Kard. Parolin: Rënia e totalitarizmave nuk e shuan tundimin për të vënë njeriun në vend të Zotit

Sekretari i Shtetit të Vatikanit, Kardinali Pietro Parolin, hapi në Universitetin Papnor Gregorian konferencën shkencore ndërkombëtare me titull: “Selia e Shenjtë përballë sistemeve totalitare në shekullin XX: Këndvështrime të reja dhe perspektiva kërkimore”.

Duke iu referuar edhe paralajmërimeve të Papës Leoni XIV, kardinali Parolin theksoi se, megjithëse regjimet historike totalitare janë pjesë e së kaluarës, tundimi për të «qenë si Zoti» vazhdon të jetë i pranishëm. Bëhet fjalë për dëshirën për të kontrolluar mënyrën se si njerëzimi jeton dhe mendon, si dhe për t’i imponuar atij bindjet e veta ideologjike.

Leoni XIV dhe Magnifica humanitas

Pasojat e këtij tundimi njerëzor, të simbolizuar në Bibël nga Kulla e Babelit, vihen në dukje edhe nga Papa Leoni XIV në enciklikën e tij Magnifica humanitas. Siç kujtoi kardinali Parolin, liria dhe demokracia nuk mbështeten vetëm te rregullat dhe procedurat, por edhe te marrëdhënia e ndershme me faktet, te orientimi i vërtetë drejt së mirës së personave dhe të shoqërisë, si dhe te besnikëria ndaj së vërtetës.

Selia e Shenjtë nga Piu XI deri te Shën Gjon Pali II

Në fjalën e tij hyrëse, kardinali Parolin përshkroi qëndrimin e Selisë së Shenjtë ndaj sistemeve totalitare të shekullit XX, gjatë pontifikateve të papëve nga Piu XI deri te Shën Gjon Pali II. Ai rikujtoi lindjen e regjimeve totalitare, të cilat premtonin realizimin e një utopie shoqërore në këtë botë. Këto regjime u ushqyen nga laicizmi, i cili e kishte përjashtuar fenë nga jeta publike dhe nuk e njihte më Zotin si qendrën dhe autoritetin më të lartë të historisë, duke e zëvendësuar Atë me njeriun.

Regjimet totalitare si «fe politike»

Duke vendosur klasën shoqërore, racën ose shtetin në vend të Zotit, këto regjime i shenjtëruan konceptet e tyre ideologjike dhe krijuan atë që kardinali Parolin e quajti «fe politike». Ato kishin liturgjitë, profetët, martirët dhe normat e tyre etike, të cilat e shkrihnin personin njerëzor brenda një kolektiviteti gjithëpërfshirës. Ideologji të tilla me karakter pseudofetar, si komunizmi dhe nacionalsocializmi, ishin në kundërshtim të papajtueshëm me krishterimin dhe, që në fillim, shkaktuan një valë përndjekjesh kundër Kishës Katolike.

Piu XI dhe përpjekjet për marrëveshje

Në përpjekje për të mbrojtur katolikët që jetonin nën këto regjime, Papa Piu XI fillimisht ndoqi rrugën e negociatave dhe të marrëveshjeve me Bashkimin Sovjetik, Italinë fashiste dhe Gjermaninë naziste. Me Italinë u nënshkruan Paktet Lateranase, ndërsa me Gjermaninë u arrit një konkordat. Megjithatë, marrëdhëniet me këto regjime mbetën të brishta, pasi ato ishin të nënshtruara ndaj ideologjive kundërshtare të krishterimit.

Në mars të vitit 1937, Piu XI botoi tri enciklika që dënonin nacionalsocializmin, komunizmin dhe regjimin liberal-socialist antikatolik në Meksikë. Sipas kardinalit Parolin, Papa theksoi se këto devijime ideologjike buronin nga i njëjti materializëm, i cili, duke mohuar Zotin, pretendonte t’i sillte botës një shpëtim të ri përmes mjeteve njerëzore revolucionare.

Piu XII dhe enciklika Summi Pontificatus

Pasardhësi i tij, Papa Piu XII, ruajti të njëjtin orientim themelor. Në enciklikën e tij të parë, Summi Pontificatus, të botuar në prag të Luftës së Dytë Botërore, ai denoncoi rrënjët e thella të konfliktit: largimin e shoqërisë nga mësimi i Krishtit, i cili dikur i kishte dhënë Evropës unitet shpirtëror, harresën e ligjit natyror dhe refuzimin e një norme universale të moralit. Sipas Piut XII, vetëm kthimi te Zoti dhe te një rend i mbështetur në vlerat e krishtera mund ta çonte njerëzimin drejt një paqeje të vërtetë, të bazuar në drejtësi dhe barazi.

Diplomacia e Piut XII në ndihmë të të përndjekurve

Pas dështimit të përpjekjeve për ndërmjetësim paqeje ndërmjet palëve ndërluftuese, Papa Pacelli zhvilloi një diplomaci bamirësie të paprecedentë, duke ndihmuar të përndjekurit dhe njerëzit në nevojë, pa dallim përkatësie.

Ai hartoi gjithashtu një vizion për periudhën e pasluftës, të mbështetur në frymëzimin e krishterë, solidaritetin ndërkombëtar dhe respektimin e dinjitetit e të drejtave natyrore të njerëzve dhe të kombeve, përfshirë kombet e vogla dhe ato të mundura. Kardinali Parolin vuri në dukje se Papa dënoi krimet e tmerrshme të luftës, duke u përpjekur njëkohësisht të shmangte nxitjen e përndjekjeve edhe më të rënda.

Përpjekjet e dështuara për marrëveshje me regjimet komuniste

Megjithë antikomunizmin e vendosur, Piu XII u përpoq pas luftës të arrinte marrëveshje me të ashtuquajturat «demokraci popullore», me qëllim lehtësimin e vuajtjeve të katolikëve të përndjekur.

Ai zhvilloi përpjekje negociuese me Çekosllovakinë, Hungarinë dhe Poloninë, por regjimet komuniste i ndërprenë marrëdhëniet dhe dialogun. Ndër ngjarjet që shënuan këtë periudhë ishte dënimi i kardinalit József Mindszenty në Hungari. Në këtë kontekst, ndërmjet viteve 1949 dhe 1951, u shpallën dekrete shkishërimi kundër bashkëpunimit me ideologjinë komuniste. Në të njëjtën kohë, Selia e Shenjtë shprehu solidaritet shpirtëror dhe konkret me atë që njihej si «Kisha e Heshtjes», domethënë bashkësitë katolike që jetonin nën regjimet komuniste dhe përballeshin me përndjekje.

Nga Shën Gjoni XXIII te Shën Pali VI: koha e dialogut

Gjatë pontifikateve të Shën Gjonit XXIII dhe Shën Palit VI, dialogu me vendet e Evropës Lindore u bë një prej sfidave më të ndërlikuara të diplomacisë së Selisë së Shenjtë gjatë Luftës së Ftohtë. Të dy papët, veçanërisht Pali VI, kërkuan rrugën e dialogut dhe të uljes së tensioneve, me synimin kryesor për t’i garantuar Kishës Katolike në ato vende më shumë hapësirë veprimi dhe lirie. Ata ishin të vetëdijshëm se regjimet komuniste mund të vazhdonin të ekzistonin për një kohë të gjatë dhe se Kisha mund të luante rolin e një force morale të pavarur nga logjika e dy blloqeve politike.

Ostpolitika e Vatikanit dhe ulja e tensioneve ndërkombëtare

Kjo politikë u njoh si Ostpolitik-a e Vatikanit. Objektivi i saj kryesor ishte fetar dhe jo politik, megjithëse për realizimin e tij përdorte mjetet tradicionale të diplomacisë dhe të politikës. Një rol të rëndësishëm në këtë dialog luajti kardinali Agostino Casaroli, i cili u përball me dilemën: të rezistohej apo të negociohej.

Në vitin 1965, Pali VI shpjegoi se Selia e Shenjtë përmbahej nga ngritja më e shpeshtë dhe më e fortë e zërit të protestës në mbrojtje të Kishës që vuante në vendet ateiste dhe totalitare, me qëllim që të mos shkaktonte të këqija edhe më të mëdha. Sipas kardinalit Parolin, kjo politikë kontribuoi ndjeshëm në uljen e tensioneve ndërkombëtare. Pavarësisht rezultateve të kufizuara, zgjedhja e dialogut vlerësohet nga historiografia si e drejtë.

Shën Gjon Pali II dhe rënia e Murit të Berlinit

Në fund, kardinali Parolin u ndal te Shën Gjon Pali II, Papa i lidhur me rënien e Murit të Berlinit. Edhe pse nuk i ndërpreu negociatat me Evropën Lindore, ai, i bindur për dobësinë e regjimeve komuniste, përqendroi energjitë te ndërgjegjësimi i të krishterëve, te forcimi i identitetit historik dhe kulturor të popujve evropianë, të rrënjosur në krishterim, si dhe te ripërtëritja e unitetit të kontinentit.

Synimi i tij nuk ishte vetëm rënia e komunizmit, por edhe rikthimi i popujve evropianë te rrënjët e tyre të krishtera. Megjithatë, siç përfundoi kardinali Parolin, kjo shpresë e Papës nuk u përmbush plotësisht.

Mesazhi përmbyllës

Duke iu rikthyer shqetësimeve të së tashmes, kardinali Parolin nënvizoi se mposhtja e regjimeve totalitare të së kaluarës nuk e ka zhdukur tundimin që njeriu të vendoset në vendin e Zotit. Çdo përpjekje për të kontrolluar ndërgjegjen, mendimin dhe mënyrën e jetesës së njerëzve, duke u imponuar atyre një ideologji, mbetet një kërcënim për lirinë, dinjitetin njerëzor dhe të vërtetën. Për këtë arsye, kujtesa historike nuk është vetëm një vështrim drejt së kaluarës, por edhe një thirrje për vigjilencë në të tashmen./vaticannews/