriut 17.9 për qind dhe në Serbi vetëm 12.8 për qind.

Pesha kaq e lartë lidhet në radhë të parë me nivelin e ulët të të ardhurave. Për familjet me të ardhura më të kufizuara, pjesa më e madhe e buxhetit përqendrohet te nevojat bazë dhe ushqimi është ndër të parat.

Në vendet me të ardhura më të larta, pasi plotësohen nevojat për ushqim, një pjesë shumë më e madhe e të ardhurave mbetet për strehim, transport, shëndetësi, arsim, kulturë, argëtim dhe kursime.

Shqipëria ka konsum individual për frymë, të matur sipas fuqisë blerëse, sa 48 për qind e mesatares së BE-së, ndërsa të ardhurat për frymë janë vetëm 43 për qind e mesatares europiane. Megjithatë, shpenzimet për ushqime në raport me ekonominë janë mbi tri herë më të larta se në BE.

Në vlerë, sipas të dhënave të Eurostat, Shqipëria shpenzon 5.1 miliardë euro për ushqime.

E parë e detajuar, Shqipëria ka peshë të lartë të disa prej produkteve më bazë në ekonomi, duke u renditur në krye të Europës për shpenzimet për qumështin dhe produktet e bulmetit, vajrat dhe yndyrnat, si dhe për zarzavatet.

Grupi “qumësht, produkte të tjera të bulmetit dhe vezë” përfaqësonte në vitin 2025 rreth 4.5 për qind të PBB-së së Shqipërisë. Mesatarja e Bashkimit Europian ishte vetëm 1 për qind.
Asnjë vend tjetër në tabelën europiane nuk kishte një peshë më të lartë.

Në Bosnje Hercegovinë, shpenzimet për këtë grup ishin sa 4.2 për qind e PBB-së, në Malin e Zi 3.5 për qind në Maqedoninë e Veriut 3.4% dhe në Serbi 2.2 për qind. Në Greqi pesha ishte vetëm 1.7 për qind, ndërsa në Itali 1.2 për qind.

Pesha e qumështit, bulmetit dhe vezëve në ekonominë shqiptare është kështu 4.5 herë më e lartë se mesatarja e BE-së.

Nuk ka asnjë të dhënë që të trgojë se shqiptarët konsumojnë më shumë bulmet se Europa. Diferenca përkon më shumë me nivelin e lartë të çmimeve të këtyre produkteve. Në vitin 2025,

Shqipëria kishte indeksin 135.6 për qumështin, produktet e bulmetit dhe vezët, ku mesatarja e BE-së është 100. Çmimet ishin 35.6% mbi mesataren europiane, duke e renditur Shqipërinë të tretën më të shtrenjtë në Europë për këtë grup. Në vlerë, shpenzimet për këtë grup ishin 1.1 miliardë euro.

Diferenca me rajonin ishte edhe më e fortë. Indeksi ishte 107.1 në Serbi, 95 në Malin e Zi, 92 në Bosnjë-Hercegovinë dhe 89.6 në Maqedoninë e Veriut. Shqiptarët i paguanin këto produkte rreth 27 për qind më shtrenjtë se serbët, 43 për qind më shtrenjtë se malazezët dhe mbi 50 për qind më shtrenjtë se konsumatorët në Maqedoninë e Veriut.

Një tjetër diferencë e fortë është te vajrat dhe yndyrnat. Në Shqipëri, shpenzimet për këtë kategori ishin sa 1.4 për qind e PBB-së, kundrejt vetëm 0.2 për qind në Bashkimin Europian. Në raport me madhësinë e ekonomisë, Shqipëria shpenzon shtatë herë më shumë se mesatarja e BE-së për këtë grup produktesh. Në vlerë shpenzimi ishte 356 milionë euro.

Edhe në këtë rast, Shqipëria kishte peshën më të lartë ndër vendet europiane të përfshira në tabelë. Në Malin e Zi, Bosnje Hercegovinë dhe Maqedoninë e Veriut, vajrat dhe yndyrnat zinin vetëm 0.6 për qind të PBB-së, ndërsa në Serbi 0.4 për qind. Edhe Greqia, relativisht e lartë në krahasim me BE-në, ishte në 0.7 për qind.

Edhe çmimet e vajrave dhe yndyrnave në Shqipëri ishin mbi mesataren europiane në vitin 2025. Indeksi i çmimeve ishte 112.5, ose 12.5 për qind mbi mesataren e BE-së. Në këtë grup, megjithatë, Shqipëria nuk ishte më e shtrenjta në rajon, pasi Serbia kishte indeksin 128.4 dhe Mali i Zi 119.4. Bosnje Hercegovina ishte në 99.2 dhe Maqedonia e Veriut në 95.

Një peshë po aq e pazakontë kanë zarzavatet. Grupi që Eurostat klasifikon si “zarzavate, zhardhokë, banane gatimi dhe bishtajore” përfaqësonte 3.9% të PBB-së së Shqipërisë në vitin 2025, pothuajse pesë herë më shumë se mesatarja e Bashkimit Europian prej 0.8%. Për zarzavatet shpenzohen gati 1 miliardë euro në vit.

Shqipëria ndan nivelin më të lartë me Maqedoninë e Veriut, gjithashtu me 3.9% të PBB-së. Në Bosnje Hercegovinë pesha ishte vetëm 1.7 për qind, në Malin e Zi 1.6 për qind dhe në Serbi 1.4. Në Greqi ishte gjithashtu 1.4 për qind, ndërsa në Itali 1.2 për qind.

Në ndryshim nga bulmeti dhe vajrat, çmimet e këtij grupi në Shqipëri mbeten nën mesataren e BE-së, por janë shumë më të larta se në pjesën më të madhe të rajonit.

Indeksi i çmimeve për zarzavatet ishte 91.2, pothuajse i njëjtë me Serbinë, me 91. Megjithatë, çmimet në Shqipëri ishin rreth 20 për qind më të larta se në Bosnje Hercegovinë, 22 për qind më të larta se në Malin e Zi dhe 27 për qind më të larta se në Maqedoninë e Veriut.

Mishi është produkti që merr pjesën më të madhe të shpenzimeve ushqimore në Shqipëri. Grupi i mishit dhe produkteve të kafshëve të therura përfaqësonte 4.7 për qind të PBB-së, kundrejt 1.3 për qind mesatarisht në BE. Pesha ishte rreth 3.6 herë më e lartë se mesatarja europiane. Në vlerë, shpenzimi është gati 1.2 miliardë euro.

Në rajon, vetëm Mali i Zi dhe Bosnje Hercegovina kishin një peshë më të lartë, me nga 5.6 për qind të PBB-së. Serbia ishte në 3.6% dhe Maqedonia e Veriut në 3.4 për qind.

Në çmime, mishi në Shqipëri ishte vetëm 2% më i lirë se mesatarja e BE-së, me indeks 98, por rezultonte më i shtrenjti në rajon. Indeksi ishte 86.1 në Serbi, 83 në Bosnje Hercegovinë, 77.6 në Maqedoninë e Veriut dhe vetëm 71 në Malin e Zi.

Edhe frutat dhe arrat zënë një pjesë shumë më të madhe të ekonomisë shqiptare sesa në BE. Shpenzimet për to ishin sa 1.9 për qind e PBB-së, kundrejt 0.5 për qind në Bashkimin Europian, ose gati katër herë më shumë. Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut kishin një peshë më të lartë, me nga 2.3 për qind, ndërsa Bosnje Hercegovina ishte në 1.7 për qind dhe Serbia në vetëm 1 për qind.

Çmimet e frutave dhe arrave në Shqipëri ishin sa 92.1 për qind e mesatares së BE-së, por diferenca me ekonomitë më të lira të rajonit ishte e madhe. Në Bosnje Hercegovinë indeksi ishte 71.2 dhe në Maqedoninë e Veriut 52.4.

Në krahasim me këtë të fundit, frutat dhe arrat në Shqipëri kushtonin rreth 76 për qind më shumë.
Për drithërat dhe produktet e tyre, shpenzimet ishin sa 2.1 për qind e PBB-së, më shumë se dyfishi i mesatares së BE-së prej 1 për qind. Në këtë kategori Shqipëria nuk kryeson rajonin: Mali i Zi arrin në 3.5 për qind.

Bosnje Hercegovina në 2.7 për qind, Maqedonia e Veriut në 2.5 për qind dhe Serbia në 2.2 për qind.
Pesha e madhe që ushqimet marrin në ekonominë shqiptare po shoqërohet tashmë edhe me një tjetër zhvillim. Në vitin 2025, për herë të parë, niveli i çmimeve të ushqimeve në Shqipëri kaloi mesataren e Bashkimit Europian.

Indeksi i ushqimeve arriti në 102.9, ose 2.9 për qind mbi mesataren e BE-së, nga 99.6 një vit më parë dhe rreth 85 në vitin 2022. Shqipëria është i vetmi vend i rajonit ku ushqimet kanë kaluar mesataren europiane. Serbia, e dyta më e shtrenjtë, kishte indeksin 96.6, ndërsa Mali i Zi dhe Bosnje Hercegovina ishin në 84.6 dhe Maqedonia e Veriut në vetëm 74.3.

Kur përfshihen edhe pijet joalkoolike, indeksi i Shqipërisë arrin në 103.8. Në Serbi është 97.1, në Malin e Zi 86.5, në Bosnje Hercegovinë 85.8 dhe në Maqedoninë e Veriut 74.8.

Ushqimet dhe pijet joalkoolike kushtojnë në Shqipëri rreth 7 për qind më shumë se në Serbi, 20 për qind më shumë se në Malin e Zi, 21 për qind më shumë se në Bosnje Hercegovinë dhe gati 39 për qind më shumë se në Maqedoninë e Veriut.

Nga 12 grupet e detajuara ushqimore që raporton Eurostat, në gjysmën e tyre çmimet në Shqipëri janë tashmë mbi mesataren e Bashkimit Europian. Mes tyre janë qumështi dhe produktet e bulmetit, vajrat dhe yndyrnat, sheqeri dhe ëmbëlsirat, pijet joalkoolike dhe ushqimet e gatshme, ndërsa mishi dhe peshku janë afër nivelit mesatar europian.

Pijet joalkoolike, për të cilat Shqipëria shpenzon sa 1.4 për qind e PBB-së, kundrejt 0.6 për qind në BE, kishin në vitin 2025 një indeks çmimesh prej 114.3, ose 14.3 për qind mbi mesataren europiane dhe më të lartin në rajon.

Sheqeri, ëmbëlsirat dhe produktet e pastiçerisë kishin indeksin 123.1, ose 23.1 për qind mbi mesataren e BE-së, ndërsa ushqimet e gatshme dhe produktet e tjera ushqimore arrinin në 128.2, ose 28.2 për qind më shtrenjtë se mesatarja europiane./Monitor/