Përballë borxhit

Vendet më të kërcënuara nga trazirat në tregjet e obligacioneve. Për vendet ku normat e interesit tejkalojnë rritjen ekonomike, po afrohen kohë të vështira, shkruan The Economist.

Përjetësia, siç rezulton, ishte e përkohshme.

Gjatë pjesës më të madhe të viteve 2010, ekonomistët shqetësoheshin se normat e interesit do të mbeteshin pranë zeros për një kohë të pacaktuar, të mbajtura në nivele të ulëta nga kursimet e tepërta dhe investimet e pamjaftueshme. Papritur, situata është përmbysur.

Kostot e huamarrjes po rriten me shpejtësi në të gjithë botën e pasur dhe qeveritë kanë filluar të ndiejnë presionin.

Më 5 tetor, yield-i i obligacioneve dhjetëvjeçare amerikane kaloi 5.3 për qind, niveli më i lartë në më shumë se 20 vjet. Edhe në Japoni, një vend prej kohësh sinonim i normave të interesit pranë zeros, yield-i dhjetëvjeçar është rritur mbi 3 për qind për herë të parë që nga viti 1996.

Yield-i median i obligacioneve dhjetëvjeçare qeveritare në vendet e pasura tani arrin në 4 për qind, niveli më i lartë në më shumë se 15 vjet dhe mbi 2.5 pikë përqindjeje më shumë se mesatarja e periudhës 2015-2019. Po merr formë një regjim i ri i normave të interesit.

Shitjet masive të obligacioneve qeveritare, yield-et rriten kur çmimet e obligacioneve bien, janë përshpejtuar gjatë muajve të fundit. Që nga fundi i qershorit, yield-et e obligacioneve dhjetëvjeçare franceze janë rritur me rreth 1.3 pikë përqindjeje, ndërsa ato italiane me një pikë përqindjeje.

Këto kosto më të larta huamarrjeje po përplasen me nivelet pothuajse rekord të borxhit në vendet e pasura. Sa më shumë borxhe të kenë qeveritë, aq më të rënda bëhen pasojat e normave më të larta të interesit.

Koha e borxhit

Yield-et janë të larta pothuajse kudo, por shpesh për arsye të ndryshme, duke krijuar nivele të ndryshme rreziku.

Çmimet e larta të energjisë po nxisin inflacionin në nivel global, duke i detyruar bankat qendrore t’i mbajnë normat e interesit më të larta. Në Amerikë, rritja e fortë ekonomike dhe bumi i investimeve në Inteligjencën Artificiale po krijojnë kërkesë të jashtëzakonshme për kapital.

Ndërkohë, në disa vende, përkeqësimi i financave publike dhe politikat populiste po i bëjnë investitorët më të kujdesshëm ndaj borxhit qeveritar. Politikanët po luajnë me zjarrin. Vendet me rritje të dobët ekonomike dhe borxh të lartë janë më të rrezikuarat.

Ekonomia e SHBA-së ka rezultuar vazhdimisht më e fortë sesa prisnin investitorët. Kur bizneset, konsumatorët dhe shteti duan të blejnë më shumë mallra dhe shërbime sesa ekonomia mund të ofrojë lehtësisht, bankat qendrore duhet t’i mbajnë normat e interesit më të larta për të frenuar kërkesën.

Por, edhe pse kostot e huamarrjes janë në nivelet më të larta prej dekadash, ekonomia vazhdon të rritet fuqishëm, edhe pas përshtatjes për inflacionin. Një tregues i gjerë i kërkesës së brendshme private u rrit me një ritëm vjetor të përllogaritur prej 4.6 për qind në tremujorin e dytë.

Vlerësimi në kohë reale i Rezervës Federale të Atlantës sugjeron një rritje të PBB-së prej 3.7 për qind, me bazë vjetore, në tremujorin e tretë.

Më 23 shtator, vlerësimi paraprak i indeksit të menaxherëve të blerjeve, PMI, të S&P Global, një anketë që mat aktivitetin në industrinë përpunuese dhe shërbime, tregoi ritmin më të shpejtë të zgjerimit që nga korriku i vitit 2021, shumë më të lartë se pritshmëritë.

Obligacionet e Thesarit të SHBA-së u shitën masivisht dhe yield-i dhjetëvjeçar u rrit me 0.15 pikë përqindjeje, rritja më e madhe ditore e vitit. Tregjet po reflektonin mundësinë që Rezerva Federale do të duhej t’i mbante normat e interesit më të larta për një periudhë më të gjatë.

Qëndrueshmëria përballë normave më të larta të interesit buron pjesërisht nga euforia rreth Inteligjencës Artificiale (IA), e cila ka nxitur rritjen e tregut të aksioneve.

Ekonomistët e Rezervës Federale të Mineapolisit, duke përdorur një rregull të përgjithshëm sipas të cilit çdo dollar shtesë i pasurisë në aksione i rrit shpenzimet me tre centë, vlerësojnë se bumi i Inteligjencës Artificiale po i shton konsumit çdo vit një shumë të barabartë me 0.5-1 për qind të PBB-së.

Një efekt i ngjashëm vërehet në Japoni, ku Banka e Japonisë thotë se rritja e çmimeve të aktiveve, e nxitur nga Inteligjenca Artificiale, mund të ketë forcuar kërkesën.

Inteligjenca Artificiale po krijon gjithashtu një kërkesë të jashtëzakonshme për kapital të ri. Në Amerikë, investimet e bizneseve, të cilat zakonisht janë veçanërisht të ndjeshme ndaj normave të interesit, u zgjeruan me një ritëm vjetor të përllogaritur prej 9 për qind në tremujorin e dytë, të nxitura në masë të madhe nga ndërtimi i infrastrukturës për Inteligjencën Artificiale.

Pesë kompanitë më të mëdha të infrastrukturës cloud në shkallë masive (hyperscalers), Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft dhe Oracle, shpenzuan rreth 330 miliardë dollarë për investime kapitale gjatë gjysmës së parë të vitit.

Goldman Sachs, banka e investimeve, pret që shpenzimet e tyre të arrijnë rreth 800 miliardë dollarë këtë vit dhe 1.2 trilionë dollarë në vitin 2027, më shumë se 3 për qind e PBB-së së Amerikës.

Vala e ndërtimeve po përhapet përtej Amerikës. Qendrat e të dhënave përbënin më shumë se një të pestën e investimeve të reja nga e para (greenfield) të shpallura në nivel global vitin e kaluar.

Kompania e konsulencës PwC pret që deri në fund të vitit 2030 të shpenzohen rreth 5 trilionë dollarë për qendrat e të dhënave. Të gjitha këto shpenzime kërkojnë një vëllim të jashtëzakonshëm huamarrjeje.

Fazat e para të bumit të Inteligjencës Artificiale u financuan kryesisht nga flukset e mëdha të parasë të gjigantëve të teknologjisë.

Tani ata po i drejtohen borxhit. Kompanitë e mëdha të infrastrukturës cloud kanë emetuar deri tani këtë vit obligacione me vlerë 230 miliardë dollarë, dyfishi i totalit të vitit të kaluar (shih grafikun 3). Në të gjithë industrinë më të gjerë të Inteligjencës Artificiale, Goldman Sachs vlerëson se deri në fillim të gushtit ishin emetuar pothuajse 500 miliardë dollarë borxh.

Ndërsa investimet në Inteligjencën Artificiale po përthithin një pjesë gjithnjë e më të madhe të kursimeve botërore, kostot e huamarrjes po rriten.

Jessica Wachter nga Universiteti i Pensilvanisë dhe Jonathan Wachter nga Point72, një kompani investimesh, vlerësojnë se vetëm bumi i Inteligjencës Artificiale mund t’i rrisë normat reale të interesit në Amerikë me rreth gjysmë pike përqindjeje.

Dhe Inteligjenca Artificiale nuk është e vetmja industri që kërkon kapital. Për shembull, kompanitë amerikane të energjisë elektrike planifikojnë investime prej rreth 1.4 trilionë dollarësh gjatë pesë viteve të ardhshme.

Pra, në Amerikë nuk mungojnë mundësitë për investime. Tregu i obligacioneve e pasqyron këtë ndryshim.

Yield-et e obligacioneve dhjetëvjeçare të Thesarit, të mbrojtura nga inflacioni, janë rritur me rreth një pikë përqindjeje në gjashtë muajt e fundit, edhe pse pritshmëritë afatgjata për inflacionin pothuajse nuk kanë ndryshuar. Investitorët po parashikojnë se kostot e huamarrjes do të mbeten të larta edhe pasi inflacioni të ulet.

Yield-et më të larta të obligacioneve të Thesarit amerikan kanë ndikim në tregjet e obligacioneve në të gjithë botën. Kur obligacionet amerikane ofrojnë kthime më të larta, obligacionet e tjera bëhen më pak tërheqëse, përveçse nëse ofrojnë gjithashtu yield-e më të larta. Kjo priret t’i shtyjë lart kostot e huamarrjes edhe në vende të tjera.

Huamarrja e lidhur me Inteligjencën Artificiale po ushtron gjithashtu presion të drejtpërdrejtë mbi tregjet e obligacioneve jashtë Amerikës.

Pesë kompanitë e mëdha të infrastrukturës cloud tani përbëjnë pothuajse 10% të obligacioneve të reja në euro, të emetuara nga kompanitë jofinanciare. Sipas raportimeve, disa kompani europiane kanë shmangur emetimin e borxhit në të njëjtat ditë me këta gjigantë, nga frika se do t’u duhej të paguanin interesa më të larta.

Edhe në Japoni, vrulli i investimeve në Inteligjencën Artificiale po nxit një rritje të huamarrjes së korporatave. Emetimi i obligacioneve ka arritur një rekord, i mbështetur edhe nga SoftBank, gjiganti japonez i investimeve, i cili po merr hua në shuma të mëdha për të financuar ambiciet e tij në Inteligjencën Artificiale.

Jeta dhe borxhi

Goditja energjetike e shkaktuar nga lufta në Iran po i shtohet ndikimit të bumit të Inteligjencës Artificiale mbi tregjet e obligacioneve. Muajt e tërë të ndërprerjeve të furnizimit në Ngushticën e Hormuzit i kanë mbajtur çmimet e energjisë në nivele shumë të larta.

Nafta bruto kushton rreth 40% më shumë sesa përpara luftës. Edhe gazi dhe plehrat kimike janë bërë më të shtrenjta. Vendet importuese të energjisë në Europë dhe Azi po vuajnë më shumë. Përpara se Amerika dhe Izraeli të fillonin bombardimet, FMN-ja priste që inflacioni global të binte nga 4.1 për qind vitin e kaluar në 3.8 për qind këtë vit. Që atëherë, ajo e ka rishikuar parashikimin për këtë vit në 4.7 për qind.

Normalisht, bankat qendrore mund ta shpërfillin një goditje të njëhershme energjetike si një tronditje kalimtare. Por kjo goditje ka zgjatur gjatë pjesës më të madhe të vitit dhe vjen pas pesë vitesh inflacioni të lartë, duke shtuar rrezikun që kostot më të larta të energjisë të përhapen te çmimet e tjera dhe të rrisin perceptimin e konsumatorëve për nivelin normal të inflacionit.

Në Britani, pritshmëritë afatgjata të familjeve për inflacionin u rritën lehtë në 4.3 për qind në shtator. Në Japoni, një tregues i inflacionit që përjashton lëvizjet jashtëzakonisht të mëdha të çmimeve u rrit nga 1.7 për qind në shkurt në 2.2 për qind në gusht, duke sugjeruar se nuk janë vetëm çmimet e energjisë ato që po rriten.

Bankat qendrore janë përgjigjur me norma më të larta interesi. Në shtator, Rezerva Federale i rriti ato për herë të parë që nga viti 2023. Kevin Warsh, kryetari i Fed-it, përmendi si arsye “zhvillimet gjeopolitike”. Banka Qendrore Europiane i ka rritur normat e interesit dy herë gjatë muajve të fundit, ndërsa Banka e Japonisë e ka ngritur normën e saj bazë në nivelin më të lartë në 31 vjet.

Kjo përbën një ndryshim rrënjësor. Përpara luftës, tregjet prisnin tri ulje të normave të interesit nga Fed-i deri në mars 2027, duke e çuar intervalin e synuar në 2.75-3 për qind. Tani ato presin që normat të arrijnë në 4.25-4.5 për qind deri atëherë, një ndryshim prej 1.5 pikësh përqindjeje në vetëm shtatë muaj.

Europa ka përjetuar një kthesë të ngjashme. Investitorët prisnin që BQE-ja t’i mbante normat e interesit të pandryshuara. Por, edhe pas dy rritjeve të fundit, ata tani parashikojnë të paktën dy rritje të tjera deri në mesin e vitit 2027.

Si rezultat, yield-et e obligacioneve afatshkurtra, të cilat ndjekin nga afër pritshmëritë për normat e interesit të bankave qendrore, janë rritur ndjeshëm. Në të gjithë botën e pasur, yield-et e obligacioneve dyvjeçare janë rritur mesatarisht me më shumë se një pikë përqindjeje që nga fillimi i vitit. Edhe yield-et afatgjata kanë ndjekur të njëjtin drejtim, megjithëse me ritëm më të ngadaltë.

Faktori më shqetësues që po i shtyn yield-et lart është rreziku politik dhe fiskal. Amerika po ia del me pasoja relativisht të kufizuara, pavarësisht deficitit buxhetor prej rreth 6 për qind të PBB-së dhe sulmeve të përsëritura të Presidentit Donald Trump ndaj Fed-it.

Banka qendrore e theksoi pavarësinë e saj në shtator, kur Warsh i rriti normat e interesit pavarësisht kundërshtimeve të presidentit. Vlerësimet e primit të maturitetit, kthimi shtesë që investitorët kërkojnë për të mbajtur obligacione me afat të gjatë, pothuajse nuk kanë ndryshuar gjatë këtij viti.

Në vende të tjera, tregjet po tregohen më pak tolerante. Franca është shembulli më i qartë. Borxhi publik është pranë 120 për qind të PBB-së dhe deficiti buxhetor pritet të arrijë në 5.4 për qind këtë vit, duke shënuar vitin e katërt radhazi mbi nivelin 5 për qind.

Mosfunksionimi politik ka dobësuar besimin se qeveria mund t’i vendosë nën kontroll financat publike, të cilat po dalin gjithnjë e më shumë jashtë kontrollit.

Kohët e fundit, investitorët kërkuan një prim prej më shumë se 1.5 pikësh përqindjeje për të mbajtur obligacione dhjetëvjeçare franceze në vend të atyre gjermane, diferenca më e madhe që nga viti 2011.

Franca tani paguan më shumë për të marrë hua për dhjetë vjet sesa Italia, madje edhe Greqia, një përmbysje e jashtëzakonshme për një vend që prej kohësh konsiderohej ndër huamarrësit më të besueshëm të Europës.

Qeveria po përpiqet të rikthejë besimin. Më 1 tetor, Sébastien Lecornu, Kryeministri centrist, paraqiti një buxhet për vitin 2027 që përfshin 43 miliardë euro rritje të reja taksash dhe shkurtime shpenzimesh, përfshirë një ngrirje të diskutueshme të pensioneve shtetërore. Synimi është ulja e deficitit në 5% të PBB-së vitin e ardhshëm. Por Lecornu nuk ka shumicë parlamentare dhe pritet që ligjvënësit ta rishkruajnë planin e tij.

Zgjedhjet presidenciale të vitit të ardhshëm po shtojnë shqetësimin e tregjeve. Sondazhet e nxjerrin Marine Le Pen, përfaqësuese e së djathtës populiste, ndjeshëm përpara rivalëve.

Le Pen premton të përmirësojë financat publike përmes një “rregulli të artë”, që kërkon uljen e deficitit me të paktën gjysmë pike përqindjeje të PBB-së çdo vit. Më 6 tetor, ajo e konkretizoi këtë premtim me shifra, duke paraqitur një plan për kursime prej 140 miliardë eurosh deri në vitin 2032.

Disiplina e re fiskale e Le Pen bie ndesh me premtime të tjera të saj, si anulimi i rritjes së moshës së pensionit për disa kategori punonjësish. Shumë nga shkurtimet që ajo planifikon janë të paqarta ose tepër optimiste. “Fatkeqësisht, tani që ajo ka treguar se ku synon t’i gjejë paratë, premtimi i saj nuk ka më asnjë besueshmëri”, thotë Olivier Blanchard, ish-kryeekonomist i FMN-së. Tregjet reaguan disi më pozitivisht: yield-i dhjetëvjeçar i Francës ra pak.

Jean-Luc Mélenchon, përfaqësues i së majtës populiste, është rivali më i afërt i Le Pen në sondazhe. Propozimi i tij për zgjidhjen e problemit të borxhit është të “digjet” pjesa e tij që mbahet nga Banka e Francës. Mbajtësit e obligacioneve ka të ngjarë të përballen me disa muaj plot pasiguri dhe nervozizëm.

Shqetësimi po përhapet edhe përtej Alpeve. Yield-i i obligacioneve dhjetëvjeçare të Italisë është rritur me rreth një pikë përqindjeje që nga fundi i qershorit, në afërsisht 4.7 për qind, duke reflektuar si rritjen e përgjithshme të normave të interesit në Europë, ashtu edhe shqetësimet për një vend me borxh neto prej pothuajse 130 për qind të PBB-së.

Qeveria e Giorgia Meloni pret ta ulë deficitin nën 3 për qind të PBB-së këtë vit, por parashikohet që ai të rritet sërish në 3.4% vitin e ardhshëm, ndërsa Italia shton shpenzimet për mbrojtjen dhe për zbutjen e pasojave të goditjes energjetike.

Vitin e ardhshëm priten zgjedhje dhe forcimi i Futuro Nazionale, një parti e re e ekstremit të djathtë, po shton pasigurinë politike.

Shqetësimet fiskale po i shtyjnë yield-et lart edhe në Japoni. Kryeministrja Takaichi Sanae po përdor fondet publike për një program të madh investimesh, që përfshin gjysmëpërçuesit dhe Inteligjencën Artificiale, ndërkohë që po ul taksën mbi konsumin për ushqimet.

Qeveria e saj ka hequr dorë nga angazhimi për të regjistruar një suficit buxhetor përpara pagesës së interesave, pavarësisht se borxhi neto i Japonisë arrin në 134 për qind të PBB-së. Yieldi i obligacioneve qeveritare tridhjetëvjeçare është rritur mbi 4.2%, një nivel rekord.

Yield-et më të larta në nivel global do të rëndojnë gjithnjë e më shumë mbi buxhetet qeveritare. Një pjesë e madhe e borxhit ekzistues të vendeve të pasura vazhdon të ketë normat e ulëta të interesit të epokës së parasë së lirë.

Kjo e zbut goditjen e menjëhershme nga yield-et më të larta, të cilat ndikojnë në buxhete vetëm gradualisht, ndërsa qeveritë rifinancojnë borxhin e vjetër dhe emetojnë borxh të ri. Por momenti i përballjes me pasojat po afrohet.

Një e treta e borxhit qeveritar me normë fikse interesi në vendet e OECD-së, një organizatë që përfshin kryesisht vende të pasura, maturohet gjatë periudhës 2026-2028. Pagesat e interesave, të cilat tashmë përthithin 3.3 për qind të PBB-së së këtyre vendeve, pritet të rriten.

Në Amerikë, kostot mund të jenë jashtëzakonisht të mëdha. Pagesat neto të interesave tashmë tejkalojnë 1 trilion dollarë në vit, më shumë sesa shpenzon qeveria federale për mbrojtjen.

Nëse kostot e huamarrjes mbeten afërsisht në nivelet aktuale, pagesat vjetore të interesave të qeverisë federale pothuajse do të trefishohen, duke arritur në 2.8 trilionë dollarë brenda një dekade, sipas Komitetit për një Buxhet Federal të Përgjegjshëm, një institut kërkimor jopartiak. Kjo shumë do të ishte më e madhe sesa shpenzimet e Amerikës për pensionet ose kujdesin shëndetësor për të moshuarit.

Sfida e borxhit

Një vend mund të përballojë një borxh të lartë nëse ekonomia e tij rritet me shpejtësi, sepse në këtë rast, borxhi do të ulet në raport me të ardhurat kombëtare dhe me të ardhurat e mundshme tatimore.

Por kur normat e interesit janë më të larta se ritmi i rritjes ekonomike, borxhi do të rritet në raport me PBB-në, përveç rastit kur qeveritë reagojnë duke rritur taksat ose duke ulur shpenzimet.

Amerika është në një pozicion më të favorshëm sesa shumë ekonomi të tjera të pasura, sepse rritja ekonomike mbetet e fortë. Investimet e mëdha në Inteligjencën Artificiale mund të japin një shtysë të mëtejshme, nëse arrijnë të rrisin produktivitetin.

Franca dhe Italia përballen me një kombinim më të vështirë: rritje të dobët ekonomike dhe kosto të larta huamarrjeje.

Në Francë, kostot e huamarrjes ishin rreth dy pikë përqindjeje më të larta se rritja nominale e PBB-së në tremujorin e dytë, diferenca më e madhe në botën e pasur. Që atëherë, kjo diferencë është zgjeruar edhe më shumë. Italia përballet me një diferencë po aq të pafavorshme dhe ka një nivel edhe më të lartë borxhi.

Por pozicionet e tyre fillestare fiskale janë shumë të ndryshme. Italia regjistron tashmë një suficit primar, i cili përjashton pagesat e interesave, ndërsa Franca ka një deficit primar prej 2.9 për qind të PBB-së.

Ndërsa stoku i borxhit me interesa të ulëta të Francës rifinancohet gradualisht, presioni do të rritet. Për të kuptuar përmasat e sfidës, imagjinoni sikur i gjithë borxhi i saj të rifinancohej sot.

Me yield-in aktual pesëvjeçar, The Economist llogarit se qeverisë do t’i duhej një suficit primar prej rreth 1.8 për qind të PBB-së, vetëm për të ndaluar rritjen e borxhit me një ritëm më të shpejtë se ekonomia. Franca nuk ka regjistruar një suficit primar të kësaj madhësie që nga fillimi i viteve 2000.

Do të nevojitet një përshtatje fiskale shumë e fortë, përndryshe do të ketë krizë. Megjithatë, Eurozona është më e përgatitur për të përballuar tronditjet sesa dikur.

Bankat janë më të afta t’i rezistojnë një goditjeje nga borxhi sovran sesa gjatë krizës së euros në fillim të viteve 2010. BQE-ja gjithashtu ka sot më shumë fuqi për të ndërhyrë në tregjet e obligacioneve, duke e bërë më të vështirë vazhdimin e një paniku që ushqen vetveten.

“Franca nuk është një treg në zhvillim, ku papritur askush nuk dëshiron të të japë hua dhe duhet t’i gjesh paratë diku tjetër”, thotë Blanchard. Por, duke qenë se të ardhurat e qeverisë tashmë tejkalojnë gjysmën e PBB-së, hapësira për t’i rritur më tej taksat është e kufizuar.

Rezultati më i mundshëm është një periudhë e gjatë shtrëngimi fiskal, gjatë së cilës rritja e dobët ekonomike dhe kostot e larta të huamarrjes do të detyrojnë qeverinë të ndërmarrë raunde të përsëritura shkurtimesh të shpenzimeve.

Në të gjithë botën e pasur, kostot më të larta të huamarrjes rrezikojnë të krijojnë një cikël që ushqen vetveten. Goldman Sachs vlerëson se, nëse normat aktuale të interesit vazhdojnë, ato do ta ulin rritjen ekonomike të Amerikës në vitin 2027 pak më shumë se gjysmë pike përqindjeje.

Nga ana tjetër, rritja më e ngadaltë ekonomike e bën më të vështirë stabilizimin e borxheve të mëdha. Nëse investitorët humbasin besimin në aftësinë e qeverive për t’i vënë financat e tyre nën kontroll, ata mund të kërkojnë një prim më të lartë për të mbajtur obligacione afatgjata, duke i shtyrë kostot e huamarrjes edhe më lart.

Normat më të larta të interesit mund të shkaktojnë gjithashtu trazira të mëdha për huamarrësit privatë. Rastet e mospagimit të borxhit në tregun e kredisë private janë rritur ndjeshëm.

Në Britani, në vitin 2022, rritja e vrullshme e yield-eve të obligacioneve qeveritare britanike zuri në befasi shumë fonde pensioni që kishin investime në instrumente derivative, duke i detyruar të shisnin obligacione dhe duke i shtyrë kështu yield-et edhe më lart, derisa ndërhyri Banka e Anglisë.

Pak më vonë, në Amerikë, humbjet nga obligacionet afatgjata shkaktuan falimentimin e Silicon Valley Bank dhe nxitën panik për gjendjen financiare të bankave të tjera rajonale.

Përmasat e dëmit që do të shkaktojnë yield-et më të larta do të varen nga kohëzgjatja e tyre. Një pjesë e rritjes së fundit mund të zhbëhet nëse presionet inflacioniste zbuten.

Por rikthimi në botën e parasë së lirë të viteve 2010 duket i pamundur. Nëse yield-et mbeten të larta, rritja e taksave ose shkurtimi i shpenzimeve do të bëhet përfundimisht i pashmangshëm. Paraja e lirë u dha qeverive kohë. Yield-et më të larta tani po përshpejtojnë momentin kur atyre do t’u duhet të përballen me pasojat./The Economist/ Monitor/