Miratohet ligji i ri për Bankën e Shqipërisë

Parlamenti i Shqipërisë miratoi sot ligjin e ri “Për Bankën e Shqipërisë”.

Me miratimin e ligjit të ri, Guvernatori i Bankës së Shqipërisë nuk mund të ndalohet ose të privohet nga liria e lëvizjes dhe ajo personale nëpërmjet masave shtrënguese, si dhe nuk i nënshtrohet kontrollit personal apo të banesës, për vepra penale që lidhen me ushtrimin e detyrës.

Këshilli i Ministrave dhe Parlamenti kanë vendosur të miratojnë propozimin që Guvernatori të ketë imunitet nga arrestimi, por me disa ndryshme nga varianti i propozuar fillimisht nga Banka e Qendrore.

Në variantin e propozuar nga Banka e Shqipërisë, parashikohej që Guvernatori dhe Zëvendësguvernatorët nuk mund të arrestoheshin ose të privoheshin nga liria në ndonjë formë, as t’i nënshtrohen kontrollit personal apo të banesës, pa autorizimin e Gjykatës Kushtetuese, me përjashtim të rasteve kur ata kapeshin në flagrancë ose ndërsa janë në ndjekje menjëherë pas kryerjes së një krimi.

Në variantin e votuar nga Parlamenti, imuniteti nga arrestimi kufizohet vetëm te veprat penale që lidhen me ushtrimin e detyrës, ndërsa një privilegj i tillë nuk parashikohet shprehimisht për zëvendësguvernatorët.

Në variantin e përgatitur nga Banka e Shqipërisë, parashikohej që për të mund të arrestuar apo për të kontrolluar banesën e zyrtarëve të mësipërm, prokurori i çështjes duhet të kërkonte menjëherë autorizimin e Gjykatës Kushtetuese.

Por, në ligjin e miratuar kjo dispozitë është ndryshuar dhe Prokurori që ka juridiksion mbi hetimin duhet t’i drejtohet Parlamentit, për të verifikuar nëse vepra penale, bazuar në dokumentacionin që shoqëron kërkesën, lidhet me ushtrimin e detyrës.

Parlamenti do të ndjekë, për sa është e mundur, procedurën e parashikuar për miratimin e heqjes së imuniteteve në rregulloren e Parlamentit dhe jep jep autorizim për vazhdimin e procedurave ligjore për vendosjen e masave shtrënguese apo ndaluese, nëse vepra penale nuk lidhet me ushtrimin e detyrës. Sidoqoftë, Guvernatori do të vazhdojë të ushtrojë detyrën e tij pa kufizim gjatë shqyrtimit të kërkesës në Parlament.

Ligji i ri do t’i shtrijë efektet që nga 1 janari 2027, por dispozitat për imunitetin e Guvernatorit do të bëhen efektive vetëm pasi të jenë miratuar ndryshimet e nevojshme në Kodin e Procedurës Penale.

Një risi e rëndësishme e ligjit të ri do të jetë heqja e përjashtimit nga ligji për prokurimet publike, që Banka e Shqipërisë gëzon me ligjin aktual. Ligji i ri parashikon që Banka e Shqipërisë është subjekt i legjislacionit për prokurimin publik. Ky ndryshim do të hyjë në fuqi prej 1 janarit 2028.

Rrëzohet eliminimi i Inspektorit të Përgjithshëm, por kufizohet kontrolli nga KLSH

Ligji i miratuar nga Kuvendi të enjten do të ruajë pozicionin e Inspektorit të Përgjithshëm të Bankës së Shqipërisë, të zgjedhur nga Parlamenti.

Sipas variantit të propozuar nga Banka e Shqipërisë, kontrolli i brendshëm do të kryhej nga Departamenti i Auditit të Brendshëm. Drejtori i Auditit të Brendshëm të Bankës së Shqipërisë do të emërohej nga Këshilli Mbikëqyrës, me propozim të Guvernatorit. Ai do të ketë një mandat pesëvjeçar, me të drejtë riemërimi.

Por, qeveria dhe Parlamenti e kanë rrëzuar një propozim të tillë dhe kanë ruajtur parashikimet e ligjit të mëparshëm, sipas të cilave Departamenti i Auditimit të Bankës së Shqipërisë drejtohet nga Inspektori i Përgjithshëm. Ai zgjidhet nga Kuvendi për një mandat pesëvjeçar, me të drejtë

Një risi e rëndësishme e ligjit është edhe vendosja kufizimeve lidhur me të drejtat e kontrollit nga Kontrolli i Lartë i Shtetit.

Kontrolli i Lartë i Shtetit do të autorizohet të auditojë vetëm operacionet dhe veprimtaritë administrative të Bankës së Shqipërisë, përfshirë ato që lidhen me aktivet, pajisjet, shërbimet mbështetëse, burimet njerëzore dhe administrimin.

Kontrolli i Lartë i Shtetit mund të auditojë veprimtaritë administrative dhe operacionale të Bankës së Shqipërisë, që lidhen me aktivet e qëndrueshme, shërbimet mbështetëse dhe burimet njerëzore, pa cenuar pavarësinë e Bankës së Shqipërisë, dhe fushën e veprimtarisë së auditorit të jashtëm.

Auditimi do të kufizohet në vlerësimin e ligjshmërisë dhe efikasitetit operacional të veprimtarive administrative të Bankës së Shqipërisë. Ai nuk shtrihet në vlerësimin e politikave, vendimeve ose instrumenteve të përdorura për përmbushjen e objektivave dhe realizimin e detyrave të Bankës së Shqipërisë, përfshirë formulimin e zbatimin e politikës monetare dhe makroprudenciale, investimin dhe administrimin e rezervës valutore dhe as në auditimin e pasqyrave financiare, të cilat i nënshtrohen auditimit të jashtëm të pavarur.

Kontrolli i Lartë i Shtetit nuk mund t’i japë, drejtpërdrejt ose tërthorazi, udhëzime Bankës së Shqipërisë, organeve të saj drejtuese ose anëtarëve të tyre në lidhje me ushtrimin e kompetencave të tyre sipas këtij ligji.

Kontrolli i Lartë i Shtetit do të ketë të drejtë të njihet vetëm me dokumentet dhe informacionet që janë të nevojshme për kryerjen e auditimit, pa përfshirë dokumente dhe informacione që lidhen me formulimin ose zbatimin e politikës monetare dhe makroprudenciale, administrimin e rezervës valutore, operacionet e tregut, stabilitetin financiar ose të dhënat individuale të subjekteve të mbikëqyrura, për aq sa këto nuk janë drejtpërdrejt të nevojshme për kryerjen e auditimit sipas këtij neni.

Hiqet e drejta e qeverisë për të propozuar shkarkimin e anëtarëve të Këshillit Mbikëqyrës

Ligji i ri do t’i heqë të drejtën qeverisë për të pezulluar anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës dhe për t’i kërkuar Kuvendit shkarkimin e tyre.

Ligji në fuqi parashikon se çdo anëtar i Këshillit Mbikëqyrës, duke përfshirë Guvernatorin dhe Zëvendësguvernatorët mund të pezullohet nga detyra nga Këshilli i Ministrave dhe të shkarkohet nga Kuvendi, në qoftë se përmbushen disa kushte të caktuara, si në rastin kur është në pamundësi për të shërbyer në Këshillin Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë; është dënuar nga gjykata për një vepër penale, për të cilën ligji parashikon dënimin me burgim; është në pamundësi për të paguar detyrimet monetare ose është deklaruar i falimentuar dhe nuk është rehabilituar; është ndaluar ose pezulluar nga gjykata të ushtrojë detyrën si nëpunës shtetëror apo në shërbimin publik ose të ushtrojë veprimtarinë apo mjeshtërinë; apo gjatë ushtrimit të detyrës, në mënyrë aktive merr pjesë në veprimtari politike.

Kjo hapësirë ligjore u përdor nga qeveria në vitin 2019 për të pezulluar anëtarin e Këshillit Mbikëqyrës të Bankës së Shqipërisë, Arben Malaj, i cili u shkarkua më tej nga Kuvendi i Shqipërisë.

Ndërkohë, me ligjin e ri, anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës do të mund të shkarkohen nga Kuvendi përpara përfundimit të mandatit të tyre vetëm me propozimin e vetë Këshillit, në rast se konstatohet ndonjë nga kushtet e papajtueshmërisë me funksionin, si në rastin kur është dënuar me vendim gjyqësor të formës së prerë për çdo vepër penale për të cilën ligji parashikon dënimin me burgim; kur është ndaluar ose pezulluar nga ushtrimi i një funksioni publik ose profesioni, ose ndaj tij janë marrë masa të rënda disiplinore që cenojnë besueshmërinë ose integritetin e tij profesional; kur provohet se ka marrë pjesë në veprimtari politike aktive ose në veprimtari të cilat ligji i përkufizon si në konflikt interesi me detyrën e anëtarit të Këshillit Mbikëqyrës.

Gjithashtu, Këshilli mund t’i përcjellë Kuvendit, një rekomandim për shkarkim të njërit prej anëtarëve, në rast se konstaton se anëtari nuk është në gjendje të ushtrojë funksionet e tij ligjore, bazuar në prova, por në këtë rast propozimi duhet të miratohet unanimisht nga pjesa tjetër e anëtarëve.

Anëtarët e Këshillit mund të qëndrojnë në detyrë 6 muaj pas përfundimit të mandatit

Ligji i ri do të lejojë anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës të qëndrojnë në detyrë edhe pas përfundimit të mandatit, për të mos shkaktuar bllokimin e vendimmarrjes.

Aktualisht, ligji nuk lejon që anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës të vazhdojnë të qëndrojnë në detyrë pas përfundimit të mandatit të tyre. Kjo ka shkaktuar dy herë në tetë vitet e fundit pamundësi të vendimmarrjes në Këshillin Mbikëqyrës, për shkak të vonesave në procedurat e zgjedhjes së anëtarëve të rinj.

Ligji parashikon se anëtarët e Këshillit Mbikëqyrës mund të vazhdojnë të ushtrojnë detyrën deri në emërimin e pasuesit të tyre, por jo më shumë se gjashtë muaj pas përfundimit të mandatit. Kjo do të japë më shumë kohë për zgjedhjen e anëtarëve të rinj, pa bllokuar vendimmarrjen në Këshillin Mbikëqyrës.

Gjithashtu, ligji i ri përcakton se anëtari i emëruar për të plotësuar një vend vakant të krijuar si pasojë e përfundimit të parakohshëm të mandatit të anëtarit paraardhës, e ushtron funksionin për një mandat të plotë shtatëvjeçar.

Me ligjin aktual, anëtarët që zgjidhen si rezultat i përfundimit të parakohshëm të mandatit të një anëtari paraardhës nuk mund të kryejnë një mandat të plotë 7-vjeçar, por vetëm afatin e mbetur nga mandati i anëtarit të mëparshëm. Por, kjo kërkesë ligjore nuk është aplikuar gjithmonë në mënyrë uniforme nga Kuvendi.

Shembull është vetë Guvernatori aktual, Gent Sejko. Megjithëse ai u zgjodh anëtar i Këshillit Mbikëqyrës dhe Guvernator si rezultat i ndërprerjes së mandatit të anëtarëve të mëparshëm, Kuvendi i dha atij një mandat të plotë 7-vjeçar.

Banka e Shqipërisë është përballur dy herë me bllokim të vendimmarrjes në Këshillin Mbikëqyrës, si rezultat i përfundimit të mandatit të shumicës së anëtarëve dhe mungesës së kuorumit për vendimmarrje. Rasti më i fundit ishte pikërisht mes fundit të vitit 2025 dhe fillimit të vitit 2026.

Zgjerohet pavarësia për përcaktimin e pagave

Ligji i ri parashikon që pagat bazë të personelit të institucionit do të indeksohen çdo vit me normën e inflacionit. Gjithashtu, Këshilli Mbikëqyrës do të rishikojë periodikisht nivelet e pagave, shtesave dhe përfitimeve të tjera financiare të personelit.

Rishikimi do të marrë në konsideratë, por pa u kufizuar, zhvillimet e indeksit të çmimeve të konsumit, tregut të banesave dhe zhvillimet e pagave në sektorin financiar.

Gjithashtu, ligji i ri përcakton se pagat, shtesat dhe përfitimet e tjera financiare të anëtarëve të Këshillit Mbikëqyrës dhe personelit nuk mund të ulen.

Ligji parashikon se politika për pagat dhe shpërblimin e personelit përcaktohet me propozimin e Guvernatorit dhe në mënyrë të pavarur nga legjislacioni që rregullon skemat e pagave në administratën publike, në përputhje me parimin e pavarësisë së Bankës së Shqipërisë.

Ligji përcakton se politikat e pagave nuk do të jenë të lidhura me fitimin e Bankës së Shqipërisë./Monitor/