Paralajmërimi për varrimin e Ratko Mladiçit me nderime, mesazh i rrezikshëm për boshnjakët në Serbi

“Unë, në asnjë mënyrë, nuk do të jem pjesë e atij varrimi të Ratko Mladiçit,” thotë për RFE ministri i Turizmit dhe Rinisë i Serbisë, Husein Memiç.

“Ratko Mladiç është një njeri që është dënuar nga Gjykata e Hagës dhe për këtë nuk ka më çfarë të thuhet,” thotë Memiç, i cili është pjesë e Qeverisë së Serbisë nga radhët e Partisë Demokratike të Sanxhakut.

Në zgjedhjet e fundit parlamentare, kjo parti garoi në kuadër të listës së udhëhequr nga Partia Përparimtare Serbe.

Reagime të ashpra nga pjesëtarët e pakicës kombëtare boshnjake në Serbi pasuan paralajmërimin e ministrit serb të Drejtësisë, Nenad Vujiç, se krimineli i dënuar i luftës, Ratko Mladiç, do të varroset në Serbi me nderimet më të larta shtetërore.

Qeveria e Serbisë, Ministria e Drejtësisë dhe Presidenca nuk iu përgjigjën pyetjeve të RFE lidhur me paralajmërimet për varrimin e Mladiçit dhe as nuk dhanë hollësi për përfshirjen eventuale të shtetit serb në të.

Edhe ministri Memiç thotë për RFE se nuk ka ndonjë konfirmim nga Qeveria se Mladiç do të varroset me nderime shtetërore.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, deklaroi më 28 gusht se Mladiç do të varroset aty ku dëshiron familja dhe se autoritetet në Serbi, aktualisht, nuk kanë asnjë informacion për këtë.

Ish-Gjenerali i Ushtrisë së Republikës Srpska, Ratko Mladiç, u dënua në vitin 2021 nga Gjykata e Hagës me burgim të përjetshëm për krime dhe gjenocid ndaj boshnjakëve.

Ai u shpall fajtor për gjenocidin në Srebrenicë të Bosnje Hercegovinës, përndjekjen dhe zhvendosjen me forcë të popullsisë, terrorizimin e civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës, si dhe marrjen peng të pjesëtarëve të forcave paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.

Ratko Mladiç vdiq më 27 gusht në Hagë, pas problemeve të rënda shëndetësore.

Reagimet për Mladiçin në Sanxhak

Këshilli Kombëtar Boshnjak e dënoi, përmes një deklarate më 29 gusht, paralajmërimin për varrimin e Mladiçit me nderime shtetërore, duke thënë se shteti po u dërgon boshnjakëve një “mesazh të rrezikshëm”.

Ai u bëri thirrje zyrtarëve që të mos e madhërojnë një kriminel të dënuar të luftës.

Nga Tubimi i Qytetarëve të Pazarit Ri, një prej organizimeve joformale qytetare të krijuara gjatë protestave studentore, thanë për RFE se mesazhi për nderime shtetërore ndaj Mladiçit është i tmerrshëm.

“Nuk mund të kërkoni nga boshnjakët të kenë besim në institucione dhe, në të njëjtën kohë, t’i bëni nderime shtetërore një njeriu të dënuar për gjenocid ndaj popullit të tyre. Kjo, thjesht, nuk është rruga drejt pajtimit”, thuhet në përgjigjen me shkrim.

Aty theksohet se “më e rrezikshmja nga të gjitha është përpjekja për normalizim, imponimi i tezës se boshnjakët duhet ta pranojnë madhërimin e Mladiçit si një lloj realiteti shoqëror”.

“Ne nuk e pranojmë këtë”, thuhet në përgjigje.

Ahmed Delimegjac, avokat nga Pazari i Ri, qytet në jugperëndim të Serbisë me popullsi shumicë boshnjake, ndan shqetësimin e boshnjakëve.

Ai thotë për RFE se druan që, duke pasur parasysh atmosferën në shoqëri, varri i Mlladiçit mund të shndërrohet në mauzole.

“Ky është vazhdim i rrugës në të cilën Serbia ndodhet tashmë prej kohësh – fuqizimi, madhërimi dhe pranimi i këtyre krimeve të luftës”, thotë Dellimegjac.

Mesazhet në mbështetje të Mladiçit kanë vërshuar mediat në Serbi dhe në Republikën Srpska, të nxitura edhe nga disa politikanë, si ish-presidenti i Republikës Srpska, Millorad Dodik, i cili deklaroi se bëhet fjalë për një “vrasje”.

Kur bëhet fjalë për Serbinë, qëndrimi ndaj Mladiçit është çështje veçanërisht e ndjeshme në Sanxhak, rajon në jugperëndim të këtij vendi me popullsi shumicë boshnjake, ku që gjatë Luftës së Dytë Botërore janë dokumentuar krime të lëvizjes çetnike serbe ndaj boshnjakëve.

Aleksandar Popov, nga organizata joqeveritare Qendra për Rajonalizëm, vlerëson për RFE se pushteti në Serbi, prej kohësh, kultivon narrativë që relativizojnë krimet e luftës dhe se kjo është vetëm vazhdimësi e një politike të tillë.

“Vendimi i Gjykatës Hagës ndaj Ratko Mladiçit më 2021 ishte i qartë. Në vend që pas tij të niste procesi i ballafaqimit me të kaluarën, u vazhdua me madhërimin e atyre që kryen krime,” thotë ai.

Paralajmërimet për varrimin dhe relativizimi i krimeve

Avokati Ahmed Delimegjac thotë se, pas vdekjes së Mladiçit, mesazhe që relativizojnë krimet ka pasur nga të gjitha anët, si nga zyrtarët, ashtu edhe nga mediat e afërta me pushtetin.

“Autoritetet dërgojnë mesazhe për trajtimin johuman të Mladiçit në Hagë, merren deklarata nga mjekët e Mladiçit, ndërkohë që ai është një njeri i dënuar me burgim të përjetshëm”, thotë ai.

Delimegjac shton se “bota normale tmerrohet dhe frikësohet” nga ideja që një krimineli të luftës t’i bëhen nderime në Beograd.

Këshilli Kombëtar Boshnjak theksoi përmes një deklarate se paralajmërimi për varrosjen e Mladiçit me nderime shtetërore, “flet për raportin e regjimit me të kaluarën e vet, me vendimet e gjykatave ndërkombëtare dhe me vlerat drejt të cilave pretendon se synon”.

“Ratko Mladiç nuk ishte hero dhe as model ushtarak. Ai ishte komandant i një ushtrie, pjesëtarët e së cilës kryen krimet më të rënda në tokën evropiane që nga Lufta e Dytë Botërore,” thuhet në deklaratën e Këshillit Kombëtar Boshnjak.

Se Ratko Mladiç do të varrosej me nderimet më të larta shtetërore dhe ushtarake, paralajmëroi fillimisht, më 28 gusht, ministri i Drejtësisë i Serbisë, Nenad Vujiç.

“Gjenerali Mlladiq është gjeneral dhe protokollet dihen. Dihet edhe roli i tij, por ajo që i takon gjeneralit Mladiç sigurisht se do të respektohet,” tha Vujiç për televizionin ATV nga Banjalluka.

Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, u deklarua po atë ditë, duke u distancuar nga paralajmërimi për nderime shtetërore.

Ai tha se Mladiç “do të varroset aty ku dëshiron familja” dhe se autoritetet në Serbi, aktualisht, nuk kanë asnjë informacion për këtë.

Vuçiç tha, gjithashtu, se Haga ka dashur që Mladiç të vdiste prapa grilave dhe e cilësoi këtë si “sjellje anticivilizuese, të paprecedent dhe të pajustifikueshme”.

Popov vlerëson se Vuçiç e “zbuti” deklaratën e ministrit të Drejtësisë për nderimet shtetërore, nga frika e reagimit të Bashkimit Evropian.

“Me një varrim të tillë të Ratko Mladiçit, shteti merr mbi vete gjithçka që ka bërë Ratko Mladiç. Ai rreshtohet plotësisht pas asaj”, thotë Popov.

Komisioni Evropian deklaroi më 28 gusht se u takon autoriteteve të Serbisë të vendosin se çfarë roli do të kenë në varrimin e kriminelit të luftës, Ratko Mladiç.

Komisioni theksoi se çdo madhërim i kriminelëve të luftës bie ndesh me vlerat më themelore evropiane dhe se për të “nuk ka vend as në Bashkimin Evropian, as në vendet kandidate për anëtarësim”.

Incidentet në tribunat sportive

Deklaratat dhe reagimet pas vdekjes së Mladiçit janë bartur edhe në stadiume.

Në incidentin e fundit, tifozët e Pazarit Ri, gjatë ndeshjes së klubit të tyre me Maçvën, hodhën pelena në fushë dhe brohoritën parulla fyese ndaj Mladiçit.

Këtij incidenti i kishin paraprirë raste të madhërimit të Mladiçit në tribunat sportive në Serbi dhe në Republikën Srpska.

Në ditën e vdekjes së Mladiçit, tifozët e klubit të Beogradit, Crvena Zvezda, gjatë ndeshjes ndërkombëtare kundër Viktoria Plzenit në Çeki, shpalosën pankarta me mbishkrimin “Gjeneral, lavdi e madhe dhe faleminderit”, ndërsa brohoritën emrin e Ratko Mladiçit.

Qendra Përkujtimore e Srebrenicës i kërkoi UEFA-s që ta përjashtojë përgjithmonë Crvena Zvezdën nga garat evropiane, pasi tifozët e klubit shpalosën pankarta kushtuar Mladiçit dhe brohoritën emrin e tij gjatë ndeshjes kundër Viktoria Plzenit.

Nderime Mladiçit i bënë edhe tifozët në tribunat e stadiumit të qytetit në Banjallukë, gjatë ndeshjes së futbollit mes Boracit dhe Vikingurit.

Madhërimi shumëvjeçar i kriminelëve të luftës

Ahmed Delimegjacin nuk e befasojnë mesazhet për “nderime” pas vdekjes së Mladiçit.

“Prania e kriminelëve të luftës në hapësirën tonë publike nuk është aspak befasuese”, thekson ai.

Ndaj kësaj dukurie tërheq vëmendjen edhe Popov, nga Qendra për Rajonalizëm.

“Të dënuarit e Hagës janë pritur me nderimet më të larta, kështu që ky është modeli i sjelljes së regjimit kur bëhet fjalë për vitet ’90”, thotë Popov.

I dënuari i Hagës, Vladimir Lazareviç, gjenerallejtënant i Ushtrisë së Jugosllavisë, u kthye në Serbi më 2015, pasi kishte vuajtur 14 nga 15 vjetët e dënimit me burg për krime lufte ndaj shqiptarëve në Kosovë.

Në kthimin e tij, ai u shoqërua nga përfaqësues të lartë shtetërorë dhe ushtarakë.

Në aeroport, Lazareviçin e pritën ministra të Qeverisë së Serbisë.

Më pas, ai u angazhua si ligjërues në Akademinë Ushtarake dhe mori edhe titullin qytetar nderi të një komune në jug të Serbisë.

Vesellin Shlivançanin, oficer i ish-Ushtrisë Popullore të Jugosllavisë, JNA, mori pjesë në tubimet e Partisë Përparimtare Serbe në pushtet, pasi u kthye në Serbi më 2011, pas vuajtjes së dënimit për krimet në Ovçara të Kroacisë.

Në vitin 2017, ai e shoqëroi presidentin e Serbisë gjatë përurimit të një fabrike.

Nebojsha Pavkoviç, ish-komandant i Armatës së Tretë të Ushtrisë së Jugosllavisë, i dënuar për krime ndaj shqiptarëve në Kosovë më 1999, u varros në vitin 2025 në Alejën e Qytetarëve të Merituar në Beograd, me nderimet më të larta ushtarake./RFE/